تلگرام و سرور‌هایش

یکی از رموز اصلی موفقیت تلگرام در جذب کاربر ایرانی بحث فیلترینگ است. فیلترینگ برخی پیام‌رسان‌ها مانند وی‌چت یا تانگو را از گردونه رقابت در بازارهای داخلی خارج کرد، اما تلگرام تا امروز برابر فیلترینگ مقاومت کرده است. تا قبل از ظهور تلگرام در اواخر سال ۹۳، هنوز «وایبر» و «واتس‌آپ»‌ کاربران خود را داشتند، اما زمانی که تلگرام وارد عرصه شد توانست سیل عظیمی از کاربران ایرانی را با خود همراه کند. در ابتدا سرعت و امنیت تلگرام رمز موفقیت این شبکه اجتماعی محسوب می‌شد و به‌تدریج امکانات دیگری به آن افزوده شد و کاربران ایرانی بسیاری به استفاده از تلگرام تمایل پیدا کردند. در همان ماه‌های ابتدایی ورود تلگرام مباحثی درخصوص انتقال سرورهای این پیام‌رسان به ایران مطرح شد و از دبیران پیشین شورای‌عالی فضای مجازی تا کارگروه تعیین مصادیق مجرمانه درخواست‌های این‌چنینی را داشتند که البته مدیرعامل تلگرام آن زمان، با واکنش به این اظهارات در توئیتر خود اعلام کرد انتقال سرورها به ایران اتفاق نمی‌افتد. پس از این اظهارات غیررسمی، رئیس پلیس فتای ناجا در آذر سال ۹۴ اعلام کرد سرورهای تلگرام باید به ایران که بیشترین کاربران را دارد منتقل شود و یک ضرب‌الاجل یک‌ماهه به این شرکت داد. تهدیدهایی هم از جانب کارگروه فیلترینگ مطرح بود که اگر تلگرام سرورش را به ایران منتقل نکند، گرفتار سرنوشت شبکه‌های اجتماعی قبلی می‌شود. در خرداد ۹۵، شورای‌عالی فضای مجازی نیز مصوبه‌ای ارائه داد که برمبنای آن شرکت‌های خارجی پیام‌رسان که در داخل ایران فعالیت دارند را برای ادامه فعالیتشان ملزم کرد ظرف یک سال، اطلاعات و فعالیت مرتبط با شهروندان ایرانی را به داخل منتقل کنند. البته به نظر می‌رسد این مصوبه از طرف شورا غیرقطعی اعلام شده است.

رد شایعه انتقال سرور تلگرام به ایران

وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در حاشیه بازدید از نمایشگاه الکامپ از توافق کلی با تلگرام برای بهره‌برداری از این شبکه اجتماعی خبر داد و گفت: ما برای انتقال سرورهای تلگرام به ایران مذاکره کردیم، اما تاکنون هیچ اقدامی صورت نپذیرفته است. محمود واعظی در پاسخ به اخباری مبنی بر ضرب‌الاجل شورای‌عالی فضای مجازی به وزارتخانه برای مذاکره با اینستاگرام، گفت: ضرب‌الاجلی داده نشده، بلکه در یک جلسه تفاهم کردیم اکنون که شورای‌عالی فضای مجازی اجازه داده، ما به شبکه‌های اجتماعی در داخل کشور که تعداد زیادی کاربر دارند، اجازه فعالیت دهیم. با آنها مذاکره کرده تا ملاحظات و مقررات موجود ازجمله مسائل اخلاقی را رعایت کنند. در غیر این صورت تصمیم دیگری در مورد آنها گرفته می‌شود. در اظهارنظر دیگری در این‌باره، معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، شایعه پذیرفتن تلگرام مبنی بر پذیرفتن انتقال سرورهایش به تلگرام را رد کرد. نصرا... جهانگرد در نشست خبری در نمایشگاه الکامپ درباره شایعه انتقال سرورهای تلگرام به ایران گفت: تلگرام انتقال سرور به ایران را نپذیرفته و با مصوبه شورای‌عالی فضای مجازی، شبکه‌های بین‌المللی که می‌خواهند در ایران کار کنند، باید سرورشان را به ایران بیاورند و برای این کار به آنها مهلت می‌دهیم. او در پاسخ به اینکه آیا تلگرام پذیرفته سرورهایش را به ایران منتقل کند، اظهار کرد: ما براساس مصوبه شورای‌عالی فضای مجازی از تلگرام درخواست کردیم سرورهایش را به داخل منتقل کند. بنابراین افرادی که مذاکره می‌کنند باید نتیجه آن را اعلام کنند. جهانگرد با بیان اینکه وزارت ارتباطات مسئول مذاکره با تلگرام است، ادامه داد: این مذاکره آغاز شده و امیدواریم که بتوان از آن نتیجه گرفت. او درباره ادعای بسته شدن استارت‌آپ‌هایی که در بستر تلگرام مبادله پول انجام می‌دادند، گفت: مبادله پول روی تلگرام انجام نمی‌دهیم. جهانگرد در پاسخ به این سوال که آیا پیرو مصوبه شورای‌عالی فضای مجازی برای فیلتر شدن شبکه‌هایی جدید تصمیم‌گیری شده یا خیر، گفت: در جریان نیستم.

