مذاکرات آتی میتواند تسهیلگر روابط منطقهای باشد
آرمان ملی آنلاین - علیرضا پورحسین: در برههای از زمان قرار گرفتهایم که بسیاری از صاحبنظران در خصوص سیاست خارجی ایران بر این باور هستند که باید محاسبات دقیقی بر اساس منافع ملی امروز انجام شود. باید نگاه بلندمدت به مسائل داشته باشیم و از سوی دیگر میانبر نیز زده شود. ما میتوانیم در این میان از مذاکراتی استفاده کنیم که شفاف سازی در خصوص اقدامات را تداوم بخشد. در راستای بررسی این مساله «آرمانملی» گفتوگویی با علی اصغر زرگر، تحلیلگر مسائل بینالملل داشته است که در ادامه میخوانید:
مقطع زمانی فعلی اساسا چه اهمیتی دارد و باید چه مولفههایی از آن در حوزه سیاست خارجی مورد توجه قرار گیرد؟
باید توجه داشت که بایدن با وجود اینکه با مقامات عربستان دیدار خواهد کرد اما همچنان نگاه منفی به حکومت عربستان دارد که با تندرویهای خود منطقه را به آشوب کشاندهاند، به همین علت بلافاصله پس از به دست گرفتن قدرت سه تصمیم مهم گرفت که بیانگر تغییر سیاست آمریکا در مورد منطقه خاورمیانه بوده است. نخست تاکید بر توقف جنگ یمن، دوم خارج کردن انصارا... از لیست گروههای تروریستی و سوم ممنوع کردن فروش سلاح به عربستان. این تصمیمات نشان میدهد عربستان در مسیر صحیحی قرار ندارد و دعوت محمد بنسلمان از شیح حمد امیر قطر برای نشست شورای همکاری خلیج فارس پیشدستی عربستان با درک این فضا برای حل مشکلاتش با قطر بوده که به ثمر رسیده است. امروز قطر در راستای تغییرات در منطقه نقش میانجی را بین ایران با دولت بایدن در مذاکرات و حکومت عربستان ایفا کند و در این خصوص با آمریکا نیز هماهنگ عمل کرده است و حتی پیغامهای مربوط به مذاکرات وین را نیز منتقل میکند و در آخرین دور نیز میزبان مذاکرات شده بود. به همین علت سفر وزیر خارجه قطر به تهران صورت گرفت تا هماهنگیها صورت گیرد. باید توجه داشت که این سفر دو علت دارد. یکی برجام و موقعیت ویژه نقشآفرینی در این زمینه برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا و دیگری شکستن فضای سرد و فریزشده روابط ایران با عربستان. امروز در مورد روابط ایران و عربستان نشانهها و تحلیلها حاکی از آن است که احتمالا کار به نقطه حرکت رسیده و ممکن است یکسری بازنگریها رخ دهد. قطر با نگاه تیزبینانه به دنبال استفاده از موقعیت جدید خود و ایفای نقشش به عنوان یک بازیگر فعال منطقهای و حتی بینالمللی و استفاده از فرصت برجام برای تثبیت موقعیت خود در برابر عربستان است. با توجه به برخی تغییر و تحولات سیاسی در عمان پس از سلطان قابوس که کشورش نقش رابط ایران با شورای همکاری خلیج فارس و حتی میانجی برجام و آمریکا در برخی مقاطع زمانی را داشت، حالا دیگر آن کاریزما در میان اعراب و شاید آن رابطه قدیم با ایران را ندارند. قطر نیم نگاهی به ایفای این نقش دارد. از سوی دیگر رفتار انفعال آمیز تروئیکای اروپایی، که شاید ایران انتظار داشت، نقش تسهیل کننده بازگشت آمریکا به برجام را ایفا کنند، موجب دلسردی تهران و ناتوانی آنها در شکستن بنبست موجود شده است. امروز همه منتظرند ببینند چه کسی گام اول را برمیدارد و این امر در برههای از زمان که دولت یک سال است در ایران مستقر شده، از اهمیت بسزایی برخوردار است.
به نتیجه رسیدن مذاکرات در روزهای آتی چه تاثیری بر منطقه خاورمیانه خواهد گذاشت؟
مسلما توافق هستهای ایران میتواند به روند صلح در خاورمیانه کمک کند و موجب کاهش تنشها خواهد شد و معتقدم همگرایی را میان کشورهای منطقه افزایش خواهد داد چرا که برقراری روابط این کشورها با ایران حتما با چراغ سبز آمریکا مواجه خواهد بود و هر زمان این کشور موافق یا مخالف موضوعی در منطقه باشد کشورهای حوزه خلیج فارس نیز تبعیت خواهند کرد. در حال حاضر نیز برخی از کشورهای حوزه خلیج فارس برای سرمایهگذاری در ایران لحظه شماری میکنند و این امر میتواند باعث تقویت روابط دو جانبه و چند جانبه در میان این کشورها شود. عربستان با توافق هستهای ایران مخالفتی نخواهد داشت. این کشور اخیرا برای برقراری مجدد روابط با ایران اظهار آمادگی کرده بود و به نظر میرسد مخالفتی با توافق هستهای ایران نداشته باشد. معتقدم عربستان نیز با تایید آمریکا به برقراری روابط با ایران اقدام خواهد کرد و شاید گره مذاکرات سیاسی ایران و عربستان نیز با احیای برجام باز شود.
تحرکات اخیر ایران در حوزه بینالملل میتواند نتایج مثبتی داشته باشد؟
اکنون کرونا فروکش کرده و کشورها در جهت بازسازی صنایع تولیدی و سرمایهگذاری حرکت کردهاند، بنابراین تقاضا برای نفت افزایش خواهد یافت، علاوه بر اینها عاقبت بحران اوکراین مشخص نیست و تحریمهایی که علیه روسیه وضع شده موجب شده کشورهایی مثل ایران و ونزوئلا بیشتر بتوانند به هم نزدیک شده و همفکری کنند. در این اوضاع که تقاضا برای نفت افزایش پیدا کرده آمریکا هم به نوعی چشم خود را به روی فعالیتهای نفتی ایران و ونزوئلا بهخصوص در حوزه صادرات بسته است، تا این کشورها بهرغم تحریم بتوانند نفت خود را بفروشند و تا حدی به تقاضای جهانی پاسخ دهند و در نتیجه از قیمت بالای نفت نیز جلوگیری شود اما نیاز است تا با رسیدن به یک توافق خوب این امر را تسهیل کنیم.
