پرواