یک بام و دو هوای پوتین در سوریه
آرمان - امین نایینی: بعد از 6 سال جنگ داخلی، صدها هزار کشته و میلیونها نفر آواره، حالا تقریبا همه برای صلح در سوریه اتفاقنظر دارند اما این تنها بخشی از معادله و به عبارتی خبر خوب برای سوریه است. اینکه آینده سوریه در صلح چگونه خواهد بود، محل اصلی تنش و تشتت است. بشار اسد 6 سال در جنگ دوام آورده. او خوششانس بود که متحدانی مثل ایران و روسیه داشت و به سرنوشت رهبرانی چون معمر قذافی دچار نشد. البته نباید وفاداری بخش اعظمی از ارتش سوریه به دولت این کشور را هم نادیده گرفت. اسد مطابق با انتخاباتی که در سال 2014 و در اوج بحران دولت در مناطق تحت مدیریت خود برگزار کرد، برای 7 سال رئیسجمهور شد. یعنی او دستکم باید چهار سال دیگر در قدرت بماند. این خواستهای است که آمریکا چندان مایل به پذیرش آن نیست. روز شنبه رکس تیلرسون وزیر خارجه آمریکا تاکید کرد اسد در آینده سوریه نقشی نخواهد داشت. هرچند واشنگتن هم پذیرفته دستکم تا کوتاهمدت باید بشار اسد را در دمشق ببیند. شدت بحران در سوریه و خطرات ناشی از خلأ قدرت موجب شده اروپا نگاهی نرمتر درباره سوریه اتخاذ کند. ماکرون رئیسجمهور فرانسه در کنفرانس مطبوعاتی در پایان نشست گروه۲۰ در هامبورگ گفت: «قابل قبول نیست که خواهان تغییر این رهبر یا آن رهبر شویم، مانند آن کاری که در عراق و لیبی کردیم و بعد از پنج یا ۱۰ سال با شرایطی بسیار بدتر از قبل مواجه شدیم». او گفت: «دیگر قابل قبول نیست که برکناری بشار اسد، رئیسجمهور سوریه را پیششرط حلوفصل بحران بدانیم هرچند که این مساله به معنای این نیست که فرانسه به همپیمان بشار اسد تبدیل شده است.»
چراغ سبز پوتین به ترامپ
اما آینده سوریه بیش از هرکس به ولادیمیر پوتین گره خورده است. بدون تردید او را باید مرد اولِ دو سال اخیر در بحران سوریه دانست که ورق را با حملات همهجانبه هوایی خود علیه نیروهای داعش برگرداند، البته حمایتهای ایران را نباید بهعنوان مکمل فعالیت های روسیه نادیده گرفت. سوریه از حافظ تا بشار متحد مسکو بوده است. روسها در موضوع لیبی خود را فریبخورده آمریکا میدانند و به همین دلیل حمایت از دمشق را از میز شورای امنیت تا آسمان سوریه در دستور کار قرار دادند. برخی محافل یکی از مهمترین انگیزههای کرملین را امتیازگیری از غرب و آمریکا میدانند. روسیه تحت تحریمهای الحاق کریمه است و اقتصاد مسکو در حالی که نفت حال و روز خوشی ندارد، در مقابل بحرانها کمر خم کرده است. چه روسیه در انتخابات آمریکا دخالت کرده باشد یا نه، آنها ترامپ را ستاره اقبال خود در واشنگتن میدانند که در تلاش است مسیر پر از مانع مسکو-واشنگتن را تا حدودی هموار کند. در همین چارچوب نخستین دیدار پوتین ترامپ در نشست جی20 در هامبورگ شکل گرفت؛ دیداری که شواهد میگوید مثبت و مناسب برای هر دو طرف بوده است. باید منتظر پیامدهای این دیدار بود. هرچند به نظر میرسد اولین تغییرات از قرار به سوریه مربوط است. در حالی که مسکو، تهران و آنکارا را در چارچوب مذاکرات آستانه گرد هم آورده و میگوید این سازوکار میتواند سرنوشت سوریه را رقم بزند اما حالا جدای از آن به توافقی با اردن و آمریکا دست یافته است؛ چراغ سبزی که به نظر میرسد رئیسجمهور روسیه به ترامپ نشان داده تا اعتماد طرفین بالا برود. وزارت خارجه آمریکا توافق بر سر آتشبس در جنوب غرب سوریه را نشان از جدیت مسکو برای یک آتشبس گسترده در سوریه دانست.
