لباس گشاد ضدتروریسم بر ‌تن سعودی‌ها

آرمان - امین نایینی: از زمانی که برج‌های تجارت جهانی در قلب نیویورک فروریخت، نزدیک به دو دهه می‌گذرد و حالا تروریسم به موضوع اصلی در جهان تبدیل شده است. هرچند روزگاری القاعده با حامیان مالی چون عربستان سعودی سردمدار تروریسم بود اما امروز شاخه‌های تروریستی زیاد است و البته داعیه‌داران مبارزه با تروریسم هم افزایش یافته‌اند. افزایش افسارگسیخته تروریسم در جهان مولود حملات جورج بوش پسر به افغانستان و به‌ویژه عراق است. خلأ قدرت در عراق در حالی شکل‌گرفت که نیروهای بعثی ارتش این کشور نیز به دلیل انحلال ارتش بیکار شده بودند و فضا برای رشد تروریسم شکل گرفت. تروریسم در شکل جدید آن ‌را باید در کالبد داعش دید؛ گروهی که نه‌تنها خواستار به چالش‌کشیدن نظم‌ منطقه‌ای و جهانی است بلکه حکومتی خودخوانده تشکیل داد و بار دیگر موضوع خلافت را پیش کشید. داعش و تروریسم موضوع اصلی کمپین انتخاباتی در آمریکا بود. رئیس‌جمهور فعلی این کشور دونالد ترامپ مانور بسیاری بر موضوع امنیت آمریکا داد؛ سستی اوباما در قبال ترویج تروریسم رادیکال مذهبی و خطر آن برای ایالات متحده موضوعاتی بودند که در سخنان ترامپ بارها تکرار شدند. وقتی ترامپ به کاخ سفید رسید در یکی از نخستین اقدامات خود دستور ممنوعیت ورود اتباع چند کشور مسلمان به خاک ایالات متحده را امضا کرد. اما نام کشوری که بسیاری در جهان می‌دانند مروج اصلی افراط‌گرایی مذهبی است، در میان این لیست نبود. ردپای عربستان سعودی در افراط‌گرایی را می‌توان از دهه 80 میلادی در پاکستان و افغانستان در رشد القاعده تحت جهادی‌هایی که با شوروی در افغانستان مقابله می‌کردند تا حضور 15 نفر از اتباع این کشور در حملات 11 سپتامبر و پشتیبانی از داعش دید.

موتور محرک تندروی

موضوع به قدری واضح است که هیچ‌ نهاد مستقلی در غرب توان چشم‌پوشی از آن ‌را ندارد. آخرین آن موسسه هنری جکسون در برتانیا بود که به حمایت‌های مادی و معنوی ریاض از افراط‌گرایی اشاره کرد. در روزهای گذشته نیز سفیر سابق انگلیس در عربستان با نگاهی محتاطانه گفت: ریاض تمامی مساجد اروپا را که به مرکز تندروی تبدیل شده‌اند، حمایت مالی می‌کند. ویلیام بت، سفیر سابق انگلیس در ریاض در عین حال گفت: من فکر نمی‌کنم عربستان به صورت مستقیم از گروه‌های تروریستی حمایت کند بلکه از ایدئولوژی‌ای حمایت می‌کند که به تندروی منجر می‌شود. وی افزود: من احتمال می‌دهم که رهبران عربستانی نسبت به عواقب سیاست‌هایشان آگاه نباشند. آنچه عربستان انجام می‌دهد درست نیست و ما باید اقدامی در قبال آن انجام دهیم. این دیپلمات گفت: عربستانی‌ها تاثیر حمایت مالی‌شان از رویکرد مشخصی از اسلام (وهابیت) در بسیاری از کشورها و نه فقط در انگلیس و اروپا را به‌طور کامل پیش‌بینی نکرده بودند.