لزوم رونق شبکه‌های اجتماعی‌ داخلی

معاون امور مشتریان شرکت مخابرات ایران در گفت‌وگو با «آرمان» با اشاره به لزوم توسعه شبکه‌های داخلی اجتماعی می‌گوید: در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات همیشه برندهایی در ذهن مردم بزرگنمایی شده‌اند. برای مثال، در بین جست‌و‌جوگرها گوگل و یاهو مورد توجه مردم بوده یا در بحث نرم‌افزارهای حمل‌و‌نقل نرم‌افزار اسنپ توانسته از رقیبان خود پیشی بگیرد. دلیل موفقیت این نرم‌افزارها در مرحله نخست کارآمدی و کارایی این نرم‌افزارها بوده، تبلیغات مناسبی برای استفاده از این نرم‌افزارها وجود داشته و اطلاع‌رسانی مناسب نیز انجام شده است. داود زارعیان می‌افزاید: متاسفانه در حوزه شبکه‌های اجتماعی، ایران همواره مصرف‌کننده بوده است. معمولا هر شبکه اجتماعی که به کشور وارد شد بلافاصله توسط مردم مورداستفاده قرار گرفت؛ «وایبر»، «واتس‌آپ» و همچنین «تلگرام» در ایران رتبه بالایی از نظر تعداد کاربر دارد. برای توسعه شبکه‌های اجتماعی داخلی فعالیت جدی صورت نگرفت و به‌خوبی اطلاع‌رسانی و فرهنگسازی صورت نگرفت و متاسفانه در مواردی کار منفی نیز انجام شد. او خاطرنشان می‌کند: گاهی مردم را از استفاده از این شبکه‌های اجتماعی ترساندند و به بهانه‌هایی مانند فاش شدن یا در دسترس قرار گرفتن اطلاعات توسط دیگران، علاقه‌مند بودند مردم را از استفاده از این شبکه‌ها منصرف کنند. این عوامل سبب شد شبکه‌های اجتماعی داخلی امروزه طرفداری در ایران نداشته باشند. زارعیان تاکید می‌کند: مشکل تمایل کم استفاده مردم از شبکه‌های اجتماعی ‌داخلی با انتقال سرورهای تلگرام به ایران حل نمی‌شود. کشور توانایی ایجاد، مدیریت و توسعه شبکه‌های اجتماعی ‌داخلی را دارد. باید در این زمینه فعالیت و سرمایه‌گذاری بیشتری انجام شود. باید در راستای استفاده از شبکه‌های اجتماعی داخلی، اعتمادسازی، بسترسازی و فرهنگسازی صورت گیرد. این سه اقدام در کنار مجموعه اقدامات فنی مانند ایجاد شبکه‌های جدید با کاربری ساده، نرم‌افزاهای عمومی، فراگیر و ساده، توجه و گرایش مردم را برای استفاده از شبکه‌های‌اجتماعی داخلی افزایش می‌دهد. او می‌‌گوید: در سال‌های نخست ممکن است شبکه‌های اجتماعی ‌داخلی کم‌مخاطب باشند اما به مرور زمان مخاطبان اصلی خود را پیدا می‌کنند. زارعیان می‌افزاید: اگر در بعد فنی این شبکه‌ها را به نحوی توسعه دهیم که به‌سادگی قابل‌استفاده باشند، قوانین و مقرارت را برای جلوگیری از استفاده و دسترسی سودجویان از اطلاعات این شبکه‌ها وضع کنیم تا تنها کاربر نگران بررسی اطلاعات خود توسط سازمان‌های مربوطه نباشد و افرادی که وظیفه بررسی اطلاعات کاربر را دارند نیز در صورت بررسی بی‌مورد مواخذه شوند و در نهایت در بخش فرهنگی اطلاع‌رسانی لازم در زمینه استفاده از این شبکه‌ها صورت بگیرد، شبکه‌های اجتماعی ‌داخلی رونق می‌یابند.