راهکارهای دیپلماتیک در اوج بحران‌ها

آرمان ملی آنلاین - واقعیت این است که موضوع برجام بسیار پیچیده شده و هرازگاهی یکسری امیدها ایجاد می‌شود و بعد از آن امیدهایی که برای احیای برجام ایجاد می‌شود با ابهاماتی مواجه می‌گردد. وقتی مذاکرات قطر مطرح شد، به نوعی امید به احیای برجام دوباره قوت گرفت اما بعد از مذاکرات با اظهارنظرهایی که از طرف مقابل شنیده شد، آن امیدها خیلی پایدار نماندند و به زودی باز بر ابهامات افزوده شد. الان هم موضوع نسبت به گذشته بسیار پیچیده‌تر شده و با توجه به اظهارنظرهایی که از طرف مقابل به گوش می‌رسد، اینکه امیدوار باشیم به این زودی احیای برجام را شاهد باشیم، خیلی خوشبینانه است؛ چون روز به روز بر ابهامات دارد افزوده می‌شود. درخصوص پیشنهاد جدید آقای بورل هم معلوم نیست که چه اجزایی دارد و جزئیاتش چیست. به هر حال آنچه هست از تلاش‌های اروپایی‌ها فقط می‌توان فهمید که نیاز آنها به برجام ظاهرا بیشتر از آمریکا و حتی ایران است. با توجه به اوضاع اوکراین و وضعیتی که برای فروش نفت ایران ایجاد شده از شدت نیازی که در گذشته ایران به احیای برجام داشت تا حدودی کاسته شده و از طرف دیگر آمریکا هم ظاهرا پس از بحران اوکراین مساله احیای برجام را در اولویت سیاست خارجی خود نمی‌بیند. اما اروپایی‌ها به‌شدت نیاز دارند و تکاپوی آنها برای احیای برجام نشان دهنده نیاز بیشترشان نسبت به احیای برجام است. به هر حال احیای برجام می‌تواند نفت ایران را روانه بازارهای اروپایی کند و تا حدودی فشارهای ناشی از تحریم روسیه بر مساله انرژی را برای اروپایی‌ها کاهش دهد. دورنمای حل بحران اوکراین هم باز با ابهامات بسیار زیادی مواجه است و به نظر نمی‌رسد این بحران به این زودی‌ها قابل حل باشد و درواقع هر روز که می‌گذرد بر طولانی بودن این بحران افزوده می‌شود و امیدواری چندانی برای حل این بحران وجود ندارد. جنگ دارد طولانی می‌شود و اروپا باید خودش را برای یک بحران انرژی آماده کند. سپتامبر هم نزدیک است؛ ماهی که اروپا به تدریج به سمت سرما پیش می‌رود و پاییز و زمستان و نیاز به انرژی بیشتر را در پیش دارد. اقدام اخیر آقای بورل را در همین چارچوب در قالب نیازی که اروپا دارد می‌توان تفسیر کرد اما آمریکایی‌ها آن نیازی که اروپایی‌ها به انرژی دارند را ندارند. از طرف دیگر فشار به اروپا تاحدود زیادی باعث می‌شود رقابت‌های اقتصادی بین آمریکا و اروپا به نفع آمریکا پیش برود. شاید آمریکایی‌ها بدشان نمی‌آید که از بحران اوکراین برای کاهش رشد اقتصادی اروپا استفاده کنند هرچند کاهش رشد اقتصادی چین هم مدنظرشان است. وابستگی آمریکا به واردات انرژی مانند اروپا و چین نیست. آمریکا خودش یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت جهان است و نیاز خاصی ندارد. به هر حال بحران انرژی می‌تواند باعث آسیب جدی‌تر اقتصادی برای اروپا و چین شود. ضمن اینکه اروپایی‌ها نگرانی از بابت بحران خاص در منطقه خاورمیانه را هم دارند. یک بحران در منطقه خاورمیانه می‌تواند آنها را با فشارها و مشکلات بیشتری مواجه کند و از این لحاظ است که دارند اقداماتی را برای احیای برجام انجام می‌دهند. اما باید دید که جزئیات پیشنهاد بورل چیست و آیا اهداف ایران را تامین می‌کند و تضامینی که ایران بر آن پافشاری می‌کند در پیشنهاد بورل در نظر گرفته شده یا خیر؟ از اظهاراتی که از مسئولان سیاست خارجی کشورمان دیدیم، مشخص است که این پیشنهاد خیلی در چارچوب آن اهدافی که مسئولان سیاست خارجی ایران مدنظر دارند ارزیابی نمی‌شود و این هم باعث می‌شود امیدواری چندانی نسبت به این پیشنهاد جدید بورل وجود نداشته باشد اما قطعا و یقینا راهی جز دیپلماسی هم برای حل این مساله وجود ندارد. هم ایران و هم طرف‌های مقابل راهی جز دیپلماسی ندارند و شرایط بین‌المللی هم طوری است که تنها راه حل این مشکل که خود طرف مقابل بیشتر به آن دامن زده، ورود به مذاکرات و انتخاب راه حل دیپلماتیک باشد اما این راه حل دیپلماتیک کی به نتیجه می‌رسد، خیلی مهم است و بستگی به تعدیل مواضعی دارد که از طرفین دیده شود. به‌خصوص طرف آمریکایی در ارتباط با مساله تحریم‌ها که برای ایران حیاتی است باید نرمش و انعطاف بیشتری به خرج دهد . آنچه برای ایران حیاتی است برداشته شدن تحریم‌هاست که بتواند از مواهب اقتصادی توافق بلندمدت با طرف‌های مقابل خود سود ببرد. با توجه به اظهارنظرهای صورت گرفته به نظر نمی‌رسد پیشنهاد بورل آن منافع حداکثری و اختیاراتی که ایران دارد را برآورده کند اما به هرحال اینکه این پیشنهاد ارائه می‌شود، حداقل حسنش این است که همچنان راه دیپلماسی را باز گذاشته و این خودش می‌تواند امیدوارکننده باشد. در اوج بحران‌ها همیشه راهکارهای دیپلماتیک وجود دارد.