مبارزه کاریکاتوری با تروریسم

از زمانی که دونالد ترامپ با پرچم مبارزه با تروریسم وارد کاخ سفید شده عربستان هم تلاش کرده این لباس را بر تن کند؛ لباسی که برای سعودی‌ها گشاد به نظر می‌رسد. ریاض در کمپین انتخاباتی ترامپ چندان مورد عطوفت نبود و نامزد ‌جمهوریخواهان از منتقدان سرسخت عربستان و سیاست‌های این کشور بود. او در مصاحبه‌ای همچنین تصریح کرد کشورهای عرب خلیج فارس امنیت و فلسفه وجودی خود را از آمریکا دارند و باید هزینه آن را به‌درستی بپردازند. به ویژه اسنادی که نشان می‌داد عربستان به ستاد هیلاری کلینتون رقیب ترامپ کمک کرده است موجب شده بود برخی گمان کنند روابط این دو کشور در دوره جدید تیره شود. اما با اعلام پیروزی ترامپ ریاض به سرعت مواضع خود را چرخاند و با بهره‌برداری از اهرم پترودلار‌های خود محبوب کاخ سفید در دوره ترامپ شد. حالا در نقش جدیدی که سعودی‌ها بازی می‌کنند آنها تلاش دارند خود را به عنوان حامی اصلی مبارزه با تروریسم نشان دهند. محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان در تماس تلفنی با جیمز ماتیس، وزیر دفاع آمریکا تاکید کرد که جنگ علیه تروریسم و تمامی حامیان مالی آن باید با قاطعیت ادامه داشته باشد. ولیعهد عربستان سعودی همچنین پیروزی بر داعش در موصل را به وزیر دفاع آمریکا تبریک گفت. محمد بن سلمان نقش ایالات متحده را نیز به دلیل رهبری بر ائتلاف بین‌المللی ضدداعش ستود. دو طرف در این تماس تلفنی در مورد جوانب توسعه مکانیزم‌های هماهنگی میان دو کشور به منظور مبارزه با تروریسم و رادیکالیسم و همچنین پیرامون همکاری نظامی و دفاعی میان عربستان و ایالات متحده آمریکا گفت‌وگو کردند.

فشار بر قطر در نقش جدید

عربستان چنان در نقش خود برای مبارزه با تروریسم غرق شده است که در یک ماه اخیر با ژست مبارزه با تروریسم علیه قطر تحریم‌هایی را وضع کرده و سه کشور دیگر عربی را نیز به دنبال خود کشانده است. فشارهایی که چهار کشور بر قطر وارد می‌کنند بیش از آنکه مبارزه با تروریسم را تداعی کند اهرمی برای مقابله با استقلال سیاسی قطر قلمداد می‌شود. اما فعلا عربستان به مدد دلارهای خود صف‌بندی می‌کند و خود را در ردیف مبارزه با تروریسم قرار می‌دهد. در یکی دیگر از همین ادعاهای ریاض، عادل الجبیر در کنفرانس خبری تصریح کرد: ما امیدوار هستیم که بحران در داخل کشورهای عربی حوزه خلیج فارس حل شود. ما پرونده کاملی درباره تخلف‌های قطر در حمایت از تروریسم برای فرانسه خواهیم فرستاد. او تصریح کرد: من بر موضع عربستان که خواهان عدم حمایت از تروریسم و رادیکالیسم یا میزبانی از افراد تحت تعقیب متهم به تروریسم است، تاکید کردم. الجبیر گفت: ما موضع فرانسه را در قبال بحران‌ها در منطقه می‌ستاییم. وزیر خارجه عربستان تصریح کرد: من در دیدار با وزیر خارجه فرانسه بر مخالفت با حمایت مالی از تروریسم تاکید کردم و در دیدار خود اوضاع در سوریه و عراق را مورد بررسی قرار دادیم.

رویای بی‌سرانجام

عربستان جدید را باید تحت محوریت محمد بن سلمان و با بازی عادل الجبیر در نظر گرفت. محمد بن سلمان که شاید روزشمار دستیابی او به پادشاهی سعودی آغاز شده است، نزدیکی ویژه‌ای را با ترامپ دنبال می‌کند. هرچند او برنامه‌هایی در راستای افزایش قدرت و استقلال عربستان از آمریکا را در سر می‌پروراند اما فعلا نیاز به ایفاگر نقش اول ترامپ در خاورمیانه دارد. رویای دستیابی به قدرت مطلقه منطقه در افکار محمد بن سلمان در کنار عادل الجبیر که پیش از این سفیر سعودی‌ها در واشنگتن بوده است به پیش می‌رود. این در حالی است که آمریکا و غرب هیچ‌گاه تمایلی به ایجاد هژمونی منطقه‌ای در خاورمیانه نداشتند، خواه این هژمون ایران باشد، خواه عربستان. واشنگتن به دنبال توازن قوا در منطقه است. افزایش قدرت ایران موجب شده تا کاخ سفید برای بالانس قدرت بیش از پیش با سعودی‌ها هم‌نوا شود اما اهمیت ژئواستراتژیک و موضوع مهمی چون امنیت انرژی موجب می‌شود ایالات متحده اجازه ایجاد یک هژمونی در منطقه را ندهد، چراکه حتی در آینده، متحدان نیز می‌توانند دردسر ساز شوند.