لزوم کاهش ۲‌ساله سن ازدواج

تاثیر میزان ازدواج و افزایش سن ازدواج بر بارداری و جمعیت را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

قبل از بررسی سن ازدواج در کشور باید مسائل تاثیرگذار بر میزان ازدواج را مورد ارزیابی قرار داد. میزان ازدواج از ساختار سنی جمعیت هم تاثیر می‌پذیرد. در بررسی‌های جمعیت شناسی افراد در سنین 20 تا 40‌ساله در معرض ازدواج هستند. البته این نرخ را در زنان از 15 سال نیز می‌توان محاسبه کرد. طبیعتا نسبت سنی جمعیت بر میزان ازدواج تاثیرگذار است. برای مثال در اواخر دهه 80 میزان ازدواج در کشور ما با روند دو برابری رو به رو شد. باید دانست که علت اصلی این افزایش سیل عظیم جمعیت افراد متولد دهه 60 بود. با بررسی جمعیت دهه شصتی‌ها باید دانست که این جمعیت در مقاطع مختلف با تورم مواجه می‌شوند. هم اکنون کاهش میزان ازدواج به دلیل ساختار جمعیت است، چون در وضعیت کنونی جمعیت ایران از نقطه اوج میزان ازدواج خارج شده است. با این تفاسیر از سال 1400شمسی به بعد میزان ازدواج به رقم متعارف می‌رسد. عامل مهم و تاثیرگذار بر نرخ ازدواج ساختار سنی جمعیت است. متغیر سن ازدواج تابع شرایط اقتصادی و اجتماعی جامعه است. برای مثال سطح تحصیلات و وضعیت اقتصادی بر نرخ ازدواج تاثیرگذار است. در دهه 80 شاهد رشد منفی اقتصاد کشور بودیم. این امر بر بالا رفتن میانگین سن ازدواج تاثیرگذار است. در کشورهای صنعتی هم نوسانات سن ازدواج تابع شرایط اقتصادی است. هم اکنون میانگین سن ازدواج برای دختران حدود 24 سال و برای پسران حدود 28 سال است. بی شک افزایش سن ازدواج بر باروری تاثیرگذار است.

در شرایط کنونی کشور باید برای افزایش نرخ باروری چه اقداماتی انجام داد؟

قبل از هر اقدامی در این زمینه باید شرایط ازدواج را تسهیل کرد. برای مثال باید برای زوج‌های جوان وام ازدواج مناسب لحاظ شود. هم اکنون بسیاری از زوج‌ها از شرایط موجود برای اخذ وام 10 میلیونی ازدواج ناراضی هستند. اگر این گونه تسهیلات به نحو مناسب در اختیار زوج‌ها قرار گیرد به نسبت همین مساله می‌تواند در کاهش سن ازدواج تاثیر گذار باشد. برای مثال اگر میانگین سن ازدواج زنان از 24 به 22 سالگی کاهش یابد چند دهم به میزان باروری کل در کشور افزوده می‌شود و به باروری سطح جانشینی می‌رسیم. از سوی دیگر باید گفت امروزه با کاهش مرگ و میر نوزادان و کودکان خانواده‌ها نسبت به فرزند آوری و حیات فرزندشان امیدوار هستند، در حالی که در گذشته یک خانواده اگر هشت بار فرزندآوری داشت فقط چهار فرزندش زنده می‌ماندند. هم اکنون در بین خانواده‌ها تقاضای فرزندآوری وجود دارد، اما اغلب آنها خواستار دو تا سه فرزند هستند. در حالی که 100 سال قبل در کشور ما از هر‌هزار نوزاد متولد شده بیش از 300 نوزاد در یک سال نخست زندگی فوت می‌کردند، نزدیک به500 کودک هم تا پنج سالگی فوت می‌کردند. هم اکنون نرخ مرگ و میر در نوزادان و کودکان به 20 در‌هزار رسیده است. البته این آمار در کشورهای صنعتی کمتر از 10 در‌هزار است. در این شرایط دیگر نیازی به فرزندآوری مضاعف نیست. هم اکنون مرگ و میر نوزادان به شدت کاهش یافته است.

وضعیت باروری را در آینده نزدیک چگونه ارزیابی می‌کنید؟

هم اکنون باروری جمعیت با روند مناسبی روبه‌روست. باید با ایجاد تسهیلات بتوان سن ازدواج را برای جوانان دو سال کاهش داد و به این شکل نرخ باروری در کشور به مناسب‌ترین شکل ممکن می‌رسد.

