ماجرای فاسدین و فاشلین
آرمان - برگزاری انتخابات پارلمانی عراق، یکی از مهمترین رویدادهای سیاسی روزهای اخیر است، چرا که امنیت و ثبات یا ناامنی و بیثباتی عراق، بر معادلات منطقه اثر میگذارد و آینده عراق برای بسیاری از بازیگران منطقهای و فرامنطقهای، مهم است. در این دوره از انتخابات پارلمانی عراق، یک گلایه سیاسی و اجتماعی، بیش از هر شعار و مطالبه و موضوع دیگری نزد آحاد جامعه عراق، برجسته شد. عبارتی به نام گلایه و نومیدی مردم از «فاسدین» که غرض از آن، مسئولان سیاسی مبتلا به فساد گسترده مالی و همچنین «فاشلین» یا ورشکستگان سیاسی است که از نظر مردم عراق، ناکارآمدی و بیکفایتی سران و کادرهای برجسته آنان اثبات شده و به همین دلیل، بسیاری از شهروندان این کشور، نخواستند یک بار دیگر، آزموده را بیازمایند. به عبارتی روشن، جامعه سیاسی عراق، در این دوره از انتخابات، نشان داد که به دو موضوع پاکدستی و کارآمدی، بسیار اهمیت میدهد و مطالبهای مهمتر از این ندارد. گفته میشود اگر چه حیدر العبادی، نخستوزیر کنونی عراق، در مسیر مبارزه با ترور و اداره دفاعی و امنیتی کشور، موفق عمل کرده، اما کارهای او غالبا در حوزههای اجرایی مختلف و در پستهای مدیریتی، ناکارآمد بودهاند و احزاب و جریانات اجتماعی و مردم عراق نیز، غالبا جریان نوری المالکی را به فساد مالی متهم میکنند و عبارت فاشلین و فاسدین از دل این گلایهها و برداشتهای سیاسی، سر برآوردهاند. حال با درک این مقدمه ساده، میتوانیم به طرح و واکاوی موضوع حساس و مهم مشارکت پایین مردم عراق، در انتخابات مزبور بپردازیم. بر اساس آمارهای اعلام شده از سوی شورای عالی انتخابات، تنها 44درصد از مردم عراق در انتخابات شرکت کردند و بدون شک این موضوع را باید همچون یک واکنش سیاسی و اجتماعی مردم این کشور نسبت به کارنامه دولت و احزاب عراقی، مورد بررسی قرار دهیم. چرا در شرایطی که دهها حزب و دسته و جریان سیاسی با صرف دههامیلیون دلار هزینه گزاف تبلیغاتی به میدان آمدهاند، مردم در چنین سطح پایینی به آنها رأی میدهند؟ آیا نباید این رفتار مردم را یک «نه» بزرگ به احزاب سیاسی تلقی کرد؟ بدون تردید چنین است. آنهم در شرایطی که عراق، بهتازگی دو رویداد بسیار مهم رفراندوم جدایی کردها و همچنین جنگ با داعش را پشت سر گذاشته و انتظار میرفت که مسئولان و احزاب عراقی، در یک فضای دراماتیک و حماسی، با تقویت عواطف ملیگرایانه، مردم را به پای صندوقهای رأی بکشانند. اما واقعیت این است که رفتار واقعبینانه مردم عراق نشان داد که احزاب این کشور، ناچارند برای حفظ جایگاه خود در آینده، در تمام تصمیمات و رویکردهای خود، تجدیدنظر کنند، چرا که آمارهای موجود نشان میدهند که با شعار و برجستهسازی مسائل مختلف، نمیتوان مردم را اقناع کرد. بهویژه مردم کشور ثروتمند و نفتخیزی همچون عراق که امیدوار بود پس از درهم شکستن حکومت بعث و بنیاد نهادن عراق نوین، آرامش و توسعه بیشتری به چشم ببیند. به عبارتی دیگر، هیچکدام از محورهای تبلیغاتی و عقیدتی مهمی همچون اختلافات شیعه و سنی، مطالبات قومی و مسائل کُردی و مطالب دیگری از این دست، نتوانست مردم را در سطحی گسترده به میدان بیاورد. اگر چه در تحلیل رفتار سیاسی مردم کشورها و جوامع مختلف در صحنه انتخابات، گاهی به این موضوع پرداخته میشود که مشارکت پایین، لزوما بد و خطرناک نیست و میتواند به معنی اطمینان خاطر مردم از آینده کشور و بیتفاوتی آنها نسبت به تغییر احزاب و چهرهها باشد، اما چنین قاعدهای احتمالا فقط بهصورت نسبی در مورد برخی کشورهای مرفه و توسعهیافته غربی صدق میکند و در خاورمیانه، اوضاع جور دیگری است و مشارکت زیر 50 درصد، قطعا به خودی خود، نشاندهنده مشکلات سیاسی و اجتماعی بزرگ و بروز تردید در مشروعیت رژیم سیاسی و کارآمدی نهادهای سیاسی و حزبی است. ضمن اینکه از یاد نبریم همین مردم عراق در دور قبلی انتخابات، در مقیاسی بالاتر از 70درصد در انتخابات مشارکت کردهاند و افت معنیدار میزان رأیدهندگان، الزاما باید از سوی سران احزاب این کشور، بهعنوان یک موضوع نگرانکننده مورد ارزیابی قرار بگیرد. این موضوع نشان میدهد که مردم عراق، الزاما به رهبران کاریزماتیک دارای صبغهای انقلابی و حماسی و سردمدار گفتمانهای عاطفی و ایدئولوژیک نیاز ندارند و توقع دارند که اداره امور کشورشان در دست تکنوکراتها و بوروکراتهای پاکدست و باکفایت باشد. اگرچه در مورد کاهش معنیدار میزان مشارکت مردم عراق، میتوان در حوزههای جامعهشناسی سیاسی و آسیبشناسی رفتار احزاب و نهادها، مباحث و مطالب مفصل و طویلی گشود، اما لازم میدانم به دو نکته مثبت و ارزشمند این انتخابات نیز اشاره کنم. اول اینکه مقامات سیاسی، دفاعی و امنیتی عراق، توانستند در کشوری که در آن، بیم فعالیت زیرزمینی هزاران خانه تیمی مخفی بعثی و داعشی میرود، یک انتخابات امن و آرام برگزار کنند و بدون تردید، این یک پیروزی و ظفر ارزشمند و شایان تحسین است. نکته دوم که امیدوارم مورد توجه مسئولان سیاسی و شورای نگهبان کشور ما قرار بگیرد، موضوع مکانیسم برگزاری انتخابات الکترونیکی و استفاده از تجهیزات فناوری انتقال سریع اطلاعات است. عراق، بهعنوان یک کشور داعشزده نیمه ویران بحران زده، انتخابات خود را به شیوه مدرن و امروزی و الکترونیکی برگزار میکند اما کشور قدرتمند ما، که در بسیاری از حوزهها با مشکلات موجود در عراق روبهرو نیست، هنوز هم به شیوهای کمی این سوتر از حمورابی و لوح گِلی و با آرای کاغذی و به روش دستشمار، نامزدهای انتخاباتی خود را برمیگزیند. کاش در کشور ما نیز اتفاقات انتخاباتی خوبی بیفتد و ما نیز همچون ترکیه و عراق و بسیاری کشورهای دیگر به تجهیزات روز دنیا اعتماد کرده و شیوه کنونی را برچینیم.
