دوام توافق تا٢٠٢٤؛ - از الان به فكر باشید
آرمان ملی آنلاین - علیرضا پورحسین: رئیسجمهوری آمریکا روز جمعه برخی از معافیتهای تحریمی ایران را که در زمان ریاست جمهوری دونالد ترامپ لغو شده بود، بازگرداند. به همین منظور وزیر امور خارجه آمریکا روز جمعه چندین معافیت از تحریمهای مربوط به فعالیتهای هستهای غیرنظامی ایران را امضا کرد. سخنگوی وزارت امورخارجه آمریکا طی پیامی در این خصوص گفت تا زمانی که تهران به تعهدات خود ذیل برجام بازنگردد، رفع تحریمهای ایران را ارائه نخواهیم کرد و امروز دقیقا همان کاری را کردیم که دولت قبلی کرد و به شرکای بینالمللی خود اجازه میدهیم به خطرهای فزاینده مرتبط با عدم اشاعه و ایمنی هستهای در ایران رسیدگی کنند. به نظر میرسد که این اقدام برای تسهیل در روند مذاکرات وین است و معافیتهای جدید به کشورها و شرکتهای خارجی اجازه میدهد تا در پروژههای غیرنظامی نیروگاه هستهای بوشهر، آب سنگین اراک و راکتور تحقیقاتی تهران همکاری کنند. دونالد ترامپ در مه ۲۰۲۰ به این معافیتها بهعنوان بخشی از برنامه فشار حداکثری خود علیه ایران پایان داده بود. در راستای بررسی این مساله
«آرمانملی» گفتوگویی با علی بیگدلی، تحلیلگر ارشد مسائل سیاست خارجی داشته است که در ادامه میخوانید.
معافیتهای تحریمی آمریکا شامل چه مواردی میشود چه پیامدی دارد؟
معافیتهای هستهای که از روز جمعه وضع شده است برای ایران خیلی اهمیت نداشته است و به نظر میرسد که نیاز باشد تا آمریکا اقدامات بیشتری برای رضایت ایران انجام دهد. بایدن آن چه را که ترامپ برای همکاریهای هستهای در سال 2020 ذیل تحریم قرار داد امروز مورد معافیت قرار گرفته و این یک اقدام فنی است که در گذشته نیز آمریکا مجوز آن را به ایران داده بود. این معافیتهای تحریمی سبب میشود تا برای مثال ایران و روسیه بتوانند در آب سنگین اراک و راکتور تحقیقاتی تهران همکاری داشته باشند. درست است که این یک اقدام مثبت است اما باید توجه داشت که ایران از این مراحل عبور کرده و این اقدام آمریکا به تنهایی نمیتواند راهگشا باشد و باید بیشتر سر کیسه را شل کنند تا یک توافق خوب در وین شکل گیرد. ایران بدون اینکه آمریکا اجازه دهد چنین اقداماتی را در گذشته انجام داده است. کار سخت است زیرا در داخل آمریکا به این اقدام بایدن انتقاد شده و ایران نیز خیلی از آن استقبال نکرده است زیرا دیگر زیر فشار سخت آژانس، آمریکا و روسیه برای فعالیتهای هستهای نیست. ایران بر این باور است که این هدیه خوبی از سوی آمریکا نیست تا با سیاست نرمتر به سمت توافق
در وین پیش رفت و ایران موارد بیشتری میخواهد. در واقع نیز آمریکا گشاده دستانه اقدام نکرده است و باید متوجه باشد که دولت در مقابل افکار عمومی باید پاسخگو باشد و جناحی دولت را در ایران تشکیل میدهند که یک جناح راست مخالف برجام است و برای کسب رضایت این طیف باید امتیازات بیشتری بدهد.
ایران با توجه به تحولات اخیر باید چه سیاستی در پیش گیرد تا نتایج مثبت متداومی از برجام بهدست آورد؟
ایران ضرورت دارد به چند مساله توجه کند تا نگرانیها در خصوص اتفاقات احتمالی سال 2024 پشتسر گذاشته شود. یکی از آنها تنظیم قرارداد در حال حاضر به شکلی است که اطمینان بیشتری نسبت به آن بهوجود آید. 3سال تا آن زمان وقت باقی است و این احتمال زیاد است که بایدن در سال 2024 رای نیاورد و یک چهره جمهوریخواه در انتخابات موفق شود و حتی ترامپ نیز از همین امروز به دنبال این امر است. در مجموع شاید یک جمهوریخواه رای آورد و این امر امروز برای ایران نگران کننده شده و از طرف آمریکا تضمین میخواهد. ایران میداند که چارهای وجود ندارد و کنگره با بایدن همراه نخواهد شد تا یک قانون در آمریکا شکل گیرد. بایدن موقعیت مناسبی در کنگره ندارد هرچند در مجلس نمایندگان اکثرا با او همراه هستند و در سنا نیز یک رای بیشتر از جمهوریخواهان دارد اما مجموعا شرایط برایشان فراهم نیست.
برای حل این مشکل چه اقداماتی باید انجام داد؟
چند مساله در این جا مطرح است. علاوه بر نفس شکلگیری سازوکار دیپلماسی در وین، باید این را هم در نظر داشت که هم نمایندگان ایران و هم نمایندگان آمریکا گفتوگوهای جاری را مثبت توصیف میکنند که خود یک نشانه مثبت در مورد احتمال نتیجه بخش بودن رایزنیهای فنی و کارشناسی در مورد بازگشت طرفین به تعهدات برجامی است. از سوی دیگر بایدن عنوان کرده بود که قید زمانی تا سال 2050 باید برای برجام تعیین شود تا شکل دیگری در توافقات حاصل شود. باید توجه داشت که همه اختلافات هستهای نیست و ایران باید در خصوص برخی مسائل دیگر که سوءتفاهم ایجاد شده است مشکلات خود را با آمریکا حل کند در غیر این صورت باز هم سه سال دیگر تنشها افزایش پیدا میکند. در خصوص مسائل منطقهای و دفاعی ایران مشکلات و اختلافاتی وجود دارد که در سال 2015 نیز نسبت به آن بیتوجهی شد. این مسائل پشت پرده مسائل هستهای وجود دارند و باید حل و فصل شوند در غیر این صورت باز هم در سالهای آینده به مشکل حل خواهیم خورد. در سال 2015 نیز ما گفتیم که اگر سایر سوءتفاهمها حل و فصل نشود باز هم تحریمها خواهد برگشت اما توجهی نشد و تصور میکردند صرفا با حل مشکل هستهای همه چیز
تمام است. امروز صحبتهای پراکنده نشان میدهد که آمریکا پس از توافق هستهای به دنبال این است که در خصوص مسائل منطقهای نیز گفتوگویی داشته باشد و باید به این مساله توجه شود در غیر این صورت هیچ ضمانتیبرای تداوم توافق وجود ندارد و بار دیگر تنش جایگزین دیپلماسی خواهد شد و کار بار دیگر سخت میشود.
