دولت درباره حقابه هامون منفعل عمل کرده است
آرمان ملی آنلاین - علیرضا پورحسین: نماینده زابل در مجلس در تذکری به دولت عنوان داشت که با توجه به اینکه رهاسازی حقابه تالاب هامون در منطقه سیستان در سالهای اخیر از سوی کشور افغانستان با چالش مواجه بوده، پیگیری این حقابه باید در اولویت وزارت امور خارجه قرار گیرد. سرگزی با اشاره به اینکه معاهده حقابه رودخانه هیرمند به سال 1351 برمیگردد، گفته است که بر مبنای این قرار داد حقابه ایران از رودخانه هیرمند سالانه به طور متوسط 820 میلیون مترمکعب بوده که این آب باید به تالاب هامون سرازیر شود اما افغانستان اکثر مواقع به این معاهده پایبند نبوده است. باید توجه داشت که آبی که در سنوات گذشته در مقاطعی از سوی افغانستان وارد ایران شده حاصل سیلابهای غیرقابل کنترل در این کشور بوده و نه حقابه. مشخصا افغانستان آب را پشت سد کجکی و بند کمالخان ذخیره میکند و عملا از پرداخت حقابه طبق معاهده فی مابین خودداری میکند که این موضوع نیازمند پیگیری جدی از سوی دولت است. در راستای بررسی این مساله «آرمانملی» گفتوگویی با پیرمحمد ملازهی، تحلیلگر ارشد مسائل شبه قاره داشته است
که در ادامه میخوانید.
آیا به واقع افغانستان در سالهای گذشته حقابه ایران را قطع کرده است؟
یک واقعیت وجود دارد و آن این امر است که از سال 1351 که میان افغانستان و ایران توافق شده است، افغانستانیها بر این باور هستند که حقابه ایران را تامین کردهاند اما ایران بر این باور است که در این زمینه کوتاهی شده است. در قرارداد سال 1351 آمده است که به صورت منظم و در طول سال حقابه ایران تامین شود در حالی که افغانستان در سالهای اخیر فقط سیلابهای غیرقابل کنترل را به سمت ایران هدایت کرده است و افغانستان مدعی است که این سیلابها همان حقابه ایران است در حالی که جزو آن محسوب نمیشود. در چند وقت اخیر که افغانستان سد کمالخان را تاسیس کرده است این سیلابها را نیز دیگر اجازه نمیدهد به سمت ایران بیاید و آنها را به سمت استان هلمند هدایت میکند و در آن محل کشت خشخاش انجام میشود. افغانستان کانال تاسیس کرده است و عملا زیر بار حقابه سیستان نمیروند. افغانستان هم حقابه هامون را تامین نمیکند و هم در هیرمند کوتاهی میکند. به این معنا که افغانستان مرتکب دو اقدام غیرقانونی میشود. باید توجه داشت که عدم تامین حقابه هامون خراسان و سیستان را تحت تاثیر قرار میدهد و حتی برای خود افغانستان نیز ضرر دارد زیرا این مناطق زمانی
که هامون خشک شود درگیر ریزگردها میشوند. نگاه افغانستان به علت اینکه زیست محیطی نیست اصلا به این موارد توجه نمیکنند. نگاه افغانستان همواره به مساله هامون سیاسی بوده و بر این باور هستند که آب واقع شده در هر کشور متعلق به آن کشور است و به همین علت از قوانین بینالمللی تخطی میکنند.
آیا دولت در خصوص این چالش میتواند اقدامی انجام دهد؟
دولت و دستگاه دیپلماسی تا به امروز نسبت به حقابه هامون منفعل عمل کردهاند که این میتواند برای ایران خطرناک باشد. ضرورت دارد تا دولت جدیتر پیگیر حقابه هامون و هیرمند باشد زیرا قراردادهای بینالمللی وجود دارد که هیچ کشوری نمیتواند از آنها تخطی کند. علاوه بر قرارداد سال 1351، قوانینی وجود دارد که رودخانههای مشترک میان دو کشور را تعیین تکلیف کرده است. در اروپا و آمریکا شاهد هستیم که به درستی این قوانین رعایت میشود و کشورها در این خصوص مشکلی ندارند. در خاورمیانه مساله سیاسی شده است و برای نمونه شاهد هستیم که ترکیه به همین علت سوریه و عراق را تحت فشار قرار میدهد و هندوستان نیز با استفاده از همین ابزار پاکستان را تحت فشار قرار میدهد. امروز نیز نگاه افغانستان به مساله هامون و هیرمند سیاسی شده است. این مساله در زمینه هریرود نیز وجود دارد و خطراتی حتی آب مشهد را نیز تهدید میکند. به همین علت دولت باید پرونده این تخلف را به مجامع جهانی برده و طالبان را محکوم کند تا مجبور شوند طبق قانون حقابه ایران را تامین کنند.
گفتوگوهای سیاسی اخیر با طالبان در این خصوص نتیجه نخواهد داد؟
طالبان قطعا داوطلبانه به ایران حقابه نخواهد داد زیرا خودشان نیاز بیشتری به آب دارند از زمان روی کار آمدن طالبان کشت خشخاش بیشتر شده است و در هلمند 95 درصد تریاک جهان را تولید میکنند. گسترش کشت خشخاش مصرف آب افغانستان را بیشتر کرده است. چندی پیش تصاویری منتشر شد که کانالهای آب به سمت ایران باز شدهاند اما خود طالبان تکذیب کرد و عنوان کرد که این آب برای کشاورزهای هلمند است تا زمینهای کشاورزی آنها آسیب نبیند. طالبان به تنهایی زیر بار حقابه ایران نمیرود و این ذهنیت در افغانستان نهادینه شده است و به همین علت دولتهای قبلی افغانستان نیز حقابه ایران را تامین نمیکردند. در زمان رضاشاه شرکتهای بینالمللی که مورد اعتماد طرفین بودند به کار گرفته شدند و حدود مرزی را تعیین کردند و به قرارداد گلداسمیت سامان دادند. طبق بیان آن شرکتهای بینالمللی حقابه بین ایران و افغانستان به صورت 50درصد 50درصد تقسیم شد. افغانستان نسبت به این مساله اعتراض داشت و بر اساس این اعتراض قسمتی از هامون به ایران تعلق گرفت و دشت ناامید نیز در مقابل به افغانستان واگذار شد تا این اختلاف حل و فصل شود. این اختلاف از ابتدای استقلال افغانستان
وجود داشته است و به همین علت قرارداد امضا شد تا این اختلاف حل شود اما افغانستان سالهاست که به مفاد این قرارداد عمل نمیکند و حقابه ایران را تامین نمیکند و ایران باید امروز پیگیری حقوقی خود را آغاز کند.
