باید اقتصاد کشور را از وضعیت اضطرار خارج کنیم
آرمان ملی آنلاین - احسان انصاری: دولت سیزدهم برای عبور از مشکلات اقتصادی، رویکرد ارتباط اقتصادی با کشورهای شرق و بهتازگی کشورهای همسایه را در پیش گرفته است. ارتباط تجاری با کشورهای همسایه علاوه بر اینکه اعتماد بین کشورها را بیشتر میکند میتواند به تقویت وضعیت اقتصادی کشورها نیز منجر شود. با این وجود نکته مهمی که وجود دارد این است که آیا دولت تنها به همین رویکرد اکتفا خواهد کرد و تلاشی برای احیای برجام و لغو تحریمها نخواهد کرد؟آیا قراردادهای اقتصادی که بین ایران و کشورهای همسایه بسته میشود میتواند جایگزین مناسبی برای برجام باشد؟ «آرمان ملی» برای بررسی این موضوع با دکتر آلبرت بغزیان، اقتصاددان گفتوگو کرده است. بغزیان معتقد است: «هنگامی که ما در وضعیت تحریم قرار داریم و با مشکل انتقال پول مواجه هستیم تلاش میکنیم با کشور دیگری که در وضعیت تحریم قرار دارد قرارداد اقتصادی ببندیم شرایط شکل پیچیدهای به خود میگیرد. در چنین شرایطی ما از دو طرف در معرض آسیب هستیم؛ نخست اینکه خودمان در وضعیت تحریم قرار داریم و با چالش مواجه هستیم و از سوی دیگر پیامدهای تحریم کشور مقابل نیز گریبانگیر ما شود. به همین دلیل قرارداد با برخی کشورها موقتی است و حالت مُسکن دارد. ما باید تلاش کنیم برجام را احیا تا بتوانیم به صورت جدی با مشکلات اقتصادی مواجه شویم.» در ادامه ماحصل این گفتوگو را میخوانید.
یکی از برنامههای دولت در زمینه اقتصادی افزایش مراودات اقتصادی با همسایگان است. به همین دلیل نیز دولت تلاش کرده قراردادهای اقتصادی با کشورهای همسایه در زمینههای مختلف ببندد. این قراردادها به چه میزان میتواند در شرایط کنونی به وضعیت اقتصادی جامعه کمک کند؟
در موضــوع اقتصاد بینالمللی کـــه شامل دو بخش تجارت بینالمللی و مالیــــه بینالمللی میشود ارتباط اقتصادی با هر کشوری اگر از مسیر صحیح خود صورت بگیرد مثبت است. بخش تجارت بینالمللی به موضوع کالا اختصاص دارد در حالی که بخش مالیه به موضوع ارز ارتباط پیدا میکند. به همین دلیل هر گونه مراوده تجاری و اقتصادی و تسهیل امور کالا و ترانزیت موجـــب رشد و توسعه خواهد بود. حتی اگر این همکاری برای دپو کردن کالا و یا تبدیل یک کشور به هاب منطقه باشد. در نتیجه رویکردی که دولت در این زمینه در پیش گرفته هیچ ضرری نداردو اگر به صورت صحیح اجرا شود زمینههای رشد اقتصادی را فراهم میکند. حتی اگر ما با دشمن خود نیز ارتباط اقتصادی برقرار کنیم و با آنها تجارت کنیم نیز دستاوردهای مثبتی به دســـت خواهیم آورد چه برســد به کشورهای همسایه. به همین دلیل رویکردی که دولت در پیش گرفته مثبت است. جایی این رویکرد وضعیت نگران کننده به خود میگیرد که قراردادی که ما با کشورهای همسایه میبندیم در نهایت به ضررمان تمام شود. فرض کنیم ما با ترکیه قرارداد ببنیدم که ما به ترکیه کالا صادر کنیم و از طرف دیگر از این کشور کالا وارد کنیم. با این وجود نباید شرایطی به شکلی پیش برود که بگوییم میخواهیم پوشاک به ترکیه صادر کنیم اما ترکیه بگوید فقط نفت میخواهم یا اینکه هنگامی قصد داریم از ترکیه پارچه وارد کنیم این کشور بگوید تنها پوشاک میدهد. نباید شرایط به این شکل باشد. ما با روسیه قرارداد بستیم و این کشور عنوان میکند ما به شما روبل میدهیم. ما با این روبل قصد داریم از چین کالا وارد کنیم که این کشور عنوان میکند باید به ما یوهان یا دلار بدهید. این وضعیت درباره ترکیه نیز وجود دارد و این کشور نیز عنوان میکند برای خرید کالا باید لیر پرداخت کنید. ما باید توجه داشته باشیم مابهازای قراردادی که میبندیم باید یک پول پرقدرت بگیریم. به همین دلیل کسی با بستن قراردادهای خارجی مشکل ندارد و بلکه آن چیزی که در این زمینه حائز اهمیت است مفاد قراردادهایی است که بین دو طرف بسته میشود.
