تفکر «تد کروز» در کنگره در اقلیت قرار دارد

آرمان ملی آنلاین - علیرضا پورحسین: درخواست ایران از آمریکا مبنی بر این که آن‌ها ضمانت دهند تا دولت‌های آتی آمریکا از توافق برجام خارج نشوند، عملا به یکی از بحث‌های مهم این روزها بدل شده و یک گره کور در عرصه سیاست خارجی ایران به‌وجود آورده است. از یک سو وارد شدن به توافقی که احتمال دارد 2 یا 6 سال دیگر لغو شود مشخصا به هیچ وجه به نفع ایران نخواهد بود و صرفا شاید یک فرصتی برای ایران ایجاد کند تا در این مدت خود را تقویت کند تا در مقابل ناقض بعدی برجام، مقاوم تر باشد. اتفاقی که مشخصا در نهایت نمی تواند مثبت باشد و ایران باز هم در عرصه اقتصاد با بسیاری از مشکلات امروز در صورت نقض دوباره برجام، مواجه می‌شود. امری که کارشناسان بر این باور هستند با تبدیل برجام به یک معاهده مورد تایید کنگره آمریکا نیز اجتناب ناپذیر نخواهد بود و با توجه به نظامی سیاسی موجود در کشور آمریکا، هر توافق و معاهده‌ای ممکن است روزی به چالش کشیده شود و باید به‌دنبال راه حل سومی در این عرصه بود. در راستای بررسی این مساله، «آرمان ملی» گفت و گویی با دیاکو حسینی، تحلیلگر ارشد مسائل سیاست خارجی داشته است که در ادامه می‌خوانید.
در صورتی که توافق احتمالی میان ایران و طرف‌های برجام در سال 2022 محقق شود آیا به محض روی کار آمدن یک دولت جمهوری خواه، باید منتظر نقض مجدد برجام باشیم؟
باید این اصل را به صورت پیش فرض قبول کنیم که هیچ توافقی در سطح جهان وجود ندارد که به‌صورت کامل الزام اور باشد و هیچ کشوری نتواند از آن خارج شود. همیشه امکان خروج از توافق از سوی هر کشوری وجود دارد. آن چه که سبب می‌شود تا کشورها به پیمان‌ها و معاهده‌ها متعهد باشند و به آن عمل کنند، سود و منفعتی است که از آن معاهده و یا توافق نصیب شان می‌شود. زمانی که یک کشور احساس کند که از توافق سودی نمی برد، به راحتی می‌تواند آن را نقض کند و از آن خارج شود. کشورهای هرچه کوچک‌تر باشند مشخصا سخت‌تر می‌توانند از توافقات خارج شوند. کشورهای بزرگ با اقتصادها و توانایی‌های زیاد معمولا در این عرصه با مشکلی مواجه نمی‌شوند و خسارت‌های کمی را پرداخت می‌کنند که آن بیشتر در عرصه سیاسی است که منجر به کاهش اعتبار آن‌ها در عرصه بین المللی می شود. این پیش فرض‌ها در خصوص توافق برجام نیز صدق می‌کنند. به هیچ شکلی ممکن نبود در سال 2015 آمریکا را مجبور کرد که ضمانتی دهد تا همیشه در برجام باقی بماند. مشخصا اولین رئیس جمهوری که احساس کرد این توافق به نفع دولتش نیست از آن خارج شد. مشخصا هر بندی که در برجام گنجانده می‌شد، باز هم ترامپ با توجه به اراده ای که داشت ان را نقض می‌کرد و از این به بعد نیز همین گونه خواهد بود. چهارچوب های سیاسی جهان فعلی به گونه ای ترسیم شده است که هیچ قدرت بزرگی را نمی‌تواند مجبور به حضور در یک معاهده و یا توافق کند.
بنابراین به صورت قطع دولت جمهوری خواه بعد از توافق برجام خارج می‌شود؟
مشخصا این امکان وجود دارد که جمهوریخواهان از برجام خارج شوند اما باید دید که این امکان تا چه میزان احتمال دارد. آن چه که امروز تد کروز عنوان می کند که برجام را پاره خواهد کرد را نباید به کل جمهوریخواهان منتسب کرد. تد کروز جز یک جریان اقلیت در میان جمهوریخواهان است. تعداد رادیکال های جمهوری خواه در سنا و کنگره آمریکا نسبت به جمهوریخواه‌های میانه رو به مراتب کم تر است. بنابراین تهدیدهای تد کروز به این معنا نیست که قطعا 2 یا 6 سال دیگر برجام را پاره خواهند کرد زیرا جمهوری‌خواه‌هایی نیز وجود دارند که سیاست‌هایشان از تد کروز منطقی‌تر است و احتمال دارد با رسیدن به قدرت، در برجام باقی بمانند. این که رئیس جمهور بعدی جمهوری خواهان از برجام خارج شود یا نشود در وهله اول به شرایط داخلی آمریکا در آن برهه زمانی و نحوه تعامل‌شان با دموکرات‌ها بستگی دارد. عامل موثر دیگر در باقی ماندن یا نماندن آمریکا در برجام، نحوه تعاملات ایران و آمریکا تا زمان دولت آتی است. بنابراین نمی‌توان گفت که اگر یک جمهوریخواه در انتخابات 2024 پیروز شد، قطعا از برجام خارج می‌شود.
در چه شرایطی توافق سیاسی برجام می‌تواند تبدیل به یک معاهده در آمریکا شود و آیا این امکان وجود دارد؟
موضوع ایران در آمریکا یک مساله چالش برانگیز است و طیف‌های سیاسی مختلف آمریکا در خصوص ایران نظرات مختلفی دارند. بنابراین در کوتاه مدت هیچ گاه در خصوص ایران در داخل آمریکا یک توافق حاصل نمی شود. در برهه‌ای از زمان قرار گرفته ایم که جامعه سیاسی آمریکا بسیار متشدد و چند قطبی است تا جایی که شاهد هستیم توافقات درون حزبی در میان دموکرات ها و جمهوری خواهان نیز دیگر کم رنگ شده است. با این وجود جمهوریخواهان زمانی می پذیرند که توافق سیاسی برجام تبدیل به یک معاهده شود که ذیل آن در خصوص توان نظامی ایران و مسائل منطقه‌ای نیز توافقی صورت گیرد که این امر در حال حاضر غیرممکن است. سوق پیدا کردن مذاکرات به این سمت ممکن نیست اما اگر قرار باشد چنین معاهده‌ای شکل گیرد، باید تمامی موارد اختلافی میان ایران و آمریکا که در 40 سال گذشته وجود داشته است، مورد رایزنی قرار گیرد. امروز عمق بی اعتمادی میان ایران و آمریکا به قدری زیاد شده است که به این سمت نمی‌توان حرکت کرد. ایران هیچ گاه نمی‌پذیرد آمریکایی که یک توافق ساده را نقض کرده است، چنین مسائلی را مطرح کند. مشخصا در این عرصه هیچ چشم اندازی وجود ندارد و نمی‌توان به سمت معاهده پیش رفت. خیلی هم نباید به کنگره و سنا نیز دل خوش کرد زیرا روسای جمهوری آمریکا از معاهداتی خارج شده‌اند که سنا با اکثریت آرا آن ها را تصویب کرده است و مشخصا در آینده نیز ممکن است این کار را انجام دهند.