نقش همت و اراده در زندگي

آرمان - اگر فردي اراده قوي داشته باشد، شخصيت او در نظر ديگران شخصيت استوار و شکست ناپذير بوده و در تحولات و طوفان‌هاي زندگي دچار تزلزل و شکست نخواهد شد. براي اين که بتوانيد اراده قوي داشته باشيد و برنامه‌هایي را که مد نظر داريد به اجرا در آوريد، برنامه‌اي که در ذيل معرفي مي شود اجرا نماييد:1. توانايي‌هاي بالفعل و بالقوه خود را بشناسيد؛ موقعيت خانوادگي، اجتماعي، شغلي، وضعيت جسماني و حالات رواني و به طور کلي شرايط زندگي و شخصيت خويش را به دقت مورد ارزيابي و مطالعه قرار دهيد.2. هدف‌هاي دراز مدت خود را مشخص کنيد؛ از خود بپرسيد: مي خواهم چه نوع زندگي داشته باشم؟ دوست داريد زندگي شما در ده سال آينده چگونه باشد؟ زندگي خانوادگي، اجتماعي، هدف‌هاي شغلي و علاقه‌‌مندي‌هاي خود را مورد توجه قرار دهيد.3. هدف‌هاي فرعي و کوتاه مدت را نيز تعيين کنيد؛ اگر هدف دراز مدت را بدون هدف‌هاي فرعي يا جزئي تر انتخاب کنيد، نمي توانيد تصميم بگيريد و لذا نااميد مي شويد. وقتي اهداف جزئي و فرعي شما مشخص شد، به ترتيب اولويت به آن‌ها بپردازيد، پس از مدتي وقتي شاهد پيشرفت خود بوديد، انگيزه در شما ايجاد مي شود که برنامه خويش را ادامه دهيد و با اين روش مي توانيد هم اراده قوي داشته باشيد و هم اراده خويش را تقويت کنيد. اگر اهداف جزئي را در نظر نگيريد، نمي‌دانيد که کار را از کجا شروع کنيد، لذا هيچ وقت نمي توانيد تصميم بگيريد که آن کار را شروع کنيد و به مرور زمان اراده شما نسبت به آن کار از بين مي‌رود.4. تصميم گيري؛ پس از آن که اهداف و توانمندي‌هاي خويش را مورد مقايسه و ارزيابي قرار داديد و برنامه اي را در نظر گرفتيد که شما را به اهدافتان نزديک مي کند، در اجراي آن تصميم قاطعيت داشته باشيد. برخي از افراد، در اتخاذ تصميم، دچار وسواس و ترديد می‌شوند، در نتيجه اين گونه افراد دچار وسوسه و خيالات واهي شده از گرفتن تصميم که يکي از مقدمات اراده است، باز مي مانند. در برابر اين عده، گروه ديگري وجود دارند که دچار شتابزدگي در تصميم هستند، اين اشخاص در اتخاذ هر نوع تصميمي بي مطالعه و دقت و بدون تعيين اهداف و شناخت توانمندي‌هاي خود، فورا تصميم مي گيرند، زود اراده کرده و زود هم پشيمان مي شوند، عيب اين عده اين است که بي فکر بوده هيچ نوع تفکر و تاملي در کارشان وجود ندارد.امام علي ـ عليه‌السلام ـ مي فرمايد: «به فکر و تامل خو کن، زيرا تو را از گمراهي نجات داده، کردار و رفتارت را سامان مي بخشد.» در مورد ديگر مي فرمايد: «شتاب کننده در کارها خطا مي کند، گرچه زمام آن کار به دست او باشد.» پس يکي از گام‌هاي اساسي در داشتن اراده قوي و موقعيت در زندگي اين است که انسان در ابتداي هر کار تفکر و تامل کند، اهداف خويش را معين کند، توانايي‌هايش را با ديد واقع بينانه شناسايي نمايد و آن گاه بدون ترديد و وسواس بيش از حد، تصميم گيري کند.