شورا‌ها محیط‌زیستی شوند

درباره لزوم پیوست زیست‌محیطی برای صنایع و پروژه‌های عمرانی توضیح دهید. به نظر شما تاکنون پیوست‌های زیست‌محیطی به چه میزان مورد توجه دستگاه‌های اجرایی قرار گرفته است؟

بر اساس مصوبات شورای عالی محیط‌زیست تعداد51 پروژه‌ بزرگ عمرانی، صنعتی و خدماتی مشمول ارائه گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی هستند. رویکرد سازمان حفاظت محیط‌زیست بر اساس پیشگیری است. از قدیم هم گفته‌اند که پیشگیری مقدم بر درمان است. بنابراین بر اساس قانون پروژه‌های تاثیرگذار برمحیط و کاربری‌های جانبی و طرح‌های توسعه‌ای یا مسائل مختلف اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی مشمول ارائه گزارش ارزیابی اثرات محیط‌زیستی می‌شوند. گزارش ارزیابی تاثیرات محیط‌زیستی باید قبل از اجرا، هنگام مکان‌یابی و امکان سنجی انجام و تحویل سازما ن شود. این در حالی است که هیچ‌واحدصنعتی و خدماتی بزرگ و یا پروژه عمرانی نیست که تاثیرات منفی بر محیط‌زیست نداشته باشد. برای کاهش تاثیرات مخرب پروژه‌ها بر محیط‌زیست باید قبل از انجام آن بتوان درباره پیشگیری تاثیرات سوء بر محیط‌زیست اقدامات مناسب انجام داد. در این وضعیت سازمان حفاظت محیط‌زیست الگوی EIA را تدوین کرده است. سازمان حفاظت محیط‌زیست قبل از هر اقدام الگوی EIA را به مجریان و مسئولان پروژه‌ها ابلاغ کرده و آنها موظفند تا گزارش ارزیابی را بر طبق الگوی ارائه شده تهیه کنند و به سازمان تحویل دهند. در این شرایط سازمان حفاظت محیط‌زیست پس از دو ماه بررسی، نظراتش را در زمینه اجرا، اجرا نکردن یا اجرا با رعایت برخی نکات محیط‌زیستی به واحد مربوطه ابلاغ می‌کند. بنابراین در کشور برای تحقق اهداف توسعه پایدار باید پیش از اجرا پروژه‌های کلان توسعه‌ای از نظر محیط‌زیستی مورد بررسی قرار گیرند. با توجه به مطالعات ارزیابی اثرات محیط‌زیستی در انجام پروژه‌ها به نسبت از تاثیرات مخرب و غیر قابل جبران طرح‌های توسعه‌ای در آینده جلوگیری می‌شود. درضمن اثرات منفی اجرای پروژه‌های فاقد معیارهای زیست‌محیطی، تنها متوجه محیط‌زیست نمی‌شود، بلکه اثرات منفی اقتصادی و اجتماعی را نیز به دنبال دارد، به شکلی که بخشی از جامعه در اثر اجرای چنین طرح‌هایی از نظر اقتصادی دچار زیان شده و موجبات بی‌اعتمادی مردم و زمینه اعتراض آنها به طرح‌های مشابه را در آینده فراهم می‌سازد.

امروزه نظارت بر پروژه‌ها برای نگهداری مناسب از محیط‌زیست به عنوان یک ثروت ملی و نعمت الهی یکی از اولویت‌های جوامع بشری محسوب می‌شود. این در حالی است که تاکنون عنصر نظارت آن‌طور که باید و شاید نتوانسته در حفاظت از محیط‌زیست کشور تاثیرگذار باشد...

سازمان حفاظت محیط‌زیست یک دستگاه نظارتی و حاکمیتی است. این سازمان بر طرح‌های توسعه‌ای کشور نظارت می‌کند و در این راستا به مطالعه، تحقیق، بررسی و تدوین استانداردها وضوابط می‌پردازد. در قانون برنامه ششم و ماده 38 نیز بر نظارت سازمان حفاظت محیط‌زیست بر گزارش‌های ارزیابی اثرات زیست‌محیطی تاکید شده است. گزارش‌های ارزیابی زیست‌محیطی را سازمان حفاظت محیط‌زیست انجام نمی‌دهد، بلکه مشاوران و مهندسان بخش‌های خصوصی به این فعالیت می‌پردازند و سازمان حفاظت محیط‌زیست در زمینه بررسی و صدور مجوز محیط‌زیستی برای واحد یا پروژه مربوطه وارد عمل می‌شود. سپس هم دستگاه‌های نظارتی بر اساس این گزارش‌ها می‌توانند نظارت کنند و هم دانشگاه‌ها، مشاوران، مهندسان مشاور و...می توانند بر اجرای گزارش‌های ارزیابی نظارت داشته باشند. اغلب واحدهای صنعتی و پروژه‌های عمرانی دارای واحدی برای بررسی بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست پروژه‌ها هستند. این واحد بر روند اجرای گزارش ارزیابی در مراحل قبل از احداث، حین احداث، بعد از احداث و زمان بهره‌برداری نظارت می‌کند.

