ایران برگ برنده‌هایی علیه اروپا دارد

با تحریم‌های اتحادیه اروپا علیه ایران و احتمال اقدام مقابل ایران رابطه ایران و اتحادیه اروپا رو به تیرگی می‌رود و این احتمال وجود دارد که در آینده رابطه ایران و اتحادیه اروپا نسبت به گذشته تغییرات معناداری پیدا کند؟ قطع رابطه احتمالی ایران و اروپا چه پیامدهایی خواهد داشت؟

اتحادیه اروپا در حین رخ دادن اتفاقات اخیر در ایران موضع خصمانه‌ای علیه جمهوری اسلامی اتخاذ کرد و نشان داد که اتحادیه اروپا تا حدود زیادی تابع سیاست‌های آمریکاست. تحریم کردن برخی شخصیت‌ها و نهادهای جمهوری اسلامی نوعی دخالت آشکار در مسائل داخلی جمهوری اسلامی به شمار می‌رود. به هر حال ایران یک کشور مستقل و تأثیرگذار در منطقه است و اتفاقاتی که در هفته‌های اخیر در ایران رخ داد با هوشیاری و هوشمندی مسئولان جمهوری اسلامی به پایان رسید. متأسفانه دخالت رسانه‌های اتحادیه اروپا و دخالت آمریکا در سطح رئیس‌جمهور و وزیر امور خارجه و بیانیه‌هایی که برخی کشورهای اروپایی در جهت حمایت از اعتراض کنندگان برای حمله به اماکن دولتی حکایت از یک نوع دشمنی نهفته از سوی اتحادیه اروپا نسبت به جمهوری اسلامی دارد. به همین دلیل تحریم برخی شخصیت‌ها و نهاد‌های مرتبط با جمهوری اسلامی و بیانیه‌هایی که اتحادیه اروپا علیه ایران صادر می‌کرد نشان می‌دهد که اتحادیه اروپا تحت تأثیر لابی‌های صهیونیستی و آمریکایی قرار دارد. سه کشور انگلیس، فرانسه و آلمان در طول مذاکرات هسته‌ای هیچ گونه همراهی با جمهوری اسلامی برای به توافق رسیدن مذاکرات نکردند. این در حالی است که در برخی مقاطع اگر همراهی کشورهای اروپایی وجود داشت احتمال توافق بیشتر می‌شد و طرفین می‌توانستند به توافق دست پیدا کنند. این اتفاقات در حالی رخ می‌دهد که اتحادیه اروپا به دلیل قطع گاز روسیه به اروپا نیازمند صادرات گاز ایران به اتحادیه اروپاست. به همین دلیل نیز کشورهای اروپایی در رفتار خود با جمهوری اسلامی باید منصفانه‌تر عمل کند. در غیر این صورت ایران برگ‌های برنده‌ای در اختیار دارد که در زمان مناسب علیه آنها استفاده خواهد کرد.

در شرایط کنونی کشورهای اروپایی مدعی هستند که پهپادهایی که روسیه در جنگ اوکراین علیه این کشور مورد استفاده قرار می‌دهد متعلق به ایران است. دیدگاه شما در این زمینه چیست؟

این موضوع تنها یک بهانه است. به هر حال ایران در تولید سلاح دست بالا را دارد. به همین دلیل این احتمال وجود دارد که پهپادهایی که ایران در اختیار روسیه قرار داده در گذشته و قبل از جنگ اوکراین داده است. در چنین شرایطی این احتمال طبیعی نیز وجود دارد که روسیه از این پهپادها در جنگ استفاده کرده باشد. در این زمینه جمهوری اسلامی هیچ مسئولیتی ندارد و کشوری که از این سلاح استفاده کرده باید پاسخگو باشد. ایران در بحران اوکراین هیچ نقشی نداشته، بلکه بارها تلاش کرده در حل این بحران کمک کند. پیشنهاد ایران به رهبران روسیه و اوکراین برای میانجی گری نشان می‌دهد که ایران نسبت به بحران اوکراین حساس است. این در حالی است که آمریکا و کشورهای اروپایی در جنگ یمن انواع سلاح‌های پیشرفته را در اختیار عربستان قرار دادند و در کشته شدن مردم یمن نقش داشتند. به همین دلیل آمریکا و اتحادیه اروپا نمی‌توانند درباره نقش ایران در جنگ اوکراین قضاوت کنند. به همین دلیل باید عنوان کرد ادعای استفاده روسیه از پهپادهای ایرانی در جنگ روسیه تنها در راستای جریان سازی علیه ایران صورت می‌گیرد.

