دو عامل موفقیت؛ پرهیز از اشتباه‌های احمدی نژاد - جلوگیری از رشد ناگهانی قیمت ها

آرمان ملی آنلاین - «آرمان ملی» برای تحلیل و بررسی این وضعیت با دکتر علیرضا محجوب، دبیرکل خانه کارگر و نماینده سابق مجلس شورای اسلامی گفت‌وگو کرده است. محجوب معتقد است: «دولت‌ها باید در شرایط سخت بهترین تصمیم را اتخاذ کنند. در شرایط کنونی نیز بهترین تصمیم بازگشت از تصمیماتی است که آثار تورمی به همراه خواهد داشت. در شرایط فعلی تنها دهک‌های بالای جامعه قدرت خرید ارز30 هزارتومانی را دارند و دهک‌های پایین جامعه قادر به خرید ارز30 هزارتومانی نیستند. من یارانه نقدی را مضر می‌دانم و معتقدم افزایش میزان یارانه‌ها باعث خواهد شد که بخش غیرمولد اقتصاد تأثیرگذاری بیشتری پیدا کند.» در ادامه ماحصل این گفت‌وگو را می‌خوانید.

دولت با عنوان جراحی اقتصادی یارانه‌ها را افزایش داد و قیمت برخی اقلام موجود در بازار را یافت. دیدگاه شما درباره زمان و نحوه اجرای این جراحی اقتصادی چیست؟

من زمانی که احمدی‌نژاد قصد داشت به مردم یارانه پرداخت کند به‌عنوان نماینده در مجلس حضور داشتم و همان زمان نیز مخالفت خود را با پرداخت یارانه به مردم عنوان کردم. دولت عنوان کرده با افزایش یارانه‌ها قصد دارد جراحی اقتصادی رخ بدهد. این در حالی است که در واقع جراحی رخ نمی‌دهد، بلکه نوعی جابه‌جایی ثروت اتفاق می‌افتد. در دولت احمدی‌نژاد که هدفمندی یارانه‌ها اجرا شد به‌رغم اینکه ایران بیشترین میزان درآمد ارزی را در اختیار داشت اما با بیشترین تورم مواجه شد. به همین دلیل نیز تکرار رویکرد دولت احمدی‌نژاد تورم را افزایش می‌دهد. به دولت و آقای رئیسی توصیه می‌کنم اشتباهات دولت احمدی‌نژاد درباره یارانه‌ها را تکرار نکند و دوباره در مسیری قرار نگیرد که باعث افزایش تورم شود. سیاست‌های اشتباه دولت احمدی‌نژاد باعث شد که دولت بعدی نیز با چالش‌هایی مواجه شود و به همین دلیل دولت آقای روحانی ناچار شد از سیاست سرکوب قیمت استفاده کند که درنهایت باعث به وجود آمدن چالش‌های جدیدی در اقتصاد شد. چالش‌هایی که در دی‌ماه1396 و آبان ماه1398 شدت بیشتری پیدا کرد. امروز نیز ما در شرایطی قرار داریم که دولت اشتباهات دولت احمدی‌نژاد درباره یارانه‌ها را به شکل دیگری تکرار می‌کند. من برای دولت آقای رئیسی آرزوی موفقیت می‌کنم و معتقدم همه باید از دولت حمایت کنند تا برنامه‌های خود را اجرا کند. با این‌وجود این دلسوزی باید همراه با انتقاد سازنده و عقلایی باشد. برنامه‌های دولت آقای رئیسی نیز دلسوزانه است اما با آنچه اتفاق می‌افتد فاصله دارد.

ارزیابی شما از وعده‌های دولت چیست؟

دولت عنوان می‌کند در پی افزایش یارانه‌ها تنها قیمت برخی اقلام افزایش پیدا می‌کند. این در حالی است که آنچه در بازار رخ می‌دهد این است که با افزایش قیمت برخی کالاها قیمت کالاهای دیگر نیز افزایش پیدا می‌کند و درنتیجه بازار را تحت تأثیر قرار می‌دهد. ما باید بپذیریم که هر دولتی با چالش‌های خاص خود مواجه است و این وضعیت درباره همه دولت‌ها وجود داشته است. ما در اقتصاد حق انتخاب بین خوب و عالی را نداریم و بلکه باید بین خوب و بد انتخاب کنیم. این در حالی است که ما معمولأ بین بد و بدتر انتخاب می‌کنیم و به همین دلیل با چالش‌های بیشتری مواجه هستیم. در روزهای اخیر افزایش قیمت کالاهای موردنیاز مردم باعث دشواری برای مردم جامعه شده است. در چنین شرایطی برخی نیز از این وضعیت سوءاستفاده می‌کنند و با احتکار و سودجویی تلاش می‌کنند از آب گل‌آلود ماهی بگیرند. نمونه بارز این مسأله را در روزهای اخیر در اظهارات مسئولان نیروی انتظامی مشاهده کرده‌ایم که انبارهای احتکار شده زیادی را کشف و ضبط کرده‌اند. این موضوع نشان می‌دهد که در سرنوشت اقتصاد ما بخش‌های نامولد تأثیرگذار هستند و می‌توانند شرایط زندگی را برای مردم سخت کند. مقام معظم رهبری همواره بر تولید مولد تأکید داشته‌اند. این در حالی است که شرایطی که توسط دولت‌ها رقم‌زده شده باعث می‌شود بیشتر بخش غیرمولد در اقتصاد نقش‌آفرینی کند.

آیا بهتر نبود دولت پس از به نتیجه رسیدن احتمالی برجام و لغو تحریم‌ها سیاست‌های جدید اقتصادی خود را اجرایی می‌کرد؟

زمان تصمیم‌گیری به‌خصوص در مورد مسائل اقتصادی از اهمیت زیادی برخوردار است. بدون تردید اگر دولت پس از لغو تحریم‌ها دست به چنین اقداماتی می‌زد نتایج بهتری برای کشور به همراه داشت و مردم با مشکلات کمتری مواجه می‌شدند. دولت عنوان می‌کند قصد دارد با این اقدامات جراحی اقتصادی انجام بدهد. این در حالی است که بدن بیمار باید از توانایی کافی برای جراحی اقتصادی برخوردار باشد. هنگامی‌که بدن بیمار از توانایی کافی برای جراحی برخوردار نیست این احتمال وجود دارد که جراحی به ضرر بیمار تمام شود. به همین دلیل هر سیاستی که دولت دنبال می‌کند باید جای تجدیدنظر و بازگشت در آن وجود داشته باشد. به‌هرحال سیاست‌های یک دولت قابل‌تجدید نظراست. شرایط به شکلی نیست که هیچ اشکالی در سیاست‌هایی که دولت اجرا می‌کند وجود نداشته باشد. توصیه من به دولت این است که در برخی از تصمیمات اقتصادی که در شرایط کنونی گرفته تجدیدنظر کند. این احتمال وجود دارد که درصورتی‌که دولت از تصمیمات خود عدول کند قیمت‌ها دوباره به وضعیت قبلی بازنگردد اما آثار تورمی آنها تا حدود زیادی فروکش خواهد کرد. سیاست‌هایی که دولت دنبال می‌کند درنهایت9 میلیارد دلار برای دولت عایدی خواهد داشت. این در حالی است که به ازای این مبلغ پول‌های بیشتری توسط سوداگران مورد سوءاستفاده قرار می‌گیرد.

آیا شرایط برای بازگشت و عقب‌نشینی دولت از تصمیماتی که گرفته وجود دارد؟

به‌هرحال باید بپذیریم که دولت‌ها باید در شرایط سخت بهترین تصمیم را اتخاذ کنند. در شرایط کنونی نیز بهترین تصمیم بازگشت از تصمیماتی است که گرفته‌شده و به نظر من آثار تورمی به همراه خواهد داشت. این موضوع بستگی به دولت خواهد داشت. شرایط ارزی امروز طوری است که تنها دهک‌های بالای جامعه قدرت خرید ارز30 هزارتومانی را دارند و دهک‌های پایین جامعه قادر به خرید ارز30 هزارتومانی نیستند. من معتقدم افزایش میزان یارانه‌ها باعث خواهد شد که بخش غیر مولد اقتصاد تأثیرگذاری بیشتری پیدا کند. امروز بسیاری از جاهایی که قصد دارند کارگر ساده جذب کنند قادر به این کار نیستند اما اگر به وضعیت دستفروش‌ها در خیابان‌های تهران توجه کنیم متوجه می‌شویم که میزان دستفروش‌ها نسبت به گذشته افزایش داشته است. در شرایطی که پیش‌آمده بخش غیرمولد اقتصاد کشور به‌جای اینکه وارد چرخه سالم اقتصادی شود ترجیح می‌دهد از وضعیت موجود به سود خود سوءاستفاده کند. تصمیمات باید در زمان خود و با برنامه‌ریزی دقیق صورت بگیرد. برخی از تصمیمات به بی‌ثباتی اقتصادی در کشور دامن می‌زند. این در حالی است که ثبات اقتصادی مهم‌ترین ضرورت تصمیم‌گیری در کشور است. نظام ارز و بازار ارز دارای تعریف خاص خود است و باید بر اساس قاعده و اصول درباره آن تصمیم‌گیری صورت بگیرد. در آمریکا که خود را کانون اقتصاد بازار و لیبرالیسم می‌داند زمانی که درباره نرخ ارز تصمیم‌گیری می‌کنند همه عوامل مؤثر در نوسان قیمت ارز را بررسی کرده و پس‌ازآن درباره قیمت ارز تصمیم‌گیری می‌کنند. دولت اگر قرار است اقدامی برای زندگی مردم انجام بدهد و فشار را کاهش بدهد باید مشخص و قابل ارزیابی باشد و به‌صورت ملموس در زندگی مردم احساس شود. به‌عنوان‌مثال اگر دولت بودجه خود را تقدیم مجلس کرده آثار و نتایج آن باید در سال آینده روی زندگی مردم مشخص باشد. در چنین شرایطی می‌توانیم عملکرد دولت را مورد ارزیابی دقیق قرار بدهیم که آیا در مسیری حرکت کرده که فشار اقتصادی روی زندگی مردم کاهش پیدا کند یا خیر.

در شرایط کنونی مهم‌ترین مطالبه مردم از دولت در زمینه اقتصادی چیست؟

در شرایط کنونی آنچه برای مردم حائز اهمیت است تورم است. امروز آنچه فشار زندگی بر مردم را افزایش داده افزایش قیمت کالاهای موردنیاز است. برخی به دلیل اینکه قیمت ارز افزایش پیدا می‌کند قیمت کالاهای خود را افزایش می‌دهند. نکته جالب این است که در روزهایی که قیمت ارز روند کاهشی نیز دارد این افراد قیمت کالاهای خود را افزایش می‌دهند. این نوعی هرز روی اقتصادی است که بیشتر به‌واسطه‌ها، دلال‌ها و گروه‌های غیرمولد بازمی‌گردد. این وضعیت در بخش توزیع و تولید مواد اولیه نیز وجود دارد. چنین شرایطی نشان‌دهنده این است که تفاوتی در رویکرد مدیریت کشور با تغییر دولت صورت نگرفته و همچنان مشکلات وجود دارد. بخش مهمی از بودجه مربوط به سیستم عرضه ارز در بانک‌هاست. مهم‌ترین عرضه‌کننده ارز در طول این سال‌ها دولت بوده است. دولت‌ها باید این نکته را در نظر داشته باشند که نباید به جیب مردم دست‌اندازی کند. حتی اگر درآمد و توانایی مردم افزایش پیدا نمی‌کند اشکالی ندارد اما دولت‌ها نباید دست در جیب مردم کنند. افزایش ناگهانی قیمت‌ها در اقتصاد کشور به شکلی شده که حتی نمی‌توان نام آن را تورم گذاشت. مسیر حرکت دولت در اقتصاد باید حفظ تعادل و توازن باشد. کسی منکر واردات نیست. اما این واردات باید برای حفظ توازن اقتصادی کشور صورت بگیرد. بخشی از وضعیت کنونی نیز به دلیل سیاست‌هایی است که در دولت گذشته دنبال شده است. با این‌وجود این وضعیت هنوز ادامه دارد. جهت‌گیری دولت به سمت کمک به اقشار ضعیف جامعه و فقرا بوده است. این جهت‌گیری خوب است. همین‌که دولت متوجه شده در زندگی اقشار ضعیف جامعه چه اتفاقاتی رخ می‌دهد و مردم در چه شرایطی زندگی می‌کنند حائز اهمیت است. نکته مهم این است که با اظهارنظر و حرف زدن درباره لزوم توجه به وضعیت زندگی فقرا مشکلات آنها حل نخواهد شد. امروز اغلب اقشار ضعیف جامعه برای خرید خودرو با مشکل مواجه هستند. از سوی دیگر میزان مسافرت‌ها در بین مردم کاهش داشته و فشار اقتصادی به‌اندازه‌ای روی مردم زیاد است که امکان سفر برای آنها فراهم نیست. در چنین شرایطی برخی از خانواده‌ها که درگذشته با مشکلاتی مواجه بودند با افزایش قیمت کالاهای موردنیاز با چالش‌های اساسی مواجه شده و از خرید برخی ملزومات زندگی خود نیز ناتوان هستند. ما از هر شخص و نهادی که درباره زندگی فقرا دغدغه داشته باشد و در این زمینه تلاش می‌کند تشکر می‌کنیم. با این‌وجود باید بین حرف و عمل فاصله ایجاد نشود و در زمینه اجرایی به زندگی فقرا رسیدگی شود.