برخورد تخصصی شورا‌ها با آسیب‌های اجتماعی

آرمان - براساس قانون، شورا‌های شهر در حوزه اعتیاد موظف به ارائه خدمات هستند. این سازمان‌ها در زمینه اعتیاد باید با پیشگیری، درمان و حمایت‌های اجتماعی از معتادان خیابانی و ایجاد مراکز متعدد برای اقامت آنها اقدامات لازم را انجام دهند. یکی دیگر از وظایف شورا‌های شهرها این است که مشکلات موجود در شهر را مورد بررسی قرار داده و بر اساس آن به ارائه راهکارهای اجرایی در شهرداری بپردازند. این سازمان باید مشکلات متعدد در زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی، بهداشتی و... را مورد بررسی قرار دهد. برای مثال هم اکنون در شهر تهران مشکلات متعدد همچون وجود بیماران روانی مزمن، معتادان متجاهر، حاشیه نشینی، سالمندان، وضعیت بهداشت کار، تکدی‌گری و... وجود دارد. بر اساس قانون اساسی یکی از وظایف شورا‌های شهرها این است که در سطح شهر به بررسی مشکلات پرداخته و برنامه ارائه ‌دهند. تاکنون حوزه مدیریت شهری کشور به وظایف خود عمل نکرده است. تاکنون شوراهای شهر در سراسر کشور برای رسیدگی به آسیب‌های اجتماعی به تدوین برنامه بر اساس سیستم کارشناسی شده اقدام نکرده‌اند. این در حالی است که اگر شورا با تدوین برنامه بتواند شهرداری را به عنوان بازوی اجرا به انجام اقدامات محوله بگمارد، بی شک در مسائل مختلف کلانشهرها اتفاقات مطلوب را می‌توان شاهد بود. در شرایط کنونی شورا‌های شهرها فقط یک وظیفه نظارت صرف را بر عهده دارند. این در حالی است که شورا باید در روند اجرای قوانین نظارت کامل داشته باشد. از شوراهای آینده انتظار می‌رود تا مشکلات شهرها را به شکل تخصصی مورد بررسی قرار داده و جایگاه خود را به عنوان یک سیستم تصمیم‌گیر و تصمیم‌ساز در شهرها ارتقا دهند. اگر چنین اتفاقی در کلانشهرهای کشور از سوی این پارلمان محلی بیفتد می‌توان در حوزه آسیب‌های اجتماعی اقدامات مناسبی انجام داد. حال این سوال مطرح است که آیا شوراهای شهرها می‌توانند به تدوین هر نوع برنامه‌ بپردازند؟ باید تاکید کرد که این نهاد فقط توانایی تدوین برنامه‌های بالادستی را دارد. برای مثال در این نهاد می‌توان به تدوین برنامه‌ها با موضوعاتی همچون کاهش آسیب‌های اجتماعی، حمایت‌های اجتماعی از بیماران روانی، معتادان متجاهر و... پرداخت.

سازمان‌های متعدد در رسیدگی به آسیب‌های اجتماعی

از سال گذشته شهردارهای کشور با اخذ بودجه‌ اقدامات متعددی در زمینه رسیدگی به وضعیت معتادان انجام داده‌اند. برای مثال از اسفند سال گذشته بر اساس برنامه ششم توسعه برای دستگاه‌های مربوطه در حوزه رسیدگی به آسیب‌های اجتماعی برنامه‌ای برای پنج سال آینده در شهرها تدوین شده است. ماده 80 این برنامه به حوزه اعتیاد اشاره می‌کند و این ماده برای نخستن بار شهرداری‌ها را موظف کرده که با کمک سازمان بهزیستی به ساماندهی وضعیت معتادان خیابانی بپردازد. پس مقوله آسیب‌های اجتماعی و به ویژه اعتیاد وظیفه سازمان‌های متعدد است. اگر مدیریت شهری در کشور برای سال آینده بتواند در حوزه معتادان خیابانی بر اساس برنامه ششم پیش رود به نسبت بسیاری از مشکلات در حوزه حاشیه نشینی، کودکان کار، زنان بی‌پرست، بیماران روانی مزمن و... را می‌توان حل و فصل کرد. بر اساس این بند فقط شهرداری‌ها موظف به انجام وظایف محوله نیستند، بلکه باید از سازمان بهزیستی، وزارت بهداشت و درمان، ستاد مبارزه با مواد مخدر، نیروی انتظامی و دستگاه‌های قضائی برای رسیدگی به آسیب‌های اجتماعی کشور کمک بگیرند. برای مثال معتادان خیابانی به سهولت به مراکز درمانی مراجعه نمی‌کنند، پس همراهی نیروهای انتظامی در این وضعیت الزامی است. اعضا در شورای شهرها علاوه بر داشتن تخصص باید با اعمال مدیریت در حوزه آسیب‌های اجتماعی وارد عمل شوند، چون فقط داشتن تخصص در این زمینه مناسب نیست. در این شرایط شورای شهرها می‌توانند با استفاده از جایگاه نظارتی و هماهنگی خود وارد عمل شوند. شوراهای شهرها به عنوان پارلمان محلی در هر شهر فقط با همسویی کامل شهرداری‌ها می‌توانند به رسالت خود جامه عمل بپوشانند.