البته بايد توجه داشت که: چه بسا خود فرد به تنهايي نتواند اهداف و توانايي‌هاي خود را بشناسد، در اين صورت مي بايست از پدر و مادر، افراد با تجربه و متخصص مشورت بگيريد.5. استواري و پايداري در تصميم؛ يکي از مراحل اساسي دستيابي به اراده قوي، استواري و پايداري در تصميم است، سعي کنيد در هر کاري که تصميم مي‌گيريد پايدار باشيد؛ البته اين نياز به تمرين دارد. ابتدا از کارهاي کوچک و جزئي شروع نماييد، مثلا تصميم بگيريد در طول يک هفته هر روز مسيري را که چندان طولاني هم نيست، پياده برويد.6. تمرکز بخشيدن به کارها؛ بايد از پراکنده کاري‌هايي که موجب به هدر رفتن نيروهاي شما مي شود جدا بپرهيزيد.7. تلقين؛ شيوه ديگري که در تقويت و استحکام اراده موثر است؛ تلقين است، به خود تلقين نماييد که اراده و توان اين کار را داريد، در اين صورت شکست مفهومي ندارد. 8. توجه به فواید همت و اراده.9. مطالعه احاديثي که همت بالا را ستوده‌اند و مطالعه زندگي افراد موفقي که با همت بالا به مراتب والایي رسيده اند. و ديگر اين که بدانيم که همت بالا از هوش و عقل قوي، کارآمد تر است. کما اينکه اين امر در زندگي بيشتر افراد برجسته مشخص است.10. آگاهي و شناخت؛ بين همت و يادگيري و آگاهي همبستگي بالايي وجود دارد. پس با يادگيري و آگاهي بايد انگيزه را بالا برد که موتور پيشرفت و حرکت در کارهاست.11. تمرين و پرورش روح و روان؛ با پرورش روح و تمرين اراده مي توانيم آن را تقويت نمایيم. البته ناگفته نماند که پرورش جسم و روح با هم بسيار مفيد و کارآمدتر است، چرا که اين دو بر هم اثر مي‌گذارند.12. تنظيم جسم؛الف. اهميت تغذيه، حذف خوراکي‌هاي مسموم که باعث کار پر مشقت دروني بدن مي شوند که مستلزم صرف نيروي عصبي زيادي است. چون اکثر شکست‌هاي اراده ناشي از کمي توليد نيروي عصبي است. ب. اهميت ورزش، با ارتباطي که روح و جسم با هم دارند و اثراتي که در هم دارند، با تقويت جسم و ورزيدگي آن، روح و روان آدمي نيز تقويت مي يابد. ورزش باعث پاکسازي خون و اکسيژن دهي کافي به آن است. براي تقويت اراده ورزش‌هايي که به تمرکز بيشتر نيازمندند سودمندترند.13. تنظيم خواب؛ با خواب مناسب توانایي براي انديشيدن، به حداکثر مي‌رسد و فقدان برنامه صحيح خواب سبب فرسوده شدن انسان مي شود. افراط و تفريط در ميزان خواب هردو مضر است. 14. تمرين تنش زدایي؛ تنش‌زدایي به معني استراحت تنها نيست. مثلا صبح‌ها يک ساعت زودتر از خواب برخاستن، در بوستاني نشستن يا به پیاده روی در جاده اي خلوت پرداختن و به مغز خود استراحت دادن. 15. پرهيز از عادات بد؛ چرا که کسب آن آسان است، ولي نجات از آن بسيار دشوار و گاهي غير ممکن است. پس بايد از ابتداي راهي که به آن ختم مي شود، مسير خودمان را عوض کنيم.16. کسب آرامش؛ خشم، عصبانيت، پريشاني تاثيرات زيانبخشي دارند و در واقع زالوهاي حقيقي نيروي عصبي ما هستند که بستر شکست و سستي اراده مي باشند. با آرامش مي‌توانيم از اين زيان‌ها مصون باشيم، برخي از راه‌هاي آرامش:1. تنفس عميق: باعث تضعيف هيجان‌هاي نامطلوب مي