هنوز هم طرفین برجام بر مساله دیپلماسی تاکید دارند

آرمان ملی آنلاین - علیرضا پورحسین: سخنگوی کاخ سفید به‌تازگی در پاسخ به سوالی که چرا هنوز آمریکا به واسطه‌گری روسیه در مذاکرات وین ادامه می‌دهد، گفته است که دستیابی ایران به یک سلاح هسته‌ای به نفع هیچکس نیست و روسیه عضوی از گروه 1+5 است بنابراین، پیگیری برای رسیدن به یک‌ توافق در راستای منافع ملی آمریکا خواهد بود. در همین راستا به نظر می‌رسد که دیدگاه رئیس‌جمهوری آمریکا و هر یک از شرکای 1+5 یا اروپایی‌‌ها یا دیگران به مذاکرات وین این است که اگر به راهکار دیپلماتیکی دست یابند، اتفاق خوبی خواهد بود. جن ساکی در خصوص متن جدید برجام نیز عنوان کرده است که رضایت و تاییدیه قانونی آن را داشته و با دقت وقایع و چگونگی هرگونه بازگشت آمریکا به برجام را بررسی می‌‌کنند تا الزامات قانونی را مشخص کنند. از جمله مواردی که تحت قانون بازبینی توافق هسته‌‌ای ایران قرار دارند و تعهد دارند که الزامات قانونی رعایت شوند. در این راستا برای بررسی آخرین وضعیت برجام و احیای مذاکرات وین «آرمان‌ملی» با محمدجواد جمالی نوبندگانی، نایب‌رئیس کمیسیون سیاست خارجی مجلس دهم به گفت‌وگو پرداخته است که می‌خوانید:

پس از کش و قوس‌های فراوان هنوز اعلام می‌شود که دو مورد بین طرفین برجام حل و فصل نشده است، آیا این موارد می‌توانند مجموعه برجام را به خطر بیندازند؟

در برهه‌ای حساس از تحولات جهانی قرار گرفته‌ایم که همچنان برخی از کشورها بر این باور هستند که باید به سمت تنش زدایی حرکت کرد. در چنین وضعیتی شاهد هستیم که ایران، اروپا و آمریکا همچنان تمایل دارند تا اختلافات خود را از طریق دیپلماسی حل و فصل کنند و مشخصا در این عرصه ابتدا باید تکلیف برجام مشخص شود تا بتوان مسیر دیپلماسی را پیمود. شرایط به گونه‌ای است که مسائل جانبی در روزهای اخیر مذاکرات برجام را به صورت جدی تحت تاثیر قرار داده است. یکی از این مسائل ناامنی‌هایی است که رژیم صهیونیستی ایجاد کرده است و در ماه‌های اخیر بارها تکرار شده است. از سوی دیگر برخی کشورهای عربی هنوز هم در مسیر مذاکرات وین سنگ اندازی می کنند و کمیته چهارجانبه‌ای را نیز در این خصوص تشکیل دادند که اعضای آن مصر، عربستان، بحرین و امارات هستند و علیه ایران بیانیه صادر می‌کنند. از سوی دیگر نیز سایر کشورها را مشاهده می‌کنیم که هر کدام به نحوی سنگ‌اندازی می‌کنند. در سال 2015 این سنگ اندازی‌ها به مراتب کم‌تر بود و عملا شاهد هستیم دشمنی‌ها با برجام نسبت به آن سال چند برابر شده است. لابی‌ها به مراتب بیشتر شده است وصهیونیست‌ها بازی در آمریکا به راه انداخته‌اند تا هر روز علیه برجام نامه‌ای نوشته شود یا سخنی گفته شود. تمامی این فشارها همزمان شد با جنگ اوکراین که آن نیز به صورت غیرمستقیم مذاکرات وین را درگیر کرد و سبب شد تا توافق به تعویق بیفتد. تقاضای روسیه در این برهه زمانی خود به تنگنای جدیدی بدل شد و کار را برای طرفین برجام برای رسیدن به توافق سخت‌تر کرد اما هنوز هم به نظر می‌رسد طرف‌های اصلی برجام مشتاق هستند تا توافق شکل گیرد و به آن نیاز دارند و به همین علت بعید به نظر می‌رسد مانع سختی پیش روی احیای برجام باقی بماند. هرچند که عدم رفع تحریم سپاه نیز خود تبدیل به ابزاری در دست غربی‌ها شده است.

مشخصا تنش در اوکراین معادلات بین‌الملل را چگونه تغییر داد و آیا این تغییر صرفا به ضرر ایران بود؟

باید توجه داشت که ایران از درگیری و جنگ و تنش حمایت نمی‌‌کند به خصوص که ما هشت سال درگیر جنگی بودیم که همین طرف‌‌ها دخیل در جنگ اخیر، از دشمن ما حمایت می‌کردند. ما به هیچ وجه راضی به جنگ نیستیم چون مردم، کودکان و زنان و بی‌پناهان خیلی آسیب می‌بینند اما اتفاقاتی وجود دارد که از جمله نتایج غیرقابل اجتناب این درگیری‌‌ها در صحنه سیاسی و بین‌‌المللی است و باید دید که آیا در این بین نتیجه مثبتی برای ما وجود دارد یا خیر؟ می‌‌توان گفت آن کسانی که از طرف آمریکایی‌‌ها و غرب تحریم شده‌‌اند یعنی بلاروس و روسیه و به خصوص روسیه که تحریم‌‌های شدیدتری علیه او اعمال شده، از نظر سیاسی برای مدیریت تحریم و مقابله با طرف مقابل که دشمن مشترک ماست، بیشتر به ما کمک می‌کنند چون اشتراک عمل و منافع دوجانبه و چندجانبه قوت می‌گیرد. مساله بعدی این است که الان درگیر مذاکرات 1+5 هستیم و روس‌‌ها هم قبلا بعضا مواضع خوبی به نفع ما گرفته بودند و به همین علت باید به گونه‌ای رفتار کرد که بتوان از همه طرف‌ها استفاده کرد.

عده‌ای بر این باورند که مساله اوکراین و روسیه ارتباط مستقیمی با برجام دارد، تحلیل شما از این مساله چگونه است؟

مساله اوکراین از 2 دهه قبل و وقتی که پوتین سر کار آمد، مطرح بوده و از همان وقت گفته که اگر ناتو بخواهد گسترش پیدا کند، واکنش خواهیم داشت. ضمن اینکه روس‌‌ها اعلام کرده‌‌اند که مساله اوکراین برای آنها مساله امنیت ملی است و ربطی به برجام ندارد. آنها حاضر شدند که این همه ریسک سیاسی و بین‌المللی را بپذیرند پس این به خاطر برجام و ایران نبوده است. آن‌ها به خاطر منافع ملی خود و حفظ یکپارچگی روسیه که اگر ناتو مهره خود را در اوکراین می‌‌گذاشت موجب تجزیه فدراسیون روسیه می‌شود، دست به این کار زده‌‌اند. یک موضوع دیگر که شاید در این بین به نفع ما باشد این است که کشورهایی که به نوعی در تخاصم با ما هستند مثل بحرین، امارات و عربستان که تکیه بسیاری به نیروهای خارجی دارند در این بحران دیدند که آمریکا و اروپا از اوکراین که به مراتب برایشان مهم‌‌تر بود، حمایت نظامی موثری انجام ندادند و دیدیم که این موضوع مورد نقد رئیس‌جمهوری اوکراین هم بود. این وضعیت نخبگان و سیاسیون کشورهای منطقه را به فکر فرو می‌برد تا به سمت همگرایی با ایران بروند و روابطی مثل رابطه ما با عمان و قطر ایجاد کنند. به نظر من وضعیت اوکراین موجب انعطاف بیشتر برخی کشورهای منطقه مثل عربستان نسبت به ایران خواهد بود. ضمن اینکه گرفتاری که در پی این وضعیت برای مذاکره‌ کنندگان مقابل ما در وین ایجاد شده، ممکن است که به نفع ما تمام شود زیرا می‌خواهند سریع‌تر به موضوع روسیه و چین بپردازند.