تأکید بر ارتباط اقتصـــادی با برخی کشورها مانند روسیه و چین باعث نمیشود ما از فضای اقتصاد جهانی و فرصتهایی که ممکن است در این فضا به دست بیاوریم فاصله بگیریم؟
این وضعیـــت مانند خرید ما از یک مغــازه است. به فرض که ما برای خرید یک کالا به مغازه میرویم. مغازهدار عنوان میکند من این کالا را به شما میدهـــم به شرط اینکه از مغازه دیگری آن را تهیه نکنید. این موضوع نیز به مفاد قراردادی که میبندیم بستگی دارد. آیا در قراردادهایی که ما با چین و روسیه بستهایم شرایط به شکلی است که دست ما برای تجارت با کشورهای دیگر نیز باز باشد؟ ارتباط اقتصادی با کشورهای همسایه توجیه دارد و توصیه میشود. این اتفاق نشان دهنده اعتماد متقابل به یکدیگر است.
پس از اینکه به نتیجه رسیدن برجام با چالش مواجه شده دولت تلاش میکند با قرارداد با کشورهایی مانند روسیه و برخی کشورهـــای همسایه کمبودهای خود را مرتفع کند؟ آیا این رویکرد و بستن قرارداد با این کشورها میتواند جایگزین مناسبی برای برجام باشد؟
این نوع قراردادها موقتی و مُسکن است. هنگامی که ما در وضعیت تحریم قرار داریم و با مشکل انتقال پول مواجه هستیم تلاش میکنیم با کشور دیگری که در وضعیت تحریم قراردارد قرارداد اقتصادی ببندیم شرایط شکل پیچیدهای به خود میگیرد. در چنین شرایطی ما از دو طرف در معرض آسیب هستیم، نخست اینکه خودمان در وضعیت تحریم قرار داریم و با چالش مواجه هستیم و از سوی دیگر پیامدهای تحریم کشور مقابل نیز گریبانگیر ما شود. ما باید تلاش کنیم برجام را احیا تا بتوانیم به صورت جدی با مشکلات اقتصادی مواجه شویم. اگر ما به این قراردادها اکتفا کنیم آمریکا دیر یا زود تحریمهای خود را سنگینتر میکند و راههایی که ما برای دور زدن تحریمها و ارتباط با این کشورها پیدا کردهایم را خواهد بست. برجام یک موضوع سیاسی است و به دلایل سیاسی نیز تاکنون به نتیجه نرسیده اما تبعات برجام اقتصادی بوده است. با این وجود فشارحداکثری روی اقتصاد کشور ایجاد شده است. در زمینه سیاسی نیز این مسئولان سیاسی کشور هستند که تصمیم گیرندگان نهایی هستند. از نظر اقتصادی تحریمها همواره محدود کننده و مشکلآفرین بودهاند. تحریم مانند این است که دست و پای یک نفر را ببندید و به وی بگویید شنا کند. ممکن است در شرایط اضطرار تلاشها بیشتر شود و کشورها تلاش کنند نیازهای خود را مرتفع کنند اما این وضعیت برای شرایط اضطرار است. من معتقدم ما در شرایط عادی نیز میتوانیم این اقدامات را انجام بدهیم و تلاشهای خود را بیشتر کنیم و حتمأ نیاز نیست در شرایط اضطرار قرار داشته باشیم.