افراد متخصص در رسیدگی به آسیب‌های اجتماعی

در شهرداری‌های کشور باید از افراد متخصص در حوزه رسیدگی به آسیب‌های اجتماعی استفاده شود. این در حالی است که تاکنون هیچ‌اقدام تخصصی و مناسبی از سوی شهرداری‌ها برای مقابله با آسیب‌های اجتماعی انجام نشده است. با بررسی اغلب همایش‌های برگزار شده در حوزه آسیب‌های اجتماعی باید گفت که تاکنون هیچ‌یک از این اقدامات نتوانسته تاثیرگذار باشد. وقتی فرد برگزار‌کننده همایش متخصص نباشد چگونه می‌تواند به مدیریت آن بپردازد؟ در اغلب موارد مشاهده می‌شود که افراد مختلف در همایش‌ها حاضر می‌شوند، اما در عمل بازخورد مناسبی مشاهده نمی‌شود. درضمن هیچ‌صورت جلسه‌ای نیز از این‌گونه جلسات استخراج نمی‌شود. سازمان شهرداری‌ها و شوراهای کشور فقط با تغییر دیدگاه‌ها در حوزه رسیدگی به آسیب‌های اجتماعی به شکل تخصصی می‌توانند وارد عمل شوند. شوراهای آینده کشور می‌توانند در چارچوب قوانین بر اساس اقدامات تخصصی، مدیریت مناسب و همگام با شهرداری متخصص وارد عمل شوند. این امر فقط با عملکرد مناسب در چارچوب قانون امکانپذیر است.

عملکرد مدیریت شهری در زمینه آسیب‌های اجتماعی

شورا‌های شهرها با بررسی مشکلات در جامعه باید به برنامه‌ریزی مناسب پرداخته و به این شکل طرح‌ها را عملیاتی کنند. تاکنون شهردارها در زمینه آسیب‌های اجتماعی از نیروهای تخصصی استفاده نکرده‌اند. با بررسی مسئولان رده بالا در حوزه آسیب‌های اجتماعی در شهردارهای کشور باید گفت که اغلب این افراد از تخصص‌های لازم برخوردار نیستند. در سال‌های اخیر این سازمان‌ها با اخذ بودجه کلان برای مراکز مختلف هزینه کرده‌اند، اما از طریق شورا‌های شهرها، ستاد مبارزه با مواد مخدر و دیگر دستگاه‌های مربوطه بر عملکرد آنها نظارت نشده است. شهرداری‌ها به عنوان یک دستگاه متخصص باید برای ساماندهی و ترک اعتیاد در معتادان الگوی مناسب داشته باشند. این در حالی است که فقط به صرف راه‌اندازی چند مرکز ترک اعتیاد، اخذ بودجه گزاف و به کارگیری نیروهای غیر متخصص نمی‌توان اقدام مناسب انجام داد. از دیگر اقدامات انجام‌شده در شهرداری‌های کشور در حوزه اعتیاد می‌توان به عقد قرار داد با برخی سازمان‌های مردم نهاد اشاره کرد. این در حالی است که افراد فعال در قالب سازمان‌های مردم نهاد در حوزه اعتیاد از وضعیت مالی مناسب برخوردار نیستند. اگر شورا‌های شهرها جایگاه تخصصی خود را بازیابند به نسبت شهرداری‌ها نیز با بودجه کلان می‌توانند در رسیدگی به آسیب‌های اجتماعی موثر عمل کنند، اما این بودجه تاکنون نه تنها برای مدیریت شهرها مناسب نبوده است، بلکه این سازمان‌ها را با چالش‌های فراوان مواجه کرده است. در حوزه آسیب‌های اجتماعی می‌توان با اقدامات به موقع، مناسب و علمی از تبدیل شدن این مساله به بحران‌های اجتماعی جلوگیری کرد.