جذب پرستاران همچنان چالش برانگیز است

شغل پرستاری از نظر درآمد جزو 10 شغل برتر جهانی است. فاصله درآمد، پزشک و پرستار در کشورهای پیشرفته سه تا پنج برابر است. به عنوان مثال این رقم در آلمان 5/1، ترکیه 6/1 و حتی کشورهای عربی و حاشیه خلیج فارس کمتر از سه برابر است. در ایران نیز 30 تا 40 برابر و حتی بیشتر است که باید این اختلاف فاحش درآمدی بین پزشک و پرستار هرچه زودتر رفع و اصلاح شود. همچنین چالش عدم جذب پرستاران در حالی مطرح است که در بیمارستان‌ها با کمبود پرستار مواجه هستیم. فشار کاری در این افراد به قدری فراوان است که بسیاری از آنها استعفا را بر ادامه فعالیت ترجیح می‌دهند. باید دانست که در سیستم درمان تمامی مسائل دومینووار به یکدیگر وابسته هستند. برای مثال در صورت نارضایتی پرستاران از شغلشان دیگر مسائل همچون فرسودگی کادر درمان، خستگی، خطا در تشخیص در حین انجام وظیفه، عدم رضایت شغلی، بی‌توجهی به مریض و... را به‌دنبال دارد. در بهمن 96، رئیس کل سازمان نظام پرستاری تعداد پرستاران مشغول به فعالیت در مراکز درمانی کشور را 200 هزار نفر ذکر کرد و گفت: با این وجود، هنوز با کمبود 170 هزار پرستار در بخش‌های مختلف روبه‌رو هستیم. علی محمد آدابی با بیان اینکه بر اساس استانداردهای پذیرفته شده باید حداقل سه نفر پرستار به ازای هر هزار نفر جمعیت داشته باشیم، افزود: این عدد در ایران، میانگین یک پرستار به ازای هزار نفر است. وی اظهار کرد: این تعداد ناکافی است و از حداقل استاندارد هم پایین‌تر است و در برخی از کشورها در مراکز درمانی 9 پرستار به ازای هر تخت داریم، به این ترتیب با پایین بودن نسبت تعداد پرستار به تخت در ایران موجب کاهش کیفیت خدمات و فشار کار مضاعف بر پرستاران می‌شود.

بی‌توجهی مسئولان به مساله پرستاران

دبیرکل خانه پرستار درباره چالش‌های پیش روی شغل پرستاری به «آرمان» می‌گوید: این نارسایی‌ها یک شبه بروز نکرده است، بلکه به دلیل اعمال سیاست‌های نادرست وزارت بهداشت وضعیت مناسبی برای پرستاران وجود ندارد. محمد شریفی مقدم می‌افزاید: پرستاران بیشترین خدمات را به مردم ارائه می‌دهند، امروزه پرستاران به‌عنوان محور نظام سلامت هستند، این قشر از اهمیت ویژه‌ای در نظام درمانی برخوردار هستند. به گفته او اغلب نیاز مردم هم در قالب دریافت خدمات پرستاری است، هم‌ اکنون نیاز مردم به مراقبت افزایش یافته است. این مقام مسئول می‌افزاید: امروزه تعداد تخت‌های بیمارستانی افزایش یافت است. همچنین ارائه خدمات با گسترش بخش‌های تخصصی، فوق تخصصی و نیاز بیمار متفاوت است. برای مثال در 50 سال قبل تخت‌های ویژه در بیمارستان‌ها وجود نداشت، اما هم‌اکنون بیماران در بخش‌هایی همچون آی سی یو، سی سی یو، دیالیز، ان آی سی یو و... نیازمند چندین برابر مراقبت در مقایسه با بیماران بستری در بخش‌های معمولی هستند. برای مثال اگر در یک بخش معمولی بیمار نیاز به مراقبت دارد، در بخش‌های فوق تخصصی باید چهار برابر به بیمار رسیدگی شود. شریفی مقدم می‌افزاید: برای مثال در یک بیمارستان هزار تخت خواب باید هزار پرستار استخدام کرد. در حالی که کادر درمان به‌جای جذب نیرو تعداد ساختمان‌هایش را اضافه کرده است. به گفته او هم‌ اکنون سازمان مدیریت بر این باور است که وزارت بهداشت یک جزیره جداست. شریفی مقدم دلایل بروز چالش کمبود پرستار را کم توجهی، وزارت بهداشت، دولت و سازمان مدیریت برمی‌شمرد و می‌افزاید: این مساله باعث شده تا مردم از خدمات مناسب پرستاری محروم شوند و هم اکنون از یک سوی 20 هزار پرستار فارغ التحصیل آماده به کار جویای کار وجود دارد که منتظر استخدام هستند. در این میان دولت نیز به رغم پیگیری‌ها از سوی نهادهای پرستاری برای استخدام پرستار در سال آینده که نهایتا به مبلغ اندکی نیازمند هستند، اما به این ‌قضیه توجهی نمی‌شود. به گفته او شاخص‌های درمانی در کشور ما به رغم پیشرفت‌های علمی و افزایش خدمات پرستاری، فرق نکرده است. برای مثال در 50 سال قبل به ازای هر یک تخت یک پرستار خدمات ارائه می‌داد، اما امروزه بعد از گذشته چندین سال به ازای یک تخت کمتر از یک پرستار خدمات ارائه می‌دهد. دلیل بروز این نارسایی بی‌توجهی دولت‌های مختلف است. به گفته او انتظارات مردم نسبت به گذشته افزایش یافته است. این مسائل مستلزم افزایش تعداد پرستار در ارائه خدمات به بیماران است. این در حالی است که در کشورهای پیشرفته جذب پرستار در اولویت برنامه‌هاست. برای مثال در کشور ما به ازای هر هزار نفر 6/1 پرستار دارد، اما در اروپا به ازای هر هزار نفر جمعیت 10 پرستار به ارائه خدمات می‌پردازند. درضمن در کشورهای همسایه همچون تاجیکستان، آذربایجان، گرجستان، ارمنستان و... به ازای هر هزار نفر پنج- شش نفر کادر پرستاری وجود دارد. باید دانست که میزان پرستار در مقایسه با تعاریف ارائه شده به شدت اندک است. این مساله به دلیل بی‌توجهی مسئولان بیمارستان‌ها، دانشگاه‌ها، وزارتخانه و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی است. به گفته شریفی مقدم این بی‌توجهی در هیچ یک از حوزه‌های درمان به شدت پرستاری نبوده است. این مقام مسئول تاکید می‌کند: در کشور 185 دانشکده پرستاری وجود دارد. سالانه حدود 13 تا 15‌هزار نفر دانشجوی پرستاری فارغ‌التحصیل می‌شوند، اما اغلب این افراد جذب سیستم پرستاری نمی‌شوند، چون به دلیل شب‌کاری و وجود استرس‌ این شغل برای متقاضیان جذابیت ندارد. در این شرایط پرستاران در دیگر مشاغل فعالیت می‌کنند. او می‌افزاید: ‌بنابراین برای جبران کمبود در جمعیت پرستار کشور نباید همچون وزارت بهداشت و درمان به تربیت پرستار توجه کرد. این در حالی است که تاکنون این وزارتخانه هم در جذب و هم در نگه‌داشت پرستار با مشکلات متعدد مواجه بوده است. شریفی مقدم می‌افزاید: اخیرا از سوی نظام پرستاری یک طرح در قالب جذب صد هزار نفر کادر پرستاری مورد نیاز کشور به دولت پیشنهاد شده است؛ در این طرح می‌توان سالانه 15 تا 20‌ هزار نفر پرستار را جذب کرد. هرچند دولت مجوز استخدام پرستار به سازمان پرستاری کشور نداده و این امر یکی از مسائل مورد توجه در وزارت بهداشت و درمان است. این در حالی است که بر اساس برنامه ششم توسعه و چابک‌سازی دولت، مجوز استخدام پرستاران به شکل رسمی وجود ندارد. به گفته او یکی از انتظارات جامعه پرستاران کشور از دولت دوازدهم، موافقت با جذب 15‌هزار پرستار در قالب استخدام رسمی است. یکی از موانع خدمات پرستاران کمبود کادر پرستاری و ارتقای جذابیت‌های این حرفه همچون استخدام رسمی است.