آیا کشورهایی که در تحریم قرار دارنــد میتواننــد با افزایش تجارت اقتصادی خود یک بلوک ضد تحریمی شکل بدهند؟
این اتفاق میتواند رخ بدهد. با این وجود آنچه حائز اهمیت است این است که ما به چه میزان از این وضعیت میتوانیم سود ببریم. واقعیت این است که در شرایط کنونی سودی که کشورهایی مانند عراق، ترکیه، روسیه و سوریه از این ارتباط اقتصادی به دست میآورند از سودی که ایران به دست میآورد بیشتر است. ما امیدواریم اگر پروژههایی قرار است در سوریه و عراق دنبال شود این پروژهها توسط ایران اجرا شود تا فواید اقتصادی آن نصیب ایران شود. به هر حال ما در سالهای اخیر به کشورهایی مانند سوریه و لبنان که درگیر جنگ بودهاند کمک کردهایم. آیا ما نباید در سازندگی این کشورها و پروژههای اقتصادی آن سهمی داشته باشیم؟ از نظر اقتصادی سودی که ایران میبرد بستگی به قراردادهایی دارد که بین ایران و این کشورها بسته میشود و سودی که ایران به واسطه این قراردادها به دست میآورد.
دولت با عنوان اینکه قصد دارد جراحی اقتصادی انجام بدهد قیمت برخی کالاها را افزایش داد. دولت چگونه میتواند گرانیها و چالشهای معیشتی مردم را ساماندهی کند؟آیا رویکردی که دولت در این زمینه در پیش گرفته را موثر میدانید؟
گرانیها مانند اسبی است که افسارگسیخته باشد. چنین اسبی تنها زمانی آرام میگیرد که انرژیاش براساس تقلاهایی که کرده تمام شود. تورم را دولتها ایجاد کردهاند و نه تحریمها. کسانی که چنین دیدگاهی دارند و عنوان میکنند تحریمها باعث تورم شده اشتباه میکنند. تحریمها در این زمینه تأثیرگذار بوده اما تعیین کننده نبوده است. به هر حال هنگامی که کشور تحریم شد قیمت دلار از4هزارتومان به30 هزار تومان رسید. با این وجود چه مدت است که قیمت دلار در کشور در حدود30هزار تومان مانده است؟چرا قیمت کالاهای اساسی مورد نیاز مردم روز به روز افزایش پیدا کرده است؟ این وضعیت که نتیجه فشارهای آمریکا و عدم احیای برجام نیست. برخی سوء مدیریتها وضعیت اقتصادی کشور را به این نقطه رسانده است. چرا قیمتها باید مرتب تغییر کند؟ مگر شرایط اقتصادی تغییر کرده که قیمتها تغییر میکند؟
بــا نگـــــاه آسیبشناسانــه در مسیری که دولت در یک سال گذشتـه در زمینه اقتصادی طی کرد چه نقاط ضعــف و قوتی مشاهــده کردهاید؟
برای اینکه وضعیت یک بیمار را مورد بررسی قرار بدهیم باید وضعیت بیمار را قبل و بعد از جراحی در نظر گرفت. در شرایط کنونی من تنها چیزی که از این جراحی مشاهده میکنم عوارض جانبی آن است و نه منافع آن. در یک سال گذشته قیمت اغلب کالاهای مورد نیاز افزایش پیدا کرده است. از سوی دیگر خرید مسکن برای بسیاری به رویا تبدیل شده است. آن چیزی که مشخص است این است که وضعیت اقتصادی از حالت وخامت خارج نشده است. وضعیت اقتصادی بیشتر از وضعیت چالش خارج شده و عادی شده است. به همین دلیل هنوز نمیتوانیم برای برنامههای اقتصادی دولت دستاوردهایی در نظر گرفت مگر اینکه این دستاوردها در آینده خود را نشان بدهد.
