ترکیه، تهران و رفراندوم كردستان

آرمان - بي‌شك تركيه به عنوان يكي از كشورهاي منطقه و همچنين يكي از همسايگان ايران و عراق، كشوري است كه درمرزهاي جنوبي خود با مساله‌اي به نام كردهاي تركيه دست به گريبان است، كردهاي تركيه به عنوان يكي از مسائل هميشگي تركيه، اغلب اين كشور را با بحران‌هاي داخلي مواجه ساخته است، لذا سفر اردوغان به تهران براي بحث و تبادل نظر درخصوص مسايل منطقه خصوصا مواجهه با رفراندم استقلال كردستان عراق و تاثيرهاي غيره قابل اجتناب آن برمنطقه، به ويژه جغرافياي كردنشين تركيه و ايران و تحركات احتمالي و... بي‌شك رفراندم استقلال كردستان عراق يكي از رخدادهاي اخير منطقه و از حيث اهميت ژيوپلتيك در تاريخ تقريبا صد ساله متاخر كم سابقه و داراي اثر بخشي خاصي بر سراسر منطقه خواهد بود و همين امر تركيه و اردوغان را بر آن داشته تا در پي تدارك و ترسيم سناريوي جديد در اين خصوص نظر همسايه خود ايران را نيز همسو و يا در پي راه‌حلي مشترك برآيند. طبق موازين حقوق بين‌الملل عمومي و اصل شناسايي دولت‌ها و همچنين عناصر تشكيل دهنده دولت ها كه داراي سه عنصر جمعيت و حاكميت و سرزمين مي‌باشد، دولت اقليم به فاصله سال‌هاي ٢00٧ تا ٢0١٧ با توجه به بحران‌هاي عراق توانست با تكيه بر فاكتورها و عناصر مترتب بر شناسايي دولت‌ها از مزاياي شناسايي دوفاكتو بهره‌مند شود لذا از همين روي با بررسي رفتار تركيه در خلال سال‌هاي ٢0١١ بدين سو تا كنون تركيه همواره تلاش كرده كه با تشديد گرايشات مذهبي و استفاده از اين فاكتور و آغاز صورتبندي شيعه و سني و تحريك و تهييج مسلمانان سني مذهب و با نزديكي خود با مسعود بارزاني و حمايت از ايشان به عنوان متحد راهبردي خود و با توجه به شكل‌گيري بحران سوريه در خلال اين سال‌ها و در جهت رويارويي با دولت شيعي بغداد، همواره تركيه تلاش نموده كه با حمايت اربيل و نزديكي به آن باعث همبستگي مذهبي در مقابل دولت مركزي عراق دست به صف بندي‌هاي مذهبي بزند. پس از پيدايش بحران و در سال‌های بحران سوریه و به‌ویژه بعد از برجسته شدن مساله داعش از ۲۰۱۴ بدین سوی، هر چه دولت بغداد به تهران نزدیک شد، آنکارا نیز تلاش نمود اربیل را به خود نزدیک و نزدیک‌تر سازد. با تصرف موصل توسط داعش نقطه ثقل سیاسی سنی‌گری سیاسی نیز به اربیل منتقل شد. در این سال‌ها صدها شرکت ترک برای سرمایه‌گذاری رهسپار اقلیم شدند تا میلیاردها دلار در حوزه صنعت ساختمان، گردشگری و پوشاک در اقلیم سرمایه‌گذاری نمایند. صادرات ترکیه به اقلیم نیز در روندی صعودی از مرز ۷ میلیارد دلار در ۲۰۱۶ گذشت تا از سوی دیگر ترکیه با اعتنایی کامل نسبت به اخطارهای دولت مرکزی عراق با خرید و ترانزیت نفت اقلیم به بندر جیهان هم نیازمندی‌های انرژی خود را با قیمتی بسیار ارزان‌تر از قیمت واقعی جهانی تامین نماید و هم از محل ترانزیت نفت اقلیم رقمی سالانه بیش از یک میلیارد دلار کسب کند. در طي اين سال‌ها و نزديك شدن هرروزه همراه با وابستگي شديد بارزاني به دولت تركيه به رهبري نوعثماني گرايان ترك، این امکان را می‌داد که با تکیه بر آن تاریخ وفادارانه بتوانند به مسعود بارزانی نیز اعتماد حداکثری داشته باشند و حتی همانند سال ۲۰۱۳ او را به عنوان مهمان ویژه و افتخاری کنگره حزب عدالت و توسعه دعوت نمایند تا بدین‌سان با نگاه به اقلیم به‌عنوان حوزه نفوذ و عمل موثر خود، بخشی از آلام ناشی از جدایی ولایات جنوبی عثمانی در مقطع پایانی جنگ جهانی اول و متارکه مُندروس را تسکین داده باشند. همان‌طوري كه پدربزرگ مسعود بارزاني شیخ عبدالسلام، هرچند در ۱۹۱۴ توسط دولت فرقه اتحاد و ترقی عثمانی اعدام شد اما به‌هرحال این شیخ بکتاشی در جنگ بالکان به عنوان یکی از فرماندهان ارشد ارتش عثمانی آن‌چنان درخشیده بود که به دریافت مدال شجاعت عثمانی نیز نائل آمده بود. فرزند شیخ عبدالسلام، شیخ احمد (برادر ملامصطفی) نیز که در ۱۹۳۲ جنبشی وسیع علیه نیروهای بریتانیایی مستقر در عراق و دولت تحت قیمومیت آن کشور در بغداد، راه می‌اندازد، پس از تعقیب و گریز بسیار و فرار به کوهستان نهایتا همراه با چند صد تن از نیروهایش خود را به مرز جمهوری ترکیه رسانده از ترکیه تقاضای پناهندگی می‌کنند و توسط آتاتورک در شهر اسکی شهیر نیز اسکان داده می‌شوند. اينها بخشي از اتفاقاتي است كه در یک دهه منتهی به رفراندوم استقلال، اقلیم را به سوی راهبرد اتحاد و همگرایی با ترکیه سوق می‌دهد و به‌ویژه نفوذ اقتصادی ترکیه در آنجا تا بدان حد پیش می‌رود که با تاسیس بانک‌های دولتی ترکیه در آنجا از سال ۲۰۱۱ بدین سوی لیر ترکیه در کنار دینار عراقی در دهوک و اربیل رواج می‌یابد و حتی گفته می‌شود که برخی تجار کرد لیر ترک را برای معامله به دینار عراقی ترجیح می‌دهند.