تلاش دلواپسان برای دیوارسازی میان ایران و اروپا

آرمان - امین نایینی: چشم‌ها را بسته‌اند و لب‌ها با هر فشار و هجمه‌ای علیه دولت روحانی گشوده شده است. از همان چهار سال پیش شروع کردند، به امید تک‌دوره‌ای‌شدن دولت روحانی؛ خیالی که در 29 اردیبهشت برای آنها بر باد رفت. اما دور جدید تخریب‌ها تازه آغاز شده است؛ تخریبی که می‌توان گفت در سیاست خارجی اعتدال از سیاست داخلی سابقه بیشتری دارد چراکه دستاوردهای روحانی در این بخش نیز بسیار قابل‌توجه است بنابراین از همان روزهای نخست تنش‌زدایی، روحانی را زیر ضرب انتقادات شدید خود گرفتند. هرچه تلاش کردند برجام به سرانجام نرسد ناکام ماندند اما تضعیف برجام همچنان در دستور کار است. ایران 96 با 92 فرق کرده است، این را از سفرهای وزیر خارجه می‌توان لمس کرد، و نیز از صف شرکت‌هایی که برای سرمایه‌گذاری به ایران می‌آیند. در این میان آنچه به‌روشنی قابل رویت است، نگاه مثبت اتحادیه اروپا به برجام است. کشورهای اروپایی یکی بعد از دیگری به صف شدند تا تعامل و همکاری با ایران را افرایش دهند. هرچند همه می‌دانیم اختلافاتی که برخی از آنها به قدمت چند دهه است، به سرعت حل نمی‌شود. اتحادیه اروپا چند روز پیش برخی تحریم‌ها را که به موضوعات موشکی مربوط است تمدید کرد. همین فرصتی برای مخالفان بود تا از هر تریبونی که دستشان می‌رسید بر انتقاد شدید از دولت و رابطه با اروپا استفاده کنند؛ گروهی که معتقدند ایران باید روابط خود با اروپا را کاهش دهد؛ امری که معنایی جز خودتحریمی ندارد چراکه ایران را از فرصت‌هایی که در اختیار دارد محروم خواهد کرد بی‌آنکه بدیلی وجود داشته باشد. چند روز پیش اتحادیه اروپا فهرست اسامی 23 شخص حقیقی و 14 شخص حقوقی را در رابطه با تحریم‌های موشکی بالستیک منع اشاعه سلاح‌های هسته‌ای ایران مطابق با اصلاحیه‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد، به‌روز کرد. بر اساس ضمیمه 2 برجام، قرار بود تحریم اتحادیه اروپا علیه ۲۱۹ شخص حقیقی و حقوقی، در روز Transition Day، یعنی ۸ سال پس از تصویب برجام در سال ۲۰۲۳ میلادی لغو شود. در یک سال و نیم گذشته، ۶ شخص حقوقی از این تعداد کم شد (از جمله بانک سپه و بانک صادرات) و در حال حاضر ۲۱۳ شخص حقیقی و حقوقی در فهرست تحریم‌های اتحادیه اروپا باقی مانده‌اند. از این تعداد، ۸۴ فرد و شرکت جزو همان فهرست تحت تحریم شورای امنیت سازمان ملل اند.

هزار مورد تحریم کنار رفته

هجمه‌های اخیر به دیپلماسی دولت با واکنش‌هایی نیز همراه شده که نشان می‌دهد آنچه مخالفان بر آن اصرار می‌ورزند بار دیگر فاقد صحت است. ‌به‌روزرسانی مزبور تنها مربوط به مشخصات یا نام و نشان تعدادی از اشخاص و نهادهای ایرانی است که طی سال‌های ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۰ به موجب قطعنامه‌های نامشروع تحریمی شورای امنیت سازمان ملل و به بهانه فعالیت در بخش‌های موشکی و تسلیحاتی، مشمول تحریم‌های شورای امنیت قرار گرفتند و اتحادیه اروپایی به موجب قوانین و مقررات اتحادیه خود را ملزم به تبعیت از آنها می‌داند. به موجب برجام علاوه بر نزدیک به ۱۰۰۰ شخص و شرکت و هواپیما و کشتی که بلافاصله از تحریم‌ها خارج شدند، برخی اشخاص نیز در روز انتقالی (حدود شش سال دیگر) از تحریم خارج خواهند شد. مقایسه فهرست به‌روزشده اتحادیه اروپا با بخش دوم الحاقیه شماره ۲ منضم به پیوست شماره ۲ برجام گواه این مدعاست.

تحریم جدیدی تصویب نشده

سخنگوی وزارت امور خارجه درباره برخی خبرسازی‌ها در رابطه با به‌روزرسانی تحریم‌های گذشته توسط اتحادیه اروپا اظهار کرد: اطلاق تحریم‌های جدید به اقدام اخیر اتحادیه اروپا، نادرست و غیردقیق است. بهرام قاسمی تصریح کرد: کسانی که با بوروکراسی پیچیده و چندلایه اتحادیه اروپا آشنایی دارند، مطلع‌اند که فرایند تصمیم‌گیری و سیاستگذاری در مجموعه اتحادیه، ساز و کاری مطول، زمانبر و پیچیده است و تصمیمات در آن به‌صورت خلق‌الساعه و فی‌البداهه اتخاذ نمی‌‌شود؛ بلکه محصول برون‌داد یک ماشین عظیم بوروکراتیک است که نهایتا در قالب و قامت یک تصمیم یا خط‌مشی به منصه ظهور می‌رسد. قاسمی افزود: اتحادیه اروپا در مسیر اجماع‌سازی و سیاستگذاری خود از مراحل متعدد و سطوح مختلف کارشناسی، مدیریتی و وزرا و سران کشورهای اروپایی عبور می‌کند و موضوعات مختلف از جمله سیاست‌ها و تصمیمات در حوزه سیاست خارجی و مسائل اقتصادی پس از گذر از بررسی‌های دقیق و تخصصی توسط کارشناسان ذیربط و سپس بحث و بررسی از سوی مدیران میانی، در دستور کار اجلاس وزرای مربوطه (مثلا وزرای اقتصادی یا وزرای خارجه) قرار می‌گیرد و در مرحله نهایی در صورت تصویب وزرا بایستی به تنفیذ و تایید سران اتحادیه اروپایی برسد. سخنگوی وزارت امور خارجه تاکید کرد: با این توضیحات مشخص می‌شود اساسا موضوع تصویب تحریم‌های جدید علیه کشورمان از سوی اتحادیه اروپا، نه اکنون و نه در ماه‌های اخیر، بلکه ظرف سه سال گذشته (از زمان مذاکرات هسته‌ای منتج به توافق برجام) مطرح نبوده و تصویب نشده است.

جای خالی منافع ملی در نگاه مخالفان

مخالفت‌ها درباره روابط دولت روحانی با اروپا در حالی است که بعد از اجرایی‌شدن برجام به‌رغم کارشکنی‌هایی که طرف آمریکایی به ویژه بعد از به قدرت‌رسیدن دونالد ترامپ داشته است، اروپا همواره تاکید کرده برجام را به‌عنوان یک ابزار در راستای تثبیت صلح جهانی و افزایش همکاری و تعامل با ایران غنیمت می‌شمارد؛ موضوعی که در عمل نیز موجب شده تا شرکت‌های اروپایی یکی بعد از دیگری راهی ایران شوند. در واقع منطق برد-برد که برجام بر آن متکی است به‌خوبی در روابط ایران و اروپا نمود پیدا کرده است و نگاه مخالفان روحانی به این روابط تنها یک نکته را در اذهان متبادر می‌کند؛ اینکه این گروه منافع ملی را قربانی خواسته‌ها و منافع سیاسی و جناحی خود می‌کنند.