نسبت طرح ژاپن، گام پنجم و مکانیسم ماشه

آرمان ملی - بازگشت رئيس‌جمهور از ژاپن و اظهارنظرها درباره نتايج اين سفر متفاوت است اما گمان نمي‌کنم که اين سفر «بدون دستاورد» يا «ناکام» باشد؛ چرا که‌اساسا بنا بر آن نبود که با يک سفر يا مذاکره‌اي يک روزه، همه چيز به خوبي و خوشي ختم به خير شود. در اين ميان اروپايي‌ها نيز مسأله فعال‌سازي مکانيسم حل‌اختلاف را کليد زده‌اند که آن را بايد در فضايي متفاوت با تلاش‌هاي ژاپن بررسي کرد. اروپا از برداشته شدن گام‌هاي کاهش تعهدات هسته‌اي ايران بر مبناي بندهاي 26 و 36 برجام ناراضي‌است و مطالبي که‌از سوي ديپلمات‌هاي اروپايي دراين باره مطرح مي‌شود نيز در راستاي پيشگيري از برداشته شدن گام‌هاي بعدي کاهش تعهدات از سوي ايران‌است. با‌اين وجود همه چيز به روند مذاکرات با ژاپن و پيشرفت ابتکارات مطرح شده بستگي دارد. بر اساس سخنان رئيس‌جمهور پس از پايان سفر ژاپن، ايران تلاش دارد براي کم اثر کردن يا حتي رفع تحريم نفت اقداماتي را انجام دهد، ملاقاتي پشت درهاي بسته با آقاي «آبه» انجام گرفت، گفت‌وگويي طولاني ميان «آبه شينزو» و رئيس‌جمهور آمريکا انجام شد وآن طور که طرف ايراني مي‌گويد، مذاکرات ادامه دارد. اگر اين تلاش‌هاي نتيجه بخش باشد و کارها تا حدودي سامان يابد، طرف ژاپني نيز به تهران سفر خواهد کرد. ازآنجا که ژاپن طرحي براي ارائه دارد، ايران نيز نظرات خود را مطرح کرده و طبعاً مذاکراتي در جريان است که بايد ديد نتيجه آن به کجا خواهد رسيد. از ديگر سو بايد توجه داشت دونالد ترامپ در آمريکا با مشکلاتي جدي روبه‌رو است؛ او در مجلس‌نمايندگان که‌اکثريتي دموکرات دارد، استيضاح شده‌و خانم نانسي پلوسي نمي‌خواهد دست کم در موقعيت کنوني مسأله‌استيضاح را به مجلس سنا ارجاع دهد و از‌اين موضوع در‌ايام انتخابات بهره ببرد. همچنين با نزديک شدن انتخابات، دونالد ترامپ با شرايطي مواجه‌است که هيچ دستاورد جدي در حوزه سياست خارجي نداشته و مي‌خواهد با کسب موفقيت‌هايي دراين زمينه، ضعف خود را در برخي حوزه‌هاي داخلي ايالات متحده بپوشاند. برخي اخبار حاکي از آن است که او توانسته با جمهوري خلق چين به توافق‌هايي در زمينه تجارت دست يابد که هنوز رسمي نشده‌اما مي‌دانيم که موضوع ايران و موضوع کره شمالي دو موضوع اصلي و تأثيرگذار در سياست خارجي ايالات متحده هستند که تاکنون دولت ترامپ نتوانسته توفيقي در خصوص آن کسب کند. دراين ميان مذاکراتي که بين ايران و ژاپن در جريان است که‌اگر پيشرفت خوبي داشته باشد، مي‌تواند برداشتن گام پنجم کاهش تعهدات از سوي ايران را به تأخير بيندازد. ايران با برداشتن گام پنجم به نقطه صفر تعهدات فني نزديک مي‌شود و حتي براساس گفته‌هاي رئيس‌جمهور امکان خروج از برجام وجود دارد، در نتيجه کشورهاي ديگر که به اهميت برجام واقف‌اند، مي‌خواهند با اقداماتي ايران را قانع کنند که گام بعدي کاهش تعهدات برجامي را برندارد. تلاش‌هاي ژاپن را مي‌توان در همين راستا تحليل وارزيابي کرد.