پرستاران همچنان معترض

در روزهای اخیر بیش از 500 نفر از دانشجویان و گروه‌های دیگر پرستاری در اعتراض به تصمیم سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی و عدم جذب پرستاران در مقابل مجلس تجمع کردند. تجمع‌ کنندگان خواستار ورود مجلس به موضوع استخدام پرستاران و پاسخگویی سازمان مدیریت و برنامه‌ ریزی شدند. گفتنی است، پیش از این نیز تشکل‌های دانشجویی پرستاری کشور نیز در بیانیه‌ای درباره بودجه 98 برای جذب پرستاران اعلام کردند: عدم جذب فارغ التحصیلان رشته پرستاری به شدت سلامت جامعه را تضعیف کرده و باعث تخریب جایگاه پرستاری و از بین رفتن آینده شغلی این قشر می‌شود. پرستاران در این تجمع و بیانیه‌های قبلی اعلام کردند: بر اساس آمارهای ارائه شده توسط مسئولان وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی و نهادهای پرستاری کشور، سالانه از ۳۸۱ دانشکده پرستاری و مامایی کشور بالغ بر ۳۱ هزار نفر پرستار فارغ التحصیل می‌شوند و از 331 هزار نفر نیروی پرستار موجود در سیستم درمانی کشور سالانه حدود ۳۱ درصد و بلکه بیشتر در مرخصی زایمان بسر می‌برند، قریب به شش هزار نفر از سیستم‌های مختلف بازنشسته می‌شوند، تقریبا سه هزار و 11 نفر به کشورهای دیگر مهاجرت می‌کنند، تعداد قابل توجهی پیش از موعد بازنشسته می‌شوند و کاهش ۱۰ درصد کارکنان ناشی از اجرای قانون ارتقای بهره‌وری که همگی بیانگر ریزش سالانه ۳۱هزار نفری پرستاران از سیستم درمانی است. به گزارش فارس، پرستاران بیان کردند: رشد روز افزون جمعیت، افزایش میزان سالمندی، ایجاد بیمارستان‌ها و توسعه بخش‌های ویژه مانند ICU، CCU و سایر تخت‌های بیمارستانی جدید، گسترش بخش‌های اورژانس، تخصصی شدن خدمات سلامت و از سوی دیگر پاسخگویی اجباری پرستاران در برابر تمام کمبودها و نواقص مراکز درمانی و اقدامات جانبی همچون اعتبار بخشی بیمارستان‌ها و حتی برعهده گرفتن تمام مسئولیت‌های بیمارستانی را در طول غیاب سایر اعضای تیم سلامت در ۳۶ ساعت از ۲۰ ساعت، نیاز مبرم سیستم بهداشت و درمان به وجود این عناصر حیات بخش(به تعبیر مقام معظم رهبری) صحه می‌گذارند.