ماجرای رودخانه هوایی در آسمان ایران / رودخانه اتمسفری واقعیت علمی یا هیاهوی رسانه؟
به گزارش آرمان ملی آنلاین، همزمان با انتشار خبرهای متعدد درباره فعال شدن پدیدههای جوی در ایران، این بار «رودخانه اتمسفری» به سوژه داغ خبرهای هواشناسی تبدیل شده و برخی رسانه ها از تاثیر آن بر آب وهوای ایران میگویند و تصویر تازه و غیرمعمول از این پدیده ارائه میکنند. اما یک دکترای آب وهواشناسی میگوید: آنچه این روزها درباره آن صحبت میشود، بخشی از الگوهای شناخته شده گردش جو زمین است و نباید آن را به شکل یک «رودخانه آب در آسمان» یا پدیده ای عجیب و بیسابقه توصیف کرد.
نیما فرید مجتهدی در گفتوگو با همشهریآنلاین در این باره توضیح میدهد: جت استریم ها و سامانههای بزرگ مقیاس جوی همواره بخشی از سازوکار طبیعی جو زمین بوده اند و نقش مهمی در کنترل آب وهوای مناطق مختلف جهان از جمله ایران دارند. این پدیدهها تازه نیستند و همیشه وجود داشته اند.
پدیده قدیمی با نامی تازه
او با اشاره به برداشت های نادرست از مفاهیم علم هواشناسی و برخی واژه سازیها درباره رودخانه اتمسفری میگوید: گاهی این تصور ایجاد میشود که یک رودخانه واقعی از آب در آسمان شکل گرفته و به سمت منطقهای حرکت میکند، در حالی که چنین برداشتی درست نیست. این سامانهها از طریق تاثیر بر الگوهای جوی، مسیر حرکت رطوبت، تودههای هوا و سامانههای کمفشار و پرفشار را تغییر میدهند. نتیجه فعالیت این الگوها میتواند انتقال رطوبت، وقوع بارش یا نفوذ هوای سرد باشد، اما نباید آنها را به شکل پدیدهای مستقل و جدا از کل سامانه جوی زمین تفسیر کرد.
نقش جت استریم ها در آب وهوای ایران
این پژوهشگر آب وهوا توضیح میدهد: جتاستریم ها در ارتفاع حدود ۸ تا ۱۲ کیلومتری جو قرار دارند و از مهمترین عوامل کنترل کننده آبوهوا محسوب میشوند و جت جنب حارهای و جت قطبی بیشترین تاثیر را بر ایران دارند.
او میگوید: جت قطبی معمولا در فصل زمستان با نزدیک شدن به ایران میتواند زمینه نفوذ هوای سرد، سرما، برف و بارش را فراهم کند. جت جنب حارهای نیز در شرایط مختلف بر الگوی بارش کشور اثر میگذارد. برای کشوری خشک مانند ایران، این سامانه ها در بسیاری مواقع نقش مثبتی در تامین بارش دارند.
دلیل خبرسازی رسانه ها
فرید مجتهدی با بیان اینکه بخشی از توجه گسترده رسانهها به این موضوع ناشی از افزایش حساسیت عمومی نسبت به مسائل آبوهوایی است، میگوید: در سالهای اخیر موضوعاتی مانند خشکسالی، گرمایش زمین و تغییر اقلیم زندگی مردم را بیش از گذشته تحت تاثیر قرار داده است، به همین دلیل هر خبری که به بارش، سرما یا تغییرات جوی مربوط باشد با استقبال بیشتر روبه رو میشود. در کنار این حساسیت عمومی، گاه برخی اصطلاحات علمی با چاشنی هیجان رسانهای مطرح میشوند و تصویر بزرگ تر از واقعیت پیدا میکنند.
نگرانی اصلی دانشمندان
این دکترای آب وهواشناسی تاکید میکند: اصل نگرانی دانشمندان نه وجود جت استریمها یا مثلا رودخانه های اتمسفری، بلکه احتمال تغییر رفتار آنها در اثر گرمایش جهانی است. این سامانه ها و پدیدهها همیشه وجود داشته اند، اما اگر تغییر اقلیم باعث تغییر در رفتار، مسیر یا شدت آنها شود، ممکن است الگوهای بارش و خشکسالی را در مناطق مختلف جهان دستخوش تغییر کند.
فرید مجتهدی در پایان تاکید میکند: نمیتوان جت استریم یا رودخانه اتمسفری را جدا از سایر شرایط جوی بررسی کرد. تحلیل پدیدههای آب وهوایی با تمرکز بر یک عامل، نگاه دقیقی ارائه نمیدهد و باید مجموعه شرایط و سامانههای موثر بر جو را در نظر گرفت.
