بایدن « پلن بی »خود را آغاز کرد
آرمان ملی آنلاین - پورحسین: نخست وزیر موقت اسرائیل در جلسه هفتگی کابینه گفت که در دیدار با رئیسجمهوری آمریکا در جریان سفر اخیر او به سرزمینهای اشغالی مخالفت خود را با حصول هرگونه توافق بر سر موضوع هستهای ایران اعلام کرده است. نخست وزیر رژیم صهیونیستی همچنین گفت که به بایدن تاکید کرده است، اسرائیل حق خود را برای اقدام دیپلماتیک و هر اقدام دیگری برای مقابله با آنچه دستیابی ایران به سلاح هستهای عنوان کرد، محفوظ میداند. در همین حال و در پایان سفر بایدن به سرزمینهای اشغالی یک سند مشترک موسوم به اعلانیه بیتالمقدس منتشر شد که روابط راهبردی میان آمریکا و اسرائیل در سالهای آینده تشریح شده و در بخشهایی از آن در رابطه با ایران آمده است که آمریکا و اسرائیل مانع از دستیابی ایران به سلاح هستهای خواهند شد. این در حالی است که بسیاری بر این باورند اختلاف نظر میان بایدن و سران دولت اسرائیل در جریان این سفر مشهود بوده است. در راستای بررسی این مساله «آرمان ملی» گفتوگویی با مرتضی مکی، تحلیلگر ارشد مسائل بینالملل داشته است که در ادامه میخوانید.
چه مولفهای سبب میشود تا در سفر بایدن به خاورمیانه اجماعی علیه ایران شکل نگیرد؟
باید توجه داشت که یک متغیر بسیار مهم در عرصه سیاسی وجود دارد که باید مورد توجه قرار گیرد. این متغیر که در سیاستهای خاورمیانهای آمریکا دیده میشود، تفاوت نگاهها در آمریکا در زمینه تقابل با ایران است. امروز دو نگاه فکری متفاوت در آمریکا وجود دارد که هر کدام برای تقابل با ایران نظری متفاوت دارند. یک گروه نئومحافظهکاران هستند که بهشدت معتقد به اعمال سیاستهای تهاجمی علیه ایران هستند و نظر نزدیکی به اسرائیل دارند و غالبا در حزب جمهوریخواه آمریکا فعالیت میکنند. گروه دیگر لیبرالها هستند که بیشتر در میان حزب دموکرات آمریکا دیده میشوند. درست است که تفاوت زیادی در نگاه لیبرالها و نئومحافظهکاران نسبت به ایران وجود ندارد و هر دوی این گروهها بر این باور هستند که باید فعالیت هستهای ایران تعطیل، قدرت نظامی ایران تقلیل و نفوذ منطقهای ایران پایان یابد اما در نوع مقابله با ایران لیبرالها بر این باور هستند که باید از مسیر سیاسی و دیپلماتیک وارد شد و نباید وارد درگیری سخت شد. این رویکرد در دولت اوباما پیگیری میشد و تقابل سخت از فهرست خارج شد. شاید در آن مقطع سختترین تحریمها علیه ایران وضع شد اما در همان دوره نیز باب گفتوگو و مذاکره باز شد و طرفین به یک توافق رسیدند.
بایدن با توجه به سبقه سیاسی که دارد با هدف دیپلماتیک به منطقه سفر کرده بود؟
مشخصا بایدن در سفر به اسرائیل به دنبال تحکیم روابط با دولت اسرائیل بوده اما همچون اغلب دموکراتها بر این مساله تاکید کرده است که باید از مسیر سیاسی و دیپلماتیک با ایران تقابل کرد و این همان اختلافی است که عنوان میشود میان بایدن و دولتمردان اسرائیل وجود داشته است. بایدن در سفر به ریاض نیز بر مساله راه حل دیپلماتیک تاکید میکند و در آنجا سایر کشورها نیز همراه میشوند و عنوان میکنند که آماده همکاری با ایران در منطقه هستند. سفر بایدن به همین علت آن چنان که اسرائیل تبلیغ میکند، برای آنها دستاوردی نداشته است و آنچه پیش از سفر مدنظر داشتند، محقق نشد. هرچند تلاش کردند با تفاهمهایی این اختلافات را کمرنگ نشان دهند. نباید فراموش کرد که منطقه خاورمیانه از اهمیت ویژهای برخوردار است. یکی از دلایل اصلی آن هم انرژی و منابع نفت و گاز منطقه است. این منطقه منبع اصلی انرژی جهان است و هرگونه تحول در آن میتواند بر روند محاسبات سیاسی و امنیتی کل جهان اثرگذار باشد. از این رو آمریکا همواره سعی دارد نفوذ خود بر این منطقه از جهان را حفظ کند. با این وجود سفر کنونی بایدن به منطقه تحت تأثیر یک اتفاق مهم است که طی 6 ماه گذشته جهان را متأثر کرده است. افزایش قیمت انرژی تحت تأثیر جنگ اوکراین یک بعد این سفر است. در این راستا تشویق عربستان سعودی به تولید نفت بیشتر برای متعادل کردن بازار یک هدف بود که به نظر میرسد محقق شده است و بایدن به همین علت سفر خود را بینتیجه نمیداند.
بایدن پس از این سفر به خاورمیانه، چه راهبردی را در پیش خواهد گرفت؟
باید توجه داشت که درست است بایدن به دنبال مسیر دیپلماتیک است اما میداند که احتمال دارد ایران با توافق فعلی موافقت نداشته باشد. به همین علت بایدن به سمت اجرایی کردن پلن b خود رفته است. بایدن هدف اولش احیای برجام است اما اگر این هدف محقق نشد به دنبال فشار شدید سیاسی و اقتصادی علیه ایران خواهد رفت. مشخصا در هفتههای پیشرو تکلیف برجام مشخص خواهد شد و تعیین تکلیف برجام سیاستهای خاورمیانهای آمریکا را نیز مشخص خواهد کرد. امری که میتواند دو روی متفاوت داشته باشد. باید توجه داشت که سفر جو بایدن به عربستان از جنبههایی مهمتر از سفر به اسرائیل است. این سفر در شرایطی انجام میشود که دموکراتها در سالهای اخیر انتقادات بسیار تندی را علیه اقدامات ناقض حقوق بشر ریاض مطرح کردهاند. جو بایدن در دوران ریاستجمهوری ترامپ و انعکاس خبر قتل جمال خاشقچی در عرصه جهانی، از محمد بنسلمان به عنوان یک چهره منفور یاد کرده بود اما اکنون با توجه به تحولاتی که در عرصه منطقه و جهان رخ داده در تلاش است تا از عربستان یک متحد و شریک استراتژیک ایجاد کند و سفر او به این کشور در تضاد با اظهارات و رویکرد پیشین رئیسجمهوری ایالات متحده آمریکاست.