قطع ارتباط ایران و اتحادیه اروپا چه تأثیری می‌تواند روی مذاکرات هسته‌ای در آینده بگذارد؟

در شرایط کنونی مذاکرات هسته‌ای ایران و کشورهای1+4 متوقف شده و اگر رفتار اتحادیه اروپا تغییر نکند امیدی نسبت به از سرگیری مذاکرات وجود نخواهد داشت. با این وجود اگر اتحادیه اروپا در رفتار گذشته خود تجدید نظر کند ایران آماده از سرگیری مذاکرات است. در نتیجه مواضع اتحادیه اروپا نسبت به ایران خصمانه است و این مواضع خصمانه نیز تأثیر خود را روی روند مذاکرات هسته‌ای خواهد گذاشت. تیم مذاکره‌کننده ایران تلاش کرده کشورهای غربی را متقاعد کند که فعالیت‌های هسته‌ای ایران در چارچوب‌های قوانین بین‌المللی است و شائبه‌هایی که برخی کشورها در این زمینه مطرح می‌کنند صحیح نیست. تا حدود زیادی نیز ایران در این کار موفق شده و تا قبل از اتفاقات اخیر سه کشور فرانسه، آلمان و انگلیس اعتماد بیشتری به ایران در زمینه فعالیت‌های هسته‌ای پیداکرده‌ بودند. این در حالی است که بدگمانی‌هایی که در این زمینه مطرح می‌شود بیشتر از طرف آمریکا است و این کشور است که با حمایت اسرائیل و برخی کشورهای عربی به این بدگمانی دامن می‌زند. به نظر می‌رسد برخی چهره‌های افراطی در آمریکا با حمایت لابی‌های صهیونیستی تیم جوبایدن را برای به بن‌بست رساندن مذاکرات تحریک و تشویق می‌کنند. این افراد و گروه‌ها به شکل‌های مختلف در آمریکا بایدن را تحت‌فشار قرار داده‌اند. در نتیجه این فشارها آمریکا که آماده بود بخش مهمی از تحریم‌های اعمال‌شده علیه ایران را لغو کند تحت‌فشار اعضای افراطی کنگره آمریکا قرار گرفت به همین دلیل تیم بایدن نتوانست در مذاکرات با ایران به تفاهم دست پیدا کند. کشورهای طرف حساب ایران در مذاکرات باید متعهد شوند تا همگی نسبت به تعهدات پایبند خواهند بود و در صورت عدم پایبندی جریمه‌ای برای آن در نظر گرفته شود. متأسفانه لابی صهیونیستی در این مذاکرات وارد عمل شده و سعی کرده از ابتدای گفت‌وگوها تأثیر بگذارد. هرچند که تیم رئیس‌جمهور آمریکا نگاه مثبتی نسبت به رژیم صهیونیستی ندارد اما شاهد هستیم که تروئیکای اروپایی تحت‌فشار آمریکا اظهارات متناقض و رفتار پارادوکسی از خود نشان می‌دهند. تیم جو بایدن به این نتیجه رسیده که خروج ترامپ از برجام جایگاه آمریکا را در عرصه بین‌المللی تنزل داد و باید آمریکا اشتباهات گذشته خودش را جبران کند. آمریکایی‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که چاره‌ای جز تعامل احترام‌آمیز با مردم ایران نخواهند داشت و باید در این خصوص رفتار ملایم‌تری نشان دهند و این شیوه را هم مورد تجربه خود قرار دهند و از شیوه‌های تهاجمی دست‌بردارند.

در شرایطی که گره‌های برجام در گذشته در به نتیجه رسیدن توافق تأثیر گذاشته بود اتفاقات اخیر و به خصوص تضعیف رابطه بین ایران و اروپا آینده برجام را با چه چالش‌هایی مواجه خواهد کرد؟

واقعیت این است که مسائلی که در درون برجام نیست و ارتباطی به متن برجام ندارد باعث شده که تاکنون مذاکرات به نتیجه نرسد. بااین‌حال جمهوری اسلامی ایران و تیم مذاکره‌کننده ایرانی در مذاکراتی که در طول ماه‌های گذشته در وین انجام شد، یکسری راهکارها ارائه داد که این راهکارها مبتنی بر منافع ملی است. 4 سند حقوقی، مالی، اقتصادی و فنی از سوی تیم مذاکره‌کننده ایرانی به گروه 1+4 در وین ارائه شد و تقریباً هر 4 سند ظاهراً از سوی 3 کشور اروپایی موردپذیرش قرارگرفته است. سه کشور اروپایی هم به این نتیجه رسیدند که از رهگذر تحریم‌ها نخواهند توانست ایران را وادار به تسلیم کنند. لذا تیم مذاکره‌کننده ایران با راهبردهایی که صورت گرفت و برنامه‌ریزی‌های کاملاً دقیق و موفق توانستند طرف‌های اروپایی را قانع کنند که برای ادامه همکاری و رسیدن به یک نقطه قابل‌اتکا بین ایران و کشورهای اروپایی باید تحریم‌ها لغو شود. باید یک سازوکار قانونی ایجاد شود تا از رفتارهای فراقانونی هر کشوری در مذاکرات جلوگیری کند. کشورهای طرف حساب ایران در مذاکرات باید متعهد شوند تا همگی نسبت به تعهدات پایبند خواهند بود و در صورت عدم پایبندی جریمه‌ای برای آن در نظر گرفته شود. متأسفانه لابی صهیونیستی در این مذاکرات وارد عمل شده و سعی کرده از ابتدای گفت‌وگوها تأثیر بگذارد. هرچند که تیم رئیس‌جمهور آمریکا نگاه مثبتی نسبت به رژیم صهیونیستی ندارد اما شاهد هستیم که تروئیکای اروپایی تحت‌فشار آمریکا اظهارات متناقض و رفتار پارادوکسی از خود نشان می‌دهند. به‌هرحال مسائلی در مذاکرات مطرح است که نیاز به بررسی طرفین دارد و ایران و آمریکا در حال بررسی شرایط برای رسیدن به یک تصمیم منطقی و صحیح هستند. در این زمینه برخی کشورها مانند اسرائیل تلاش می‌کنند مسیر مذاکرات را به بن‌بست بکشانند. به همین دلیل اگر طرفین به دنبال این هستند که مذاکرات به نتیجه برسد باید در برخی رویکردهای خود تجدید نظر کنند. این در حالی است که ایران نیز حسن نیت خود را در این زمینه نشان داده و برای به نتیجه رسیدن مذاکرات تلاش می‌کند. البته این تلاش منوط به این است که نقطه نظرات و دیدگاه‌های ایران موردقبول طرفین قرار بگیرد. به‌هرحال ایران در مذاکرات دارای دغدغه‌هایی است که مهم‌ترین آن رفع تحریم‌هاست. تحریم‌ها در سال‌های اخیر اقتصاد کشور را با چالش‌هایی مواجه کرده و به همین دلیل باید برداشته شود تا ایران بتواند در بازارهای جهانی فعالیت خود را از سر بگیرد.

با توجه به شرایط کنونی چه چشم‌اندازی پیش روی برجام می‌بینید؟

در شرایط کنونی بحران اوکراین برای کشورهای اروپایی حائز اهمیت است. این اتفاق در حالی رخ می‌دهد که کشورهای اروپایی این احتمال را می‌دهند که در آینده روسیه دیگر به این کشورها گاز ندهد. به همین دلیل ایران می‌تواند بهترین گزینه برای جایگزینی روسیه باشد. بیشتر محور مذاکرات چانه‌زنی‌های روسیه با سه کشور اروپایی و به‌صورت غیرمستقیم با آمریکاست. این در حالی است که در شرایط کنونی روسیه تلاش می‌کند از برجام در رابطه با بحران اوکراین بهره‌برداری کند. طبیعی است که حوادث اوکراین و حمله روسیه به این کشور روی تمام مسائل بین‌المللی تأثیر گذاشته به‌ویژه اینکه مذاکرات وین هم تحت تأثیر فضای بحران اوکراین قرار گرفته است. طولانی شدن جنگ در اوکراین منجر به فرسایش ارتش روسیه خواهد شد و آسیب‌های جدی به ساختار نظامی روسیه وارد می‌سازد. اکنون تحریم‌های سنگینی علیه روسیه از سوی اروپا و آمریکا اعمال‌شده و اگر بحران اوکراین ادامه یابد، روسیه تضعیف خواهد شد. این همان هدفی است که آمریکا و ناتو دنبال می‌کنند که بدون هزینه روسیه را تضعیف کنند.