ضرورت میانجیگری ایران در تحولات اقلیم

آرمان - نتایج شکل گرفته از همه‌پرسی استقلال کردستان نشان دهنده ژرفا و عمق تحولات سیاسی در منطقه و اهمیتی بود که داشت. یعنی ظاهر تحولات خود همه‌پرسی بود که به هر حال در عراق صحنه‌های تلخ و شیرینی را رقم زد منتها ژرفا و عمق تحولات طی دو، سه روز اخیر خودش را نشان داد و آنچه استنباط شد این بود که منطقه به هیچ وجه ظرفیت تفرقه، چالش و شکست جغرافیایی کشورها را ندارد. یعنی به عبارتی بازیگران مختلف منطقه‌ای و حتی مردم منطقه معتقدند هر اتفاقی که در عراق می‌افتد باید در درون قلمروی عراق واحد شکل بگیرد. نقشی که ایران بازی کرد به نظرم نقشی مبتنی بر پایمردی بود و به همین دلیل است که الان بیشترین ظرفیت میانجیگری بین کردها و دولت مرکزی عراق را ایران دارد. یکی از دلایلی که الان رسانه‌ها از پادرمیانی و میانجیگری حاج قاسم سلیمانی در قضایای عراق صحبت می‌کنند، همین موضوع است. ایرانیان تنها کاری که در قبال کردستان کردند این بود که طبق موافقتنامه‌های همکاری‌های مرزی بین ایران و عراق عمل کرده‌اند. طبق این موافقتنامه‌ها که دوجانبه هم هست، اگر یکی از دولت‌ها از دولت دیگری بخواهد که مرز خود را ببندد یا کنترل کند، دولت دیگر متعهد است که این کار را انجام دهد والا خلاف کنوانسیون‌های بین المللی عمل کرده و لذا چون دولت عراق خواست، ایران به صورت موقت مرز خودش را بست و به زودی هم این مرز باز می‌شود.

دلیلش هم این است که عملا شرایط عراق به اوضاع طبیعی خودش بازگشته ولی اینکه برخی از بازیگران سیاست‌های تندی را علیه عراق در پیش گرفته‌اند، موضوع جنگ با کردستان عراق را مطرح کردند، در نهایت این تحولات به گونه‌ای شکل گرفت که عملا بدون خونریزی حاکمیت ملی عراق مستقر شد. من به شخصه از آن دسته از کردهایی که وارد فضای چالش نشدند تشکر می‌کنم و معتقدم آن دسته از کردهایی که وارد جنگ نشدند، برخلاف برخی از افراطیون که خیانت می‌کنند، معتقدم آنها درایت به خرج دادند و برادرکشی نکردند. چون به هر حال تاریخ اقوام است که نشان می‌دهد چه مناسباتی در آینده باید شکل بگیرد. تاریخ محاسبات بین کرد و شیعه در عراق تاریخ مظلومیت آنهاست که در مناطق مختلفی کرد و شیعه همه با هم شهید شدند و همه در راستای مقابله با استبداد صدام جنگیدند. این تاریخ را یکباره به خاطر امری احساسی به هیچ وجه نمی‌توان کنار گذاشت. کردها و شیعه‌ها همین الان در کنار هم دارند می‌جنگند. آنها به فتنه داعش پایان دادند و فتنه بزرگتر احتمال درگیر شدن آنها بود. اما به خاطر درایت شکل گرفته از درگیری اجتناب شد و بعد از آن انتظاری که شکل گرفت این است که در آینده طرفین به سمت توافق بروند که حتما باید با میانجیگری جمهوری اسلامی باشد. اگر قرار بر میانجیگری خارجی هم باشد امکان خدشه وارد کردن به موقعیت تاثیرگذاری ایران وجود ندارد. البته معتقدم که کردها و دولت عراق از ظرفیت لازم برای مذاکره و رفع اختلاف برخوردار هستند لذا نیازی به مداخله خارجی نیست. اگر در خارج مداخله‌ای صورت بگیرد، این مداخله باید براساس الگوی مناسباتی ایران و عراق بعد از هجمه دشمنان عراق صورت بگیرد. این الگو فقط بین ایران و عراق شکل گرفت و آن زمانی است که دولت عراق رسما از ایران برای پایمردی و کمک دعوت می‌کند و ایران کمک مستشاری می‌دهد. لذا معتقدم که دو طرف ایران را قبول دارند و می‌دانند که ایرانیان با حسن نیت عمل کرده و در آینده هم نقش مستشاری خود را خواهد داشت. با توجه به حضور حاج قاسم سلیمانی و دیگران، هر تصمیمی که گرفته شود باید در راستای حفظ تمامیت ارضی عراق و تقویت مناسبات باشد. قسمت دوم خاص مرزهای ایران و عراق است که مرزهایی مثل پردیسان و ایرانشهر در طول چند روز اخیر دچار برخی نوسانات شده است. معتقدم اولین گام مبتنی بر حسن نیت جمهوری اسلامی ایران باید این باشد که همین امروز این مرزها را باز کند. بازگشایی این مرزها به معنای نگاه جهان و حسن نیت به کردهایی است که دچار شرایط ملتهبی شده‌اند و بازگشایی مرزی ایران، مهم‌ترین علامت بازگشت امنیت است. این موضوع را باید از این زاویه نگاه کرد تا بقیه موارد در قالب مصادیق پایمردی جمهوری اسلامی ایران شکل بگیرد. استعفا، ماندن یا کنار رفتن آقای مسعود بارزانی یک تصمیم داخلی عراق است. فضای بعد از تحویل کرکوک به دولت مرکزی عراق باید فضای رفع اختلاف باشد و نه عقده گشایی و کینه توزی. آقای بارزانی به هشدارهایی که صورت گرفته توجهی نکرد. بنده هم در 25 تیر سال جاری پیش از همه‌پرسی، برادرانه به ایشان تذکراتی در قالب یک نامه چهار صفحه‌ای داده بودم و پیش‌بینی کرده بودم تنها بازیگری که حمایت خواهد کرد، رژیم صهیونیستی است و پیش‌بینی کرده بودم که برگزاری این همه‌پرسی حال و روز مردم کرد را بدتر خواهد کرد ولی به هر حال به هیچ توصیه‌ای توجه نکرد. با این حال باید تاکید کرد که در مناسبات سیاسی بعدی نباید کینه توزانه با بارزانی رفتار شود بلکه اگر خواسته‌ای وجود داشته باشد باید به گونه‌ای مطرح شود که با توجه به زمینه‌های طرح موضوع در عراق باشد. هر گونه رفتار و عملی این استعداد را دارد که در شرایط فعلی به اختلاف تاثیرگذار و به ضرر عراق و کردستان تبدیل شود. سخن آخر اینکه نوع رفتار ترکیه با کردستان عراق متفاوت از رفتاری است که جمهوری اسلامی ایران با کردستان داشته است. رفتار جمهوری اسلامی ایران براساس حسن همجواری و اشتراکات تاریخی عمیق با کردها بوده است. ایران همواره و در بحران‌های مختلف مأمن کردها بوده ولی ترکیه بیشتر برخورد تحکم آمیز داشته و گاه اگر درایت ایران نبود، احتمال بسیار زیادی وجود داشت که ترکیه تحولات را به سمت افراطی‌گری سوق دهد. نهایت اینکه هر تصمیمی در مورد آینده نفت و گمرکات عراق باید بین کردستان و دولت عراق حل و فصل شود و دیگران حتی ایران هم در آن دخالت نخواهد کرد.