مذاكرات بدون انعطاف؛ خراب كردن پلهای پشت سر
آرمان ملی آنلاین - علیرضا پورحسین: روز گذشته و درآستانه برگزاری کمیسیون مشترک برجام، دیدار سه جانبه روسای هیاتهای ایران، روسیه و چین در هتل کوبورگ وین برگزار شد. نشستی که بهنظر میرسد در راستای آخرین هماهنگیها پیش از ورود به مذاکرات احیای برجام بوده است. مذاکراتی که در آن بار دیگر به نقطه بررسی جزئیات رسیدهاند. جزئیاتی که مشخصا در آن تعیین میشود کدام طرف باید چه امتیاز تعیین کنندهای دهد تا توافق به سرانجام رسد. در این میان وزیرخارجه ایران گفته است که براساس گفتوگوهایی که انجام شد ما به یک سند جدیدی رسیدیم و مذاکرات حول این سند مشترک برگزار میشود و در واقع طرفین امروز سند مشترک و قابل قبولی روی میز مذاکره وجود دارد که آنها را اسناد 1دسامبر و ۱۵ دسامبر میخوانند. وزیرخارجه ایران در ادامه گفته است که در دو موضوع هستهای و رفع تحریمها، یعنی دیگر سند ژوئن ۲۰۲۱ را کنار گذاشتیم به سند جدید و مشترکی رسیدیم و از جمله موضوعاتی که در مذاکرات جاری مورد توجه ایران است مسئله تضمین و راستی آزمایی است. در راستای بررسی این مسائل «آرمان ملی» گفتوگویی با
داود آقایی، تحلیلگر ارشد مسائل بینالملل داشته است که در ادامه میخوانید:
نحوه بیان خواستهها و امتیازگیری تیم مذاکره کننده در وین باید به چه شکلی باشد؟
در میز مذاکره آن چه که اصل است و باید به آن توجه شود، بده بستان است. دو طرف به همین علت باید در ابتدا نقطه نظرات خود را در خصوص جزئیات باقی مانده که بر سر آنها به توافق نرسیدهاند، مورد ارزیابی قرار دهند. ایران امروز میتواند امتیازات خوبی بگیرد اما باید امتیازاتی را نیز بدهد. مشخصا تا زمانی که ایران نظرات طرفهای مقابل را نشنیده است نباید در خصوص خواستهها قضاوت کند. به همین علت همواره توصیه میشود تا گفتوگو و مسیر دیپلماتیک برقرار باشد تا بتوان نظرات را شنید و بعد آنها را ارزیابی کرد. نمیتوان این گونه گفت که هرچه ما میگوییم باید اصل باشد و دیگران نیز باید آن را بپذیرند. این باور در اصول دیپلماتیک بیمعناست. منطق مذاکره اقتضا میکند که طرفین در پای میز مذاکره نقطه نظرات خود را بیان کنند نه اینکه در جایی دیگر مسائل مطرح شود. فرض را اگر بر این بگذاریم که بده بستان طرفین مورد پذیرش قرار گرفته است باید ببینیم که دقیقا طرفهای برجام از ایران چه میخواهند و در این خصوص چه استدلالی دارند و تا چه میزان استدلال آنها منطقی و قانونی است. از سوی دیگر ایران نیز زمانی میتواند بفهمد تا چه میزان امتیاز بگیرد که
خواستههای خود را پشت میز مذاکره مطرح کند. به همین علت تیم مذاکره کننده ایران نباید در حین گفتوگوهایی که در این روزها در جریان است، پلهای پشتسر خود را خراب کند و اصطلاحا نباید میز خود را در جایی قرار دهد که امکان عقب نشینی وجود نداشته باشد. عنوان کردن نقطه نظرات غیرقابل اجرا یکی از آن مواردی است که میتواند پلهای پشتسر تیم مذاکره کننده را خراب کند.
آیا باز هم نیاز است تا در مذاکرات نرمش صورت گیرد و مشخصا حد و حدود آن تا چه میزان است؟
ایران باید در میز مذاکرات باقی بماند و حرفهای طرف مقابل را بشنود و مشخصا آنها نیز وظیفه دارند تا حرفها و خواستههای ایران را بشنوند و به دغدغههایی که ایران دارد، توجه کنند. ماهیت مذاکره این است که طرفین پس از شنیدن خواستهها و درک دغدغهها، نسبت به آنها از خود نرمش نشان دهند و این ماهیت مذاکره است زیرا هیچ مذاکرهای بدون نرمش به نتیجه نخواهد رسید. سختگیری ایران اگر بیش از اندازه باشد مشخصا طرف مقابل را نیز به سمتی سوق میدهد تا مواضع سخت اتخاذ کند. بنابراین مذاکراتی که با مواضع سخت همراه شود مشخصا به نتیجه نخواهد رسید همانطور که در دورههای قبل نیز شاهد بودیم که رفت و آمدها زیاد بود و مسائلی مطرح میشد که نسبت به موضوع اصلی مذاکره بیربط بود و مشخصا در آن شرایط هیچگاه نتیجه حاصل نمیشود. اگر طرفین واقعا به دنبال توافق هستند باید در ابتدا انتظارات را مورد شناسایی قرار دهند و خواستههای نهایی در چارچوبی مطرح شود که امکان پذیرش آن از سوی طرف مقابل وجود داشته باشد. نرمش گاهی ضروریست و یکی از روشهای منطقی برای رسیدن به توافق است. نرمش همواره سبب میشود تا طرف مقابل نیز از خود نرمش نشان دهد. برخی بر
این باور هستند که نباید از همان ابتدا نرمش نشان داد و این امر میتواند خوب باشد اما نباید به گونهای سفت و سخت وارد مذاکرات شد که بن بست ایجاد شود.
با فرض اینکه آمریکا صرف تحریمهای هستهای ایران را برطرف کند، ایران تا چه میزان باید متعهد شود؟
در گام اول طبیعی است که ایران تاکید داشته باشد که کلیه تحریمها علیه کشور برطرف شود به گونهای که هم تحریمهای هستهای لغو شود و هم تحریمهای غیرهستهای برداشته شود اما همین امر را نیز باید در پای میز مذاکره مطرح کند. احتمال زیاد نیز آمریکا نیز نخواهد پذیرفت تا تحریمهای غیرهستهای را لغو کند، زیرا بر این باور هستند که انتظارات ایران بیشتر از قبل خواهد شد. ممکن است در فرآیند مذاکرات و زمانی که مشاهده کردند ایران بر یک موضوع اصرار دارد، با شرط و شروطی، خواسته ایران را بپذیرند. به این معنا که ایران باز هم در مقابل خواسته زیاد خود باید امتیازی نیز بدهد. ایران اشکالی ندارد بر رفع تمامی تحریمها اصرار کند زیرا باید حداکثر میزان نرمش طرف مقابل نیز مورد سنجش قرار گیرد و پس از آن تصمیمگیری در خصوص سایر مسائل در دستور کار قرار گیرد.