به نظر شما با وجود صدمات متعدد محیط‌زیستی در شهر تهران شورای شهر پنجم باید با چه رویکری به فعالیت بپردازند تا بتواند از محیط‌زیست تهران صیانت و شهر تهران را به یک شهری با اولویت‌های محیط‌زیستی تبدیل کند؟ این در حالی است که در شوراهای گذشته با تدوین مصوبه‌های مختلف همچون برج- باغ تمامی باغات تهران به تاراج رفت.

شورای اسلامی شهرها باید با رویکرد حفظ محیط‌زیست اقدامات خود را آغاز کنند. در شورای سوم ما شاهد اقدامات مناسب محیط‌زیستی در شورای اسلامی شهر تهران بودیم. امید است شورای پنجم نیز با اقتباس از تجربیات شوراهای گذشته بتواند با برگزاری نشست‌های مشترک بین سازمان حفاظت محیط‌زیست و شورای عالی استان ها برای حفظ محیط‌زیست برنامه‌های راهبردی و عملیاتی را برای توسعه و مدیریت بر کلانشهرها با رویکرد حفظ محیط‌زیست داشته باشند. شوراها نهادهای مردمی برنامه ریز درمدیریت کلانشهرها، شهرها و روستاها هستند. امید است این نهادها بتوانند با توجه به مصالح محیط‌زیستی کشور و پیشگیری از عواقب و تاثیراتسوء محیط‌زیستی موجود در کلانشهرها و شهرهای صنعتی تصمیمات مناسب، علمی و کارآمد اتخاذ کنند. امید واریم مردم شاهد توسعه فضای سبز، افزایش روز‌های هوای پاک، کاهش ترافیک، توسعه ناوگان حمل و نقل عمومی، رونق و پویایی شهرها در راستای حفظ محیط‌زیست شهری باشند.

آیا هم اکنون تمامی سازمان‌ها، نهادها، شرکت‌ها و پروژه‌های عمرانی و... با توجه به اولویت‌های محیط‌زیستی به فعالیت می‌پردازند؟

بر اساس بررسی‌های انجام شده تمامی واحدهای صنعتی و پروژه‌های عمرانی موظفند برای انجام پروژه‌ها مجوزهای محیط‌زیستی دریافت کنند. طبیعتا هر یک از واحدهای تخطی‌کننده از قوانین با عواقب بی‌توجهی نسبت به قانون مواجه می‌شوند. هم اکنون واحدهای صنعتی برای هرمرحله از اقداماتشان از سازمان حفاظت محیط‌زیست مجوز دریافت می‌کنند. این واحدها در مراحل استقرار و بهره‌برداری از واحدهای صنعتی مجوز اخذ می‌کنند. این در حالی است که سازمان حفاظت محیط‌زیست در مراحل مختلف اجرا و بهره‌برداری پروژه‌ها نظارت مستمر دارد. این هم قانون دارد هم مورد تاکید دولت است. در واقع اگر واحدهای صنعتی مجوزهای لازم را از سازمان حفاظت محیط‌زیست اخذ نکنند، بی شک با مشکلات اجتماعی و قضائی روبه رو می‌شوند. بنابراین تمامی واحدهای صنعتی و تولیدی و پروژه‌های عمرانی مجوزهای محیط‌زیستی را دریافت می‌کنند. این واحدها در صورت دریافت نکردن چنین مجوزهایی قادربه ادامه فعالیت نخواهند بود. سازمان حفاظت محیط‌زیست بعد از بهره‌برداری واحد‌های صنعتی نیز نظارت بر فعالیت‌های آنها خواهد داشت تا اینکه فعالیت آنها بدون آلایندگی خارج از استاندارد باشد.بدیهی است درغیر این صورت تداوم فعالیت آنها با مشکل رو به رو می‌شود.