برای تحقق این امر چه پیشنهادی به دستگاه‌های مربوطه دارید؟

برخی از افراد بر این باورند که فرزندآوری بر عهده دولت و دیگر دستگاه‌هاست. اما باید دانست که فقط زوج‌ها درباره فرزند آوری تصمیم‌گیرنده اصلی هستند. البته وضعیت اقتصادی و اجتماعی نیز بر روند فرزندآوری تاثیر دارد. باید به زوج‌ها برای فرزند آوری کمک کرد. در حال حاضر جمعیت کشور به 80‌میلیون رسیده است. رشد سالانه کشور نیز 24/1 است. این رشد اندک نیست، بلکه نشان‌دهنده رشد تصاعدی جمعیت است. از سوی دیگر ساختار جمعیتی نیز در پنجره جمعیتی و فرصت طلایی قرار دارد. باید گفت که کشور ایران از لحاظ جمعیتی در سطح کلان از وضعیت مناسب برخودار است. برای مثال جمعیت ایران در سال 1300، 10‌میلیون نفر هم نبوده است، اما هم اکنون جمعیت ایران با گذشت کمتر از یک قرن به هشت برابر افزایش یافته است و چنین افزایش جمعیتی در سطح بین‌المللی بی سابقه بوده است. بنابراین جمعیت کشور از لحاظ رشد جمعیت و ساختار جمعیت از وضعیت مناسب برخوردار است.

پس در این وضعیت چرا خانواده‌های ایرانی تمایل چندانی به فرزند آوری ندارند؟

در داخل خانواده و سطح خرد با کاهش باروری پایین‌تر از سطح جانشینی فرزند آوری روبه‌رو هستیم، اما وضعیت جمعیتی در سطح کلان در کشور مناسب است. از دهه 80 به بعد در کشور شاهد چالش باروری تحت عنوان«زیر سطح جانشینی» در کشور بودیم. اما این رقم تاکنون در کشور به زیر 8/1 نرفته است. این امر نشان دهنده توجه مردم نسبت به هشدار‌های جمعیتی است. طبیعتا با توسعه شرایط اقتصادی، کاهش سن ازدواج و به دنبال آن افزایش نرخ باروری، جمعیت کشور همچنان در شرایط مناسب می‌ماند. باید با توجه به چالش‌های مرتبط با ازدواج، اشتغال، مسکن جوانان و توانمندی آنها بتوان جمعیت کشور را در شرایط مناسب نگه داشت.

هم اکنون اخبار متعدد در زمینه کاهش نرخ ازدواج، کاهش باروری و.. از سوی دستگاه‌های مختلف به گوش می‌رسد. بی شک این اخبار در جامعه نگرانی ایجاد می‌کند. در این زمینه توضیح دهید.

با ابراز تاسف باید گفت که امروزه در کشور مسائل جمعیت شناسی به شکل غیرکارشناسانه مطرح می‌شود. برای مثال هر از گاهی افراد با مطرح کردن سالخوردگی جمعیت، جامعه را نگران می‌کنند، در حالی که در سطح فردی، سن حدود 70 سال سالخورده محسوب می‌شود، اما سالخوردگی جمعیت یک مفهوم آماری است. در این وضعیت اگر نسبت جمعیت بالای 65 در کشور به 15‌درصد برسد، این جمعیت سالخورده محسوب می‌شود. برای مثال هم اکنون ژاپن سالخورده‌ترین کشور جهان محسوب می‌شود، هر چند در ژاپن 60‌درصد جمعیت در سنین فعالیت هستند. بر اساس مفهوم آماری ایران هم در سال 1430 به یک کشور سالمند تبدیل می‌شود، یعنی در سال 1430، 15‌درصد از جمعیت ایران سالمند هستند، اما اغلب بررسی‌ها نشان می‌دهد که در همان سال 1430 بیش از 60‌درصد از جمعیت کشور در سنین فعالیت (15-64 سالگی) هستند. برای مثال در دهه 60 که کشور ما با جمعیت جوان روبه‌رو بود، افراد در سنین فعالیت فقط 50‌درصد بودند. پس با این تفاسیر در سال 1430، افراد در سنین فعالیت بیش از دهه 60 هستند. از مسئولان و کارشناسان امر خواستار ارائه اخبار جمعیتی کشور بر اساس مفاهیم تعریف شده در علم جمعیت شناسی هستیم. شایان ذکر است که جمعیت به خدمات متعدد نیاز دارد و قبل از هر اقدام باید ظرفیت پذیرش جمعیت در کشور لحاظ شود.