شود.2. تاکيد مثبت: استفاده از جملات مثبت تاکيدي، مثل من آرام و آسوده ام، اراده من قوي است و تکرار اين جملات چون مغز اين جملات را مي گيرد و در ناخودآگاه تبديل به باور مي‌کند.3. عادت به مقاومت؛ هميشه توجه داشته باشيم که قطرات پي در پي آب مي تواند سنگ محکم را سوراخ کند.17. تاثير دوستان؛ از افراد و دوستاني که افکار منفي القا مي کنند، دوري کنيد و با افراد بلند‌همت ارتباط داشته باشيد.18. استعانت از عبادات و تزکيه نفس، مهم ترين راه تقويت همت و اراده، عبادات هستند؛ عباداتي که از طرف خداوند حکيم و بي نياز و دلسوز براي ما واجب شده است و هدفي والاتر از تقويت همت و اراده دارند و انسان با انجام آن به مقام قرب الهي مي‌رسد. اگر در نماز، روزه و ... دقت کنيم لحظه لحظه آن را يک تمرين اراده و همت مي يابيم اين افراد ضعيف‌النفس هستندکه نمي‌توانند مثلا روزه بگيرند و بهانه‌هاي واهي و مختلف مي‌‌گيرند. در واقع با تقوا و تزکيه نفس قدرت تسلط بر نفس و مالکيت نفس بالا مي رود و اين يعني همان اراده. 19. ريشه‌يابي ضعف اراده خود؛ مهم ترين راه تقويت همت و اراده اين است که ضعف و اراده خود را ريشه يابي کنيم. گاهي اين بي ارادگي نوعي بيماري است (مثل وسواس‌هايي که با دارو درمان مي پذيرد) گاهي بي ارادگي از محيط به انسان سرايت مي کند (در محيطي زندگي مي کند که افراد آن اراده و همت پاييني دارند) و گاهي منشأ ارثي دارد؛ که مشاوره‌هاي اخلاقي روان شناسي و پزشکي مي‌تواند راه گشا باشد.20. اعتماد به نفس داشته باشيد.21. پرهيز از بلند‌پروازي، براي تمرين همت بالا و اراده قوي حتما از مراحل پايين شروع کنيد. بلند پروازي در ابتدا مي‌تواند باعث دلسردي و ياس شود.22. استفاده از قرارداد مشروط با خود، براي تقويت اراده مي توان از قرارداد مشروط مثل، عهد و پيمان استفاده کنيد. مثلا با کسي که براي شما خيلي محترم است، مطرح کنيد که من بايد اين کار را انجام دهم و شما چون مي‌دانيد که نمي توانيد از سخن خودتان نزد او برگرديد، مجبور به انجام آن کار مي‌شويد. 23. حتما از کلمه، بعدا اين کار را مي‌کنم، پرهيز کنيد. مطمئن باشيد بعدا به اين زودي نمي‌آيد. از همين حالا استفاده کنيد چون بعدا واقعا دير است. نکته 1. توجه داشته باشيد که امروزه بحث قدرت اراده بر خويش جزو ابتدایي‌ترين بحث‌هاي اراده است. نکته2.روان شناسان جديد اعتقاد دارند که هر انديشه گرايش دارد که به عمل تبديل شود. نکته3: ايجاد انگيزه و علاقه قسمت عمده موفقيت در هر کاري است. ديگر اين که بايد متوجه باشيم که براي تقويت اراده، ما بايد از مجموع راهکارها استفاده کنيم و کلي نگر باشيم و از سویي بايد دقت داشته باشيم که ظرفيت و استعداد و ذوق فرد در هر کاري مهم است، مثلا همت بالا داشتن در آموزش رياضي، براي کسي که استعداد رياضي ندارد، نتيجه خوبي ندارد و چه‌بسا باعث افسردگي، يأس و.... شود. ولي ممکن است همين فرد با همت بالا در رشته مورد علاقه خود به درجه بالایي از آن رشته نائل آيد.