چرایی بنبست در برجام
آرمان ملی -باوجود خوشبینیهایی که درباره بازگشت بدون قید و شرط بایدن به برجام شکل گرفته بود، شرایط برخلاف انتظارات پیش رفت و این موضوع وضعیت پیچیدهای را ایجاد کرده است. چه قبل از ترامپ و چه بعد از آن، آمریکاییها به تعهداتشان عمل نکردند اما جمهوری اسلامی در چارچوب برجام به همه تعهداتش عمل کرد و طبیعی است که نگران بدعهدی مجدد واشنگتن باشد و خواهان تضمین عینی از سوی آمریکاییها پیش از برگشت به تعهدات برجامی شود؛ البته علت بنبست بهوجودآمده در برجام زیادهخواهی آمریکاست. درباره نقش اروپا در میانجیگری بین تهران و واشنگتن با توجه به سابقه و تجربهای که از مذاکرات هستهای ایران با اروپا از سال 82 تاکنون وجود دارد، اروپا میانجی بیطرف نیست و به نفع آمریکا کار میکند؛ با این وجود ما میتوانیم از اروپا استفاده کنیم و امتیازاتی که آمریکا مستقیما در این بازی اعتبار نمیخواهد به ما بدهد از طریق اروپا بگیریم. واقعیت این است که بایدن اکنون به سیاست اجبار دوران ترامپ، دیپلماسی را نیز اضافه کرده است. طبیعتا دیپلماسی اجبار راه مقابله با دیپلماسی اجبار است و جمهوری اسلامی ایران هم از ابزارها و اهرمهای قدرتی که در اختیار دارد استفاده میکند و راهبرد تهران، اهرمسازی در مقابل اهرمهای آمریکاست و باید یک دیپلماسی فعال و حداکثری همهجانبه را در کنار اهرمسازی در پیش بگیریم. برخی معتقدند کاهش تعهدات از سوی ایران بازگشت آمریکا را سختتر و برجام را تضعیف میکند و ممکن است به یک اجماع بینالمللی علیه ایران منجر شود اما معتقدم این کار میتواند موجب بازگشت آمریکا به تعهداتش شود یا حداقل واسطههایی را برای میانجیگری بین طرفین فعال کند. درخواستهای اروپا برای میانجیگری و پذیرش این موضوع توسط بایدن در کنار سفر رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تهران نتیجه سیاست درست کاهش تعهدات برجامی از سوی ایران است. کاهش تعهدات برجامی اهرمهای چانهزنی ایران را تقویت خواهد کرد و سبب تحرک دیپلماتیک طرفهای دیگر میشود اما در عین حال باید مراقب بود منجر به فروپاشی برجام نشود. پیشبینیام این است که برجام حفظ میشود؛ زیرا همه طرفها نفعشان در حفظ برجام است و کند پیش رفتن امور ناشی از این است که هرکدام درصدد هستند که بیشترین امتیاز را بگیرند و کمترین امتیاز را بدهند. بازگشت آمریکا به برجام به معنای رفع کامل تحریمها نیست، آمریکاییها هم قبلا گفته بودند و هم الان گفتند که با بازگشت به برجام همه تحریمها را لغو نمیکنند؛ بنابراین سناریوی محتمل بازگشت تدریجی متقابل طرفین به تعهدات پیش روست یعنی لغو تدریجی و رفع تحریمها و بازگشت متقابل و تدریجی ایران به تعهدات که از آن تحت عنوان «اقدام در مقابل اقدام» هم تعبیر میشود. بازگشت بایدن به برجام بدون لغو تحریمها به ضرر ماست؛ زیرا به لحاظ حقوقی برجام پیمانی بینالمللی نیست و یک پیمان چندجانبه سیاسی غیرالزامآور است؛ بنابراین میتواند از سوی آمریکا مورد سوءاستفاده قرار گیرد. آمریکا باید با شرایط خاصی به برجام برگردد و بازگشتش توسط ایران و دیگر اعضای برجام مشروط شود و توانایی این کشور برای استفاده از مکانیسم ماشه در صورت بازگشت نیز مهار شود و این موضوعات باید قبل از بازگشت بایدن به برجام حل و فصل شود و به بعد از بازگشت آمریکا موکول نشود.
