مهمترین کار دولت جلوگیری از کاهش سرمایه اجتماعی است
آرمان ملی آنلاین - احسان انصاری: «در شرایطی که کشور با مشکلات جدیای در زمینههای اقتصادی و معیشتی مواجه است برخی با رفتارهای تند تلاش میکنند حجاب را در جامعه تبلیغ و ترویج کنند. برخورد این عده باعث شده حتی کسانی که به حجاب به عنوان یک ارزش اسلامی نگاه میکنند و به آن التزام عملی دارند نیز منتقد این نوع برخوردها باشند. آقای رئیسی در رقابتهای انتخابات ریاستجمهوری قول دادند که برای مبارزه با فساد و مسئولان گشت ارشاد راهاندازی میکنند.» جملات ذکر شده سخنان دکتر غلامرضا انصاری، فعال سیاسی اصلاحطلب و عضو سابق شورای شهر تهران در گفتوگو با «آرمان ملی» است. انصاری در این گفتوگو بر ضرورت استفاده دولت از نخبگان تأکید کرد. در ادامه ماحصل این گفتوگو را میخوانید.
عملکرد دولت سیزدهم در یک سالگی به چه میزان به«حکمرانی خوب» که در سالهای اخیر در محافل آکادمیک مطرح شده نزدیک بوده است؟ دولت به چه میزان برنامههای خود را براساس واقعیتهای جامعه ساماندهی کرده است؟
توسعه و پیشرفت هر جامعهای توسط نخبگان فکری و ابزاری آن جامعه شکل میگیرد. نخبگان فکری در هر جامعه صاحبان اصلی فکر و اندیشه هستند و نخبگان ابزاری قدرت و ثروت را در اختیار دارند. جامعه برای توسعه یافتگی باید به صورت مستقیم با نخبگان فکری و ابزاری خود در ارتباط باشد و این دو گروه نقش تعیین کنندهای در پیشرفت یک جامعه ایفا میکنند. تعامل دو گروه نخبگان در شرایطی رقم میخورد که یک فضای سازنده و رقابتی در جامعه شکل گرفته باشد. رقابت بین نخبگان نیز باید در یک فضای آزاد صورت بگیرد و نخبگان باید بتوانند دیدگاههای خود را به صورت شفاف و صریح با تصمیم گیران جامعه در میان بگذارند. رقابت در قالب اندیشههای مختلف شکل خواهد گرفت. رقابتی که مورد نظر بنده است رقابت در چارچوب قانون است و نه بیرون از چارچوب قانون. تا زمانی که چنین شرایطی فراهم نباشد و رقابت جدی در زمینههای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی به وجود نیاید شاهد عقب ماندگی در جامعه خواهیم بود. مهمترین عاملی که میتواند به فضای آزاداندیشی آسیب وارد کند یکدستی فضای سیاسی است. در چنین شرایطی است که نخبگان نمیتوانند در یک فضای رقابتی نقش خود را ایفا کنند. در جامعهای که به سمت یکدستی حرکت کند به مرور زمان عنصررقابت کنار خواهد رفت و رابطهای سازماندهی شده و ارگانیکی بین نخبگان و تصمیم گیران جامعه شکل نمیگیرد.
آیا دولت در شرایط کنونی ارتباط سازندهای با نخبگان فکری و ابزاری جامعه برقرار کرده است؟
واقعیت این است که این اتفاق تاکنون رخ نداده است. در کشورهای توسعه یافته در کنار نخبگان ابزاری که قدرت را در اختیار دارند نخبگان فکری وجود دارند که تولید فکر و اندیشه میکنند و به نخبگان ابزاری کمک میکنند که جامعه را بهتر هدایت کنند. وظیفه نخبگان ابزاری نیز استفاده از تولید اندیشه و فکر نخبگان فکری است. نکته مهم دیگر اینکه بدون تغییرات ساختاری و باز کردن افق سیاسی راهی برای استفاده از سرمایههای فکری و ابزاری جامعه وجود نخواهد داشت. افق گشاییهای سیاسی نیز نیازمند توجه به سرمایههای عظیم انسانی و فکری جامعه است. در دولت احمدی نژاد ما با یکدستی سیاسی مواجه بودیم. در آن مقطع زمانی اصولگرایان احمدی نژاد را «پدیده هزاره سوم» نامگذاری کرده بودند و دولتهای نهم و دهم نیز شعار «ما میتوانیم» را سرلوحه کار خود قرار داده بود. با این وجود این شکل گرفت که آثار و پیامدهای آن تا به امروز نیز در فضای سیاسی و اجتماعی ما وجود دارد.
آقای رئیسی در ابتدای شکل گیری دولت خود تلاش کرد دیدگاههای نخبگان جریانهای مختلف سیاسی را لحاظ کند. آیا این اتفاق رخ داده است؟
براساس روایتهای اسلامی مومن نباید اشتباهات گذشته را تکرار کند و از گذشته باید درس بگیرد. بر این اساس اتفاقی که در دولت احمدی نژاد درباره نخبگان رخ داد در دولت آقای رئیسی نباید رخ دهد. دولت باید تلاش کند چشم انداز خود را براساس برنامهریزی و قانون پیش ببرد. نکته دیگری که درباره دولت وجود دارد این است که دولت ارتباط خود با بدنه کارشناسی جامعه را تقویت کند. هنگامی که دولتی از نخبگان و کارشناسان جامعه استفاده شایسته نکند افراد شعار محور مدیریت بخشهای مختلف جامعه را به دست میگیرند. آقای رئیسی و همه کاندیداهایی که در انتخابات ریاستجمهوری1400 حضور داشتند که اکثرا از یک جریان فکری بودند بر این نکته تأکید داشتند که مشکلات فعلی جامعه از دولت گذشته است و اگر این افراد به عنوان رئیسجمهور انتخاب شوند مشکل مسکن، بیکاری، معیشت مردم و... را حل میکنند. این در حالی است که تاکنون این اتفاق رخ نداده بلکه برخی از مشکلات اقتصادی و معیشتی بیشتر نیز شده است. تنها نکتهای که دولت باید در چهار سال آینده مورد توجه قرار بدهد جلوگیری از کاهش سرمایه اجتماعی است.
دولت چگونه میتواند سرمایه اجتماعی را ارتقا بدهد؟
اگر واقع بینانه به موضوع نگاه کنیم باید عنوان کنم که سرمایه اجتماعی دولت در شرایط کنونی در وضعیت خوبی قرار ندارد. امروز دو چیز در جامعه و حتی در جهان بدون حد و مرز وجود دارد. نخست اینکه با استفاده از تجهیزات جدیدی که بشر کشف کرده امکان مشاهده کائنات و عظمت هستی وجود دارد. دوم رفتارهای برخی افراد که قابل دیدن است اما قابل درک نیست. امروز ما با بحرانهایی مواجه هستیم که باید به وجود آن تأسف خورد. این در حالی است که مشکلات صندوقهای تأمین اجتماعی و بازنشستگان، بحران خشکسالی و کم آبی و مشکل تورم در کشور وجود دارد. در شرایطی که کشور با مشکلات جدیای در زمینههای اقتصادی و معیشتی مواجه است برخی با برخورد با بد حجابی یک مشکل جدید ایجاد کرده و با رفتارهای تند خود میخواهند حجاب را در جامعه تبلیغ و ترویج کنند. برخورد این عده باعث شده حتی کسانی که به حجاب به عنوان یک ارزش اسلامی نگاه میکنند و به آن التزام عملی دارند نیز منتقد این نوع برخوردها باشند. اما در مورد افزایش سرمایه اجتماعی دولت با اقداماتی که در زمینههای مختلف صورت میدهد امید را به جامعه باز گرداند تا شاهد یک جامعه پویاتر و مقتدرتر در کشور باشیم. این اتفاق زمانی رخ میدهد که اندیشمندان و نخبگان جامعه در عرصه تصمیم گیری حضوری پویاتر داشته باشند. چنانچه شرایط برای حضور نخبگان و اندیشمندان در فضای تصمیم گیری جامعه ایجاد شود میتوان نسبت به بهبود وضعیت مردم و جامعه و آیندهای بهتر خوشبین بود.
