۲۰ سالگی کنوانسیون منع مین‌های زمینی

آرمان - بیست سال پیش در ۱۸ سپتامبر ۱۹۹۷ بود که کنوانسیون «منع مین» یا همان کنوانسیون «اتاوا» پا به عرصه وجود نهاد تا ابزاری باشد برای جلوگیری از کشتار و مصدومیت غیر نظامیان چه در زمان جنگ و چه در زمان صلح. این کنوانسیون بشر دوستانه بر اساس چند ایده ساده شکل گرفت: عدم کشتار و مصدومیت غیر نظامیان، چه در زمان صلح و چه در زمان جنگ، پایان جنگ به معنای واقعی بعد از اتمام درگیری‌ها و ساختن آزادانه و عاری از هر نوع خطر شهرها و روستاها پس از اتمام جنگ و درگیری. ماده یک کنوانسیون این ایده‌های ساده و انسانی را در کنار هم قرار داده است و از این رو کشورهای عضو تعهد می‌کنند که هرگز و تحت هیچ‌شرایطی از مین‌های ضد نفر استفاده نکنند. طی این سند بین‌المللی در واقع برای اولین بار بود که کشورها توافق کردند استفاده از سلاحی رایج را ممنوع کنند. در اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی، دکترها و پرستاران کمیته بین‌المللی صلیب سرخ نگرانی خود را از تعداد زیاد مصدومان و کشته‌شدگان توسط مین‌های زمینی اعلام کردند. سلاحهای کوچکی که درد و رنج مزمنی برای قربانیان و خانواده آنها ایجاد می‌کرد. واضح بود که برای درمان این درد مزمن باید به‌طور ریشه‌ای چاره‌ اندیشید و مشکل را از ریشه خشکاند و به درستی هدف کنوانسیون منع مین نیز همین است، «پایان دادن به درد و رنج ناشی از مین‌های زمینی برای همه انسان‌ها و در همه دوران». به‌طور کلی در حال حاضر استفاده از مین‌های زمینی به عنوان سلاحی ذاتا کشنده به‌طور جهانی محکوم و ممنوع شده است. وقتی مینی کار گذاشته می‌شود دیگر تفاوتی بین یک فرد نظامی و غیر نظامی وجود ندارد و مین بیرحمانه از میان شهروندان عادی نیز قربانی می‌گیرد. مین‌ها معمولا مدت زمان طولانی پس از آتش بس به‌طور فعال باقی مانده و تبدیل به یک میراث مرگبار ماندگار از درگیری‌های مسلحانه می‌شوند. چندین تفاوتی ندارد اگر یک مین یا هزار مین در نزدیکی مناطق مسکونی یا مزارع وجود داشته باشد. عدم اطمینان از وجود مین موجب ناتوانی افراد شده و وحشت ایجاد می‌کند. در واقع ترس و عدم اطمینان از نبود مین، موجب محدودیت شهروندان برای دسترسی به منابع مولد می‌شود. به همین خاطر است که کنوانسیون «منع مین» کشورهای عضو را به همکاری در پاکسازی، کمک به مصدومان مین و بازگرداندن آنها به جامعه دعوت می‌کند. همچنین کنوانسیون از همه کشورهای عضو می‌خواهد تا به استفاده، توسعه، تهیه، ذخیره و نقل و انتقال مین‌های ضد نفر پایان دهند. بر اساس کنوانسیون «منع مین» کشورها چهار سال وقت دارند تا تمام ذخایر مین‌های ضد نفر خود را از بین ببرند. همچنین کشورهای عضو کنوانسیون ۱۰ سال زمان دارند تا از نابودی تمام مین‌های ضد نفر در مناطق آلوده تحت کنترل و داخل در قلمروشان اطمینان حاصل کنند. یکی از بارزترین نتایج مثبت تصویب کنوانسیون «منع مین» و به تبع آن ملزم شدن کشورها به رعایت تعهدات مندرج در این سند بین‌المللی، کاهش چشمگیر تعداد قربانیان مین است. این تعداد از ١۵ تا ٢0‌هزار قربانی در هر سال در دهه ۹۰ میلادی به حدود چهار‌هزار نفر در حال حاضر کاهش پیدا کرده است. ایران دومین کشور آلوده به مین در جهان است که هنوز به کنوانسیون «منع مین» نپیوسته است. به‌رغم استدلاهایی که به‌طور پراکنده در مورد نپیوستن ایران به کنوانسیون «منع مین» وجود دارد، اما دلیل اصلی که مانع پیوستن ایران به کنوانسیون شده تا کنون مشخص نشده است، چرا که ایران نقش فعالی در اقدامات خلع سلاح در جامعه بین‌المللی داشته است. در سال ۲۰۱۳ بود که ایران ریاست کنفرانس خلع سلاح در ژنو را بر عهده گرفت. در سال ۱۹۹۷، ایران توقف هرگونه صادرات مین‌های زمینی ضد نفر را اجرا کرد و بعدها اظهار داشت که ایده‌آل ایران «از بین بردن کامل مین‌ها با حمایت یک مکانیزم راستی‌آزمایی جامع است». ایران خود تا حد زیادی از وجود مین‌های باقیمانده از زمان جنگ با عراق رنج می‌برد. هیچ‌کس نمی‌داند چه تعدادی از انسان‌ها از زمان پایان جنگ قربانی این مین‌ها شده‌اند. مانیتور مین‌های زمینی، در گزارش سالانه کمپین بین‌المللی برای منع مین‌های زمینی، اعلام کرده است حدود ۱۰۰۰۰ نفر از سال ۱۹۸۸ تا کنون در ایران قربانی مین بوده‌اند. هزینه پاکسازی زمین از این تله مرگ چون باری سنگین بر دوش دولت و مردم ایران باقی مانده است. مین‌های ضد نفر سلاح‌های کهنه‌ای هستند که به نظر می‌سد دیگر نباید جایی در زرادخانه‌های ایران داشته باشند. مین‌های کار گذاشته شده در طول جنگ دیگر کاربردی جز ایجاد خطر برای مردم مرزنشین ندارد. الان زمان مناسبی است که ایران اقدامات انجام شده در طول سال‌های گذشته را تقویت کرده و با کمک سایر کشورها و ملت‌ها این سلاح‌های مرگبار را به زباله‌دان تاریخ بسپارد. نباید از نظر دور داشت که اقدامات خلع سلاح صورت گرفته همگام با کنوانسیون «منع مین» تا کنون جان هزاران نفر را نجات داده است. هشتاد‌درصد از دولت‌های جهان در حال حاضر عضو کنوانسیون منع مین هستند. دبیر کل سازمان ملل اذعان کرده است که این کنوانسیون «نزدیک جهانی» شدن است. شاید الان زمان مناسبی باشد که ایران نیز در سیاست خود نسبت به کنوانسیون «منع مین» تجدید نظر کرده و به این کنوانسیون بپیوندد.