توازن دیپلماسی ایران میان چین و روسیه، ضروری است
آرمان ملی آنلاین - علیرضا پورحسین: پس از تغییرات ژئوپلیتیک در سطح بینالمللی که بهواسطه جنگ روسیه و اوکراین ایجاد شده است، مسئولان فدراسیون روسیه در سطوح مختلف علیرغم تحریمهای غرب علیه روسیه و ایران بر همکاری مسکو و تهران در همه زمینهها تاکید کردهاند. در همین راستا چندی پیش سرگئی لاوروف و حسین امیرعبداللهیان وزرای خارجه روسیه و ایران در حاشیه سومین نشست وزرای امورخارجه همسایگان افغانستان در چین دیدار و گفتوگو کردند. مشخصا در این دیدار اجرایی دستورهایی صادر شده که پس از دیدار ولادیمیر پوتین و ابراهیم رئیسی، روسای جمهور دو کشور در ماه ژانویه امسال مورد بحث قرار گرفته است و این شائبه را ایجاد کرده که روسیه از مدتها قبلتر، اتفاقات اخیر و راههایی برای خروج از آن را پیش بینی کرده است. این روند در روزهای اخیر نیز تداوم داشته به گونهای که با وجود تدابیر محدودکننده علیه روسیه و ایران توسط تعدادی از دولتها، بر قصد دوجانبه برای تقویت همکاریها در همه زمینهها تاکید شده است. در راستای بررسی این مساله «آرمانملی» گفتوگویی با شعیب بهمن، تحلیلگر ارشد مسائل روسیه داشته است که در ادامه میخوانید.
چه مؤلفههایی سبب شده تا رویکرد روسیه در این بازه زمانی کوتاه نسبت به ایران تغییر کند؟
آنچه مشخص است جنگ اوکراین و تبعات آن صرفا بر روسیه و اوکراین تاثیر نگذاشته و کشورهای زیاد دیگری را تحت تاثیر قرار داده است. این جنگ در سطوح بینالمللی به شکل مشخص تغییرات زیادی ایجاد کرده که یکی از این تغییرات بزرگ در حوزه اقتصاد است. این تغییرات از زمانی به وضوح ملموس شد که آمریکا و غرب اقدام به تحریم روسیه کرده و امروز نیز در حال گسترش تحریمها علیه روسیه هستند. از سوی دیگر این جنگ بر حوزههای امنیتی و نظامی نیز اثرگذار بوده است. باید توجه داشت که تحریمها همیشه کارساز نیستند و تا حدی کارآیی دارند که بتوانند یک کشور را در انزوا قرار دهند. زمانی که اعمال تحریمها فزاینده بوده و منافع سایر کشورها را نیز در خطر قرار دهد، شرایطی ایجاد میشود که بازیگران دیگر نیز به دنبال شکستن این تحریمها خواهند رفت و فضایی ایجاد میکنند تا منافعشان به واسطه تحریم یک کشور دیگر از بین نرود. باید توجه داشت که تحریمها در برههای از زمان به قدری گسترده میشوند که دیگر کشور تحریم شده چیزی برای از دست دادن ندارد. مشخصا این اتفاق امروز برای روسیه افتاده است. روسیه در گذشته برای همکاری با ایران در بخش دولتی و خصوصی ملاحظاتی داشت اما امروز به قدری تحریم شده است که دیگر این ملاحظات برای آنها معنایی ندارد و به همین علت است که در هفتههای اخیر بیشتر تمایل به همکاری با ایران دارد.
رویکرد روسیه مبنی بر همکاری با ایران مقطعی خواهد بود؟
روسیه میداند که نظام تحریمهای غرب علیه سایر کشورها به گونهای است که به سادگی این تحریمها رفع نخواهد شد و به همین علت میدانند که با تحریمهای مقطعی مواجه نیستند بلکه ممکن است دهها سال درگیر چنین تحریمهایی باشند. همین امر سبب شده تا روسیه یک تغییر نگرش کلی داشته باشد. بهزودی یک نگاه بلندمدت در عرصه سیاسی روسیه ایجاد میشود که با سایر کشورها سازوکارهایی مستحکم ایجاد کنند تا بتوانند با آنها تعاملات خاصی داشته باشند و تجارتشان محدود نشود. باید توجه داشت که به مرور تعداد کشورهای تحریم شده بیشتر شده است و این در حالی است که حتی روسیه نیز به عنوان یک قدرت جهانی وارد این لیست شده است و این یک امتیاز برای کشورهای تحریم شده میتواند باشد. به همین علت تحریم روسیه بر مناسبات ایران نیز تاثیرگذار است زیرا روسیه چیزی برای از دست دادن ندارند. از سوی دیگر فضایی جدید ایجاد شده است به این شکل که روسیه میتواند نیازهای تحریم شده خود را از جانب ایران تامین کند و ایران نیز میتواند روی این مسائل حساب باز کند. این یک فرصت اقتصادی خوب برای ایران و روسیه است که شاید بتواند اندکی اقتصاد دو کشور را به حرکت وادارد. باید توجه داشت که توسعه روابط سیاسی و اقتصادی میان ایران و روسیه به سرعت به وقوع نمیپیوندد و این امری زمانبر است. موانع زیادی در مسیر توسعه روابط ایران و روسیه وجود دارد که تا از سوی طرفین رفع نشوند نمیتوان انتظار توسعه روابط به صورت گسترده داشت.
تعامل بیشتر ایران و روسیه در این برهه زمانی بر عرصه بینالملل چه تاثیری خواهد گذاشت؟
امروز در ایالات متحده آمریکا این بحث مطرح است که باید روسیه را بیش از این منزوی کرد و اجازه نداد تا این کشور با سایر دولتها در ارتباط باشد. مشخصا یکی از کشورهایی که میتواند روسیه را از انزوا خارج کند ایران است زیرا دسترسی این کشور را به آبهای بینالمللی میتواند تامین کند. از طرفی دیگر برخی نیز در آمریکا بر این باور هستند که علاوه بر اینکه امکان سازش با روسیه وجود ندارد، چنین امکانی در خصوص ایران نیز وجود ندارد. بنابراین آنها بر این باور هستند که باید یک فشار همه جانبه بر مسکو، تهران و سایر کشورهای تحریم شده و متعارض باید اعمال شود تا نتیجه حاصل شود. امروز بیش از آنکه نگاه آمریکا تعیین کننده باشد، سیاستهای ایران و نحوه تعیین سیاست خارجی کشور است که میتواند تعیین کننده باشد. ایران اگر به درستی فرصتهای ناشی از جنگ اوکراین را درک کند و به درستی از این فرصتها استفاده کند، ایران میتواند یک موازنه در سیاست خارجی خود ایجاد کند که در وهله اول منافع ملی کشور تامین شود و پس از آن نیز بتوانیم با سایر کشورهای دوست نیز همکاری داشته باشیم. بخش زیادی از اینکه چه خواهد شد به داخل ایران بستگی دارد و تصمیمهایی که گرفته میشود. ایران باید یک موازنه با قدرتهای بزرگ همچون روسیه و چین ایجاد کند که در پی آن منافع خود تامین شود.