آتشبس آمریکایی
یک مسئول وزارت خارجه آمریکا هم گفته بود، توافق روسیه، اردن و آمریکا با مذاکرات آستانه هیچ ارتباطی ندارد. اساس این توافق این است که هر طرف منطقه نفوذ خود را حفظ کند، چه مخالفان و چه دولت سوریه. در این راستا رمزی عزالدین رمزی، معاون استفان دیمیستورا فرستاده سازمان ملل به سوریه نیز که به دمشق سفر کرده، گفت: ایجاد منطقه کاهش تنش در جنوب سوریه اقدامی مثبت و گامی در مسیر درست است. او در جمع مقامات وزارت خارجه سوریه از جمله فیصل مقداد، معاون وزیر خارجه سوریه و در حضور بشار جعفری، رئیس تیم مذاکرهکننده نظام سوریه در مذاکرات آستانه و ژنو تاکید کرد، امیدوار است توافق آتشبس در نزدیکترین فرصت شامل مناطق دیگر نیز بشود و این مساله به حمایت قابل ملاحظه از روند سیاسی بینجامد. همچنین هربرت ریموند مکمستر، مشاور امنیت ملی آمریکا تصریح کرد، توافق آتشبس در جنوب سوریه، اولویت آمریکا و گامی مهم برای تحقق صلح در سراسر سوریه است. مکمستر در بیانیهای تاکید کرد: «چنین مناطقی اولویتی برای ماست و ما از آن استقبال میکنیم. این یک پیشرفت است.» او خاطرنشان کرد: آمریکا همچنان متعهد به شکست داعش و کمک به پایان درگیریها در سوریه و کاستن رنج ملت سوری و بازگشت آنها به سرزمینشان است. مکمستر تصریح کرد: «دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا این توافق را با بسیاری از رهبران جهان در جریان نشست گروه ۲۰ مورد بررسی قرار داد.» وزیر خارجه روسیه روز جمعه گفته بود، نیروهای نظامی روسیه بر آتشبس در این منطقه نظارت خواهند داشت. قرار است آتشبس در جنوب غرب سوریه اجرایی شود که شامل سه استان درعا، قنیطره و سویدا است.
بازی روسی
در همین حال روزنامه الحیاه برخی جزئیات توافق آمریکا و روسیه را فاش کرده است. منابع آمریکایی به روزنامه الحیاه اعلام کردند که توافق روسیه و آمریکا درباره سوریه شامل جزئیات امنیتی، نظامی و سیاسی درباره تقسیم نفوذ و امنیت مرزهاست و بر پایه دو مساله اساسی است که یکی ابقای بشار اسد در قدرت و دوم دورکردن ایران از مناطق مرزی و همکاری با مسکو برای تاسیس مناطق امن است. افزایش نقش آمریکا در معادلات آمریکا آن هم در شرایطی که داعش روبه افول است، چیزی نیست که تهران بخواهد و به همین دلیل مقامات کشورمان بارها با حضور آمریکاییها در روند مذاکرات صلح آستانه نیز مخالفت کردند. هرچند پوتین بار دیگر گفت: با تکیه و کاربرد تجربه مثبت بهدستآمده و اتکا بر حسن نیت ایران و ترکیه و البته دولت بشار اسد در سوریه میتوانیم گامهای بعدی را برای حل مسائل این کشور برداریم. پایگاه اینترنتی دفتر مطبوعاتی ریاستجمهوری روسیه به نقل از سخنان پوتین نوشت: «روسیه بر ادامه مشارکت با ایران و ترکیه در حلوفصل بحران سوریه تاکید دارد.» رئیسجمهوری روسیه گفت: «در شرایط کنونی باید در مورد مرزهای مشخص مناطق امن در سوریه و مساله تامین امنیت این مناطق به توافق برسیم.»
ابهام در آینده
کسی نمیداند ولادیمیر پوتین در آینده چه تصمیماتی خواهد گرفت. چندی پیش رئیسجمهور اوکراین او را غیرقابلپیشبینیترین سیاستمدار معرفی کرد. اما بدهبستانهای او با ترامپ قطعا میتواند بسیاری را نگران کند؛ وضعیتی که نه تنها شرکای روسیه که بیش از همه سناتورها و افکار عمومی آمریکا را نگران خواهد کرد. بسیاری در آمریکا میدانند با توجه به اینکه روسیه در سوریه دست برتر را دارد، اگر حاضر به دورزدن شرکایش باشد و به آمریکا امتیاز دهد، قطعا در جایی دیگر امتیازی بزرگتر را خواهد گرفت و درحالی که خطر رشد روز افزون روسیه بر آمریکا سایه افکنده، چنین وضعیتی به مذاق دیوانسالاران در ایالات متحده خوش نخواهد آمد.
