آزمون دوباره شوک قیمتی

آرمان ملی آنلاین - نکته اساسی در بحث فرآورده‌های نفتی و اصلی‌ترین فرآورده که بنزین هست، در سنوات گذشته همواره مطرح بوده که باید قیمتش هر چند سال یکبار افزایش پیدا کند و هم اینکه یک شوک به متغیرهای کلا اقتصادی وارد کرده است. به نظر می‌رسد که شوک قیمتی بنزین و دلار دو لنگر شاخص‌های کل اقتصاد در ایران شده است. طبیعتا هربار که چنین شوکی ایجاد شده، هم تهدید و هم فرصت بوده است. تهدید هم به خاطر برخی چالش‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی و فرصت هم به‌خاطر جلوگیری از اتلاف منابع در کوتاه مدت است. گرچه همواره انگیزه سیاستگذار این بوده که یارانه‌ها عادلانه توزیع شوند وهمواره سیاستگذار این راهبرد را دنبال کرده که کسانی که خودرو ندارند از یارانه بنزین محروم هستند و برعکس کسانی که خودرو دارند بیشتر از یارانه بنزین سود می‌برند. اما به نظر می‌رسد همه این مسائل فرع یا به عبارت دیگر معلول باشد. در دنیا قیمت فرآورده‌ها، افزایش می‌یابد اما به دو دلیل یا به خاطر افزایش مالیات یا به خاطر افزایش قیمت انرژی در جهان. در ایران اصلی‌ترین دلیل ضرورت تغییر قیمت به خاطر نرخ تورم است. یعنی علت‌العلل وجود تورم‌های دورقمی است که افزایش قیمت نه تنها بنزین بلکه حتی حقوق کارکنان دولت را هم اجتناب‌ناپذیر می‌کند. اما نباید فراموش کنیم که می‌توان به سراغ برخی از مولفه‌های دیگر هم برای کاهش قیمت تمام شده بنزین و ضرورت عدم افزایش قیمت بنزین هر چند سال یکبار رفت. یکی از مهمترین این علت‌ها، کنترل نرخ تورم است. اگر تورم در اقتصاد ایران زیر 5 درصد بود، هیچ ضرورتی نداشت که هر چند سال یکبار شاهد افزایش چند برابری قیمت حامل‌های انرژی باشیم. و یا اینکه خودروهای ایران استاندارد بودند، شاید نیاز به توسعه پالایشگاه‌های کشور برای تامین بنزین نبود یا اگر بود، می‌توانستیم آن را صادر کنیم. همچنان که سال گذشته حدود 4 میلیارد دلار فرآورده‌های نفتی صادر شد. نکته آخر بحث عدم بهره‌ور بودن خود خودروهاست. یعنی در یک شرایط مساوی مصرف خودروهای ایرانی بالاتر است. یعنی بخشی از دلائل اینکه ما مجبور می‌شویم هر چند وقت یکبار قیمت بنزین را افزایش دهیم، یا مربوط به صنعت خودروسازی است، چون خودروهای با مصرف کمتر تولید نمی‌کند، یا مربوط به صنعت پالایشگاه‌هاست که به ازای هر بشکه نفت خام فرآورده‌ای استاندارد به لحاظ حجم تولید تحویل نمی‌دهد و نکته مهم دیگر وجود تورم‌های دورقمی است. هزینه این ناکارآمدی‌ها، در بخش صنعت یا در بخش سیاست‌های پولی ناقص در نهایت با یک افزایش قیمت بنزین از مصرف‌کننده نهایی یا مردم اخذ می‌شود، لذا این طرح آزمایشی در برخی از جزایر برای بررسی و تحلیل عوارض افزایش قیمت بنزین است.