پوتین با آغوش باز به تهران میآید
آرمان ملی آنلاین - علیرضا پورحسین: سفر پوتین به تهران چند روز پس از سفر بایدن به خاورمیانه شکل خواهد گرفت که علاوه بر این همزمانی تقریبی شائبههایی را نیز بههمراه داشته است. یکی از این شائبهها از سوی مقامات آمریکایی مبنی بر فروش پهپاد از ایران به روسیه مطرح شد که بسیاری اعلام آن را در این برهه زمانی از سوی آمریکا، به عنوان یک بازی قلمداد کردند تا بایدن مسیر ایرانهراسی را به خوبی در خاورمیانه طی کند. در این میان هم هستند برخی صاحبنظران که سفر بایدن به منطقه را کاملا انتخاباتی میدانند تا او به نفع خود در عرصه انتخابات آمریکا از لابیهای عبری و عربی بهره جوید. به همین علت کارشناسان بر این باور هستند که اساسا ائتلافی علیه ایران پس از این سفر شکل نخواهد گرفت که شاید یکی از نشانهای آن اظهارنظر مقام اماراتی باشد که عنوان کرده است ابوظبی به دنبال ایجاد هیچ محوری علیه هیچ یک از کشورهای منطقه به ویژه ایران نیست. انور قرقاش با تاکید بر اینکه کشورش خواهان تقابل با ایران نیست خاطرنشان کرده است که ابوظبی به دنبال فرستادن سفیر به تهران و از سرگیری روابط با ایران است. این مقام اماراتی اظهار کرده است از هر طرحی که بدون هدف قرار دادن کشور ثالث از ما محافظت کند، استقبال میکنیم. در راستای بررسی این تحولات و اهداف سفرهای بایدن و پوتین به منطقه، «آرمان ملی» گفتوگویی با عبدالرضا فرجیراد، سفیر پیشین ایران در نروژ داشته که در ادامه میخوانید.
پوتین با چه رویکردی به تهران سفر و چه اهدافی را دنبال میکند؟
پس از حمله روسیه به اوکراین، روز به روز ژئوپلیتیک روسیه نسبت به گذشته بستهتر شده است زیرا بیشتر سرمایهگذاریهایی که در داخل روسیه انجام میشد مربوط به اروپا بوده و از سوی دیگر منبع اصلی درآمدش که صادرات انرژی باشد دیگر به اروپا صادر نمیشود و درآمدهای کمتری روسیه بهدست میآورد. این درآمد کم پس از قطع کامل صادرات انرژی به اروپا کمتر نیز خواهد شد. در چنین شرایطی روسیه مشخصا تحت فشار قرار گرفته است زیرا حتی کشورهای جهان سوم نیز که در گذشته ارتباطاتی با روسیه داشتهاند، به دنبال تحریمهای بینالمللی علیه روسیه، تعامل خود را با این کشور کم کردهاند. زیرا نگران تنبیه غرب و آمریکا هستند. در همین راستا روسیه باید به دنبال راههایی باشد تا بتواند ژئوپلیتیک خود را نجات دهد و باز کند. در همین راستا روسیه زمانی که مشاهده میکند از سمت شرق تحت فشار متحدین آمریکا یعنی ژاپن، کره جنوبی و فیلیپین قرار دارد و از غرب نیز تحت محاصره اروپاست، مسیر جنوب را در پیش گرفته تا بتواند خود را از تنگنا خارج کند. مشخصا سفر پوتین به تهران نیز در همین زمینه صورت میگیرد. جنوب، بهترین مسیر برای روسیه است تا خود را از گرفتاری خارج کند و مشخصا در مسیر جنوب دو کشور ایران و ترکیه از اهمیت بیشتری برای روسیه برخوردار هستند. در این میان ترکیه به علت اینکه ارتباطاتی با غرب دارد، برای تعامل با روسیه محدودتر است. از سوی دیگر پس از جنگ اوکراین رابطه خود را با کشورهای عربی حفظ کرده و توسعه روابط با هندوستان و ایران را در دستور کار قرار داده است. روسیه امروز با صادرات انرژی ارزان به هندوستان و چین نسبت به گذشته تعامل خود را حتی بیشتر نیز کرده است. روسیه میخواهد به هر شکل ممکن ژئوپلیتیک خود را باز کند. در این میان ایران به علت اینکه در خصوص مسائل برجامی با غرب اختلاف دارد، میتواند اولین کشوری باشد که روسیه در چنین فرآیندی که در پیش گرفته، موضوع همکاری باشد. تعامل بیشتر در حوزههای سیاسی، اقتصادی و ترانزیتی نیز میتواند از جمله مهمترین زمینههای همکاری دو کشور باشد. پوتین در سفر به تهران مشخصا چنین مسائلی را پیگیری خواهد کرد.
مطرح شدن همکاری نظامی ایران و روسیه در این مقطع زمانی که بایدن نیز به منطقه سفر کرده است، با اهداف خاصی صورت گرفت؟
باید توجه داشت که سفر جو بایدن به منطقه خاورمیانه بیشتر جنبه انتخاباتی دارد زیرا اسرائیلیها تبلیغات زیادی در این خصوص انجام دادند که با حضور بایدن اقدامات زیادی علیه ایران انجام میشود و توافقهایی صورت میگیرد تا دست اسرائیل در مقابل ایران برتر شود اما عملا هیچ اتفاقی رخ نداد. آمریکا آب پاکی را روی دست اسرائیل ریخته است به شکلی که تحلیلگران اسرائیلی نیز عنوان کردهاند از سفر بایدن به فلسطین اشغالی ناامید شدهاند و این سفر دستاورد خاصی برای اسرائیل نخواهد داشت. از سوی دیگر شخص لاپید به دنبال این بود تا با جو بایدن عکس بگیرد زیرا سه ماه دیگر در اسرائیل انتخابات برگزار میشود و میخواهد از نتانیاهو عقب نیفتد. بایدن در این سفر قصد داشت به مردم داخل کشور خود و جریانهای موثر نشان دهد که رابطه خوبی با اسرائیل دارد و در این زمینه هر همکاری انجام میدهد. این در حالی است که روابط اسرائیل با دموکراتها از زمان کلینتون دیگر به خوبی پیش نرفت. در آن برهه زمانی که نتانیاهو تازه وارد عرصه سیاسی شده بود، با کلینتون رابطه خوبی نداشت و در حالی کلینتون ریاستجمهوری 8 ساله خود را پایان داد که صحبتی میان او و طرفهای اسرائیلی وجود نداشت. در دوره اوباما نیز شاهد بودیم که بدترین روابط میان اسرائیل و آمریکا وجود داشت به شکلی که نتانیاهو بدون اطلاع در کنگره سخنرانی کرد و اتهامات زیادی به اوباما در خصوص همکاری با ایران وارد کرد. بایدن نیز در یک سال و نیم گذشته تلاش کرد تا روندی متفاوت صورت گیرد و شاید اگر بایدن به منطقه سفر نمیکرد، همان باور گذشته در میان آمریکاییها وجود داشت که روابط دموکراتها و اسرائیل خوب نیست و جو بایدن برای تغییر این باور به اسرائیل سفر کرد. باید توجه داشت که سفر بایدن با توجه به آنچه رخ داده است، نمیتوان موفقیتآمیز قلمداد کرد. بایدن در اسرائیل عنوان کرده است که به دنبال حل اختلافات با ایران از مسیر دیپلماسی است و این موضعگیری را در عربستان نیز دنبال خواهد کرد. به همین علت نمیتوان متصور بود که طرح مساله همکاری نظامی ایران و روسیه ارتباطی با سفر بایدن به عربستان داشته است.
اهداف سفر بایدن به اسرائیل و عربستان ممکن است متفاوت باشد؟
سفر بایدن به اسرائیل مشخصا جنبه انتخاباتی داشته است اما بایدن در سفر به عربستان سعی میکند تا مساله انرژی خود را حل و فصل کند و به همین علت در نشست با کشورهای عربی به دنبال این خواهد بود تا راه حلی پیدا کند که مشکل انرژی غرب را حل کند. باید توجه داشت که بحران انرژی در غرب امروز در ابتدای راه خود است زیرا همچنان بعضا روسیه صادراتی انجام میدهد اما اگر به صورت کامل صادرات خود را به غرب قطع کند، آنها بهشدت گرفتار بحران خواهند شد. بایدن به همین علت از امروز به فکر افتاده است تا پایههای دوستی با عربستان را تقویت کند تا در آینده نیاز آنها به انرژی از سوی کشورهای عربی تامین شود. این امر در حالی در دستور کار بایدن قرار گرفته که تا چند ماه پیش اختلاف جدی بین بایدن و بنسلمان وجود داشت و حتی مقام عربستانی جواب تلفن بایدن را نمیداده است. به همین علت بایدن باید به مرور به عربستان نزدیک شود تا بتواند خواستههای خود در حوزه انرژی را بهدست آورد. بایدن انتخابات کنگره و ریاستجمهوری را در پیش دارد و از سوی دیگر خطر تورم و رکود اقتصادی را نیز در نزدیکی خود میبینند و به همین علت به همکاری با کشورهای عربی حوزه خلیج فارس نیاز مبرم دارند. مشخصا بایدن نیامده تا مجموعهای در میان کشورهای عربی ایجاد کند تا آنها را علیه ایران متحد کند. موضعگیریهای اردنیها و مصریها در روزهای اخیر نیز نشان داد که چنین اتحادی علیه ایران شکل نخواهد گرفت. اسرائیل خیلی علاقهمند است که علیه ایران اتحاد شکل گیرد اما عربستان به عنوان کشور محور خیلی با آن نقطهای فاصله دارد که با اسرائیلیها بخواهند گفتوگو کنند و در عرصهای به صورت علنی متحد شوند. تا زمانی که عربستان و اسرائیل بخواهند روابط رسمی سیاسی داشته باشند، فاصله وجود دارد.
آیا ممکن است در این سفر بایدن حتی به فکر این مساله باشد که شاید بتواند تنشها را با ایران کم کند؟
آمریکا عنوان کرده به دنبال تفاهم با ایران است حالا ممکن است در قالب برجام باشد یا یک توافق دیگر. در این مسیر مشخصا اگر بخواهد علیه ایران اقدامی انجام دهد سبب میشود تا روابط ایران و روسیه مستحکمتر شود و مشخصا بایدن از این مساله خوشحال نمیشود و علاقهمند نیست تا ایران و روسیه روابط استراتژیک شکل دهند. آمریکا همواره این ملاحظه را دارد که فشار را علیه ایران نباید بیش از اندازه کند زیرا در آن صورت دیگر جدایی انداختنمیان ایران و روسیه امری محال میشود و برای آمریکا تبعات و مشکلاتی دیگر ایجاد خواهد کرد.
تهدیدها و فرصتهای سفر پوتین به ایران چه مواردی است و آیا این تهدیدها متوجه غرب نیز است؟
روسیه در این روزها به ایران نیاز بیشتری دارد. در همین راستا همکاریها بیشتر شده و به صورت ضمنی نیز سخنگوی وزیرخارجه ایران تایید کرده که ایران همکاری پهپادی با روسیه داشته است. مشخصا امروز باید مقصر هر تهدیدی را غرب دانست زیرا آنها از برجام خارج شدند و ایران را در حوزههای مختلف از جمله تسلیحاتی تحریم کردهاند.ایران با توجه به تهدیدهایی که متوجهش است نیاز دارد تا اقدام به خرید هواپیما، قطعات و تسلیحات کند و مشخصا روسیه در این میان به ایران کمک کرده و این تجهیزات را در اختیار ایران قرار داده است. در چنین وضعیتی ایران نمیتواند درخواست روسیه را برای خرید پهپاد از ایران بیپاسخ بگذارد و باید به این پاسخ جواب مثبت بدهد زیرا اگر این اتفاق رخ ندهد، آنها نیز دیگر تجهیزات مورد نیاز را در اختیار ایران قرار نمیدهند. این تعامل حاصل تحریم ایران است. زمانی که جنگ اوکراین آغاز شد باز هم غرب درس عبرت نگرفت و با وجود اینکه میدانستند جنگ روسیه و اوکراین طولانی خواهد شد، به سمت توافق با ایران نیامدند و سبب شدند تا همکاری ایران و روسیه بیش از پیش شود. این اشتباه بزرگ غرب بود زیرا ایران اگر نتواند نیازهای خود را از کشورهای دیگر تامین کند، به سمت روسیه خواهد رفت. امروز روابط ایران و روسیه هنوز راهبردی نشده است اما اگر غرب این مسیر فعلی را طی کند، روسیه و ایران مشخصا روابط نزدیک و راهبردی شکل خواهند داد. در روزهای آتی که پوتین به تهران خواهد آمد مشخصا با پوتین گذشته متفاوت خواهد بود و با دستهای باز به سمت ایران میآید. روسیه مشخصا این بار در حوزه غنیسازی اورانیوم، فروش سلاح، فروش قطعات و همکاریهای اقتصادی بیشتر با ایران همکاری خواهد کرد. روسیه در گذشته همواره بهانه گیری میکردند که کالاهای ایرانی کیفیت ندارد و به همین علت در دهههای گذشته صادر کننده خوبی به روسیه نبودیم اما امروز این رویه تغییر میکند. این در حالی است که ترکیه در سالهای اخیر بهراحتی کالاهای خود را به روسیه صادر میکرده است و به منافع قابل توجهی دست پیدا میکرد. در روابط نزدیکی که میان ایران و روسیه با هم شکل خواهند داد، مشخصا غرب تاثیرگذار بوده زیرا بدون تحلیل شرایط ایران و منطقه به سمتی حرکت کردند که باعث شدند ایران و روسیه به یکدیگر نزدیک شوند. باید توجه داشت که اردوغان نیز به تهران خواهد آمد. روسیه به ترکیه نیز نیاز دارد تا ژئوپلیتیک خود را باز کند. در این همکاریها روسیه و ترکیه اختلاف پیرامون غلات را حل کردند و غلات اوکراین امروز صادر میشود. مشخصا در تهران در خصوص سوریه نیز صحبت میشود. امروز ایران و ترکیه از فرصت ایجاد شده استفاده خواهند کرد تا روابط خود را با روسیه گسترش دهند. در این مسیر شاید کار ترکیه راحتتر باشد زیرا در عرصه انرژی با روسیه رقابت ندارد در حالی که ایران و روسیه در این عرصه رقیب هستند. ترکیه امروز از بحث انرژی میتواند سود بیشتری داشته باشد و حتی انرژی ارزانتری دریافت کند. امروز روسیه نفت خود را ارزان میفروشد و ایران نیز وارد رقابت با آنها شده است. در مجموع سفر اردوغان و پوتین به تهران بسیار مثبت است و اگر ایران دقت داشته باشد میتواند از این سفرها علیه غرب به نتیجه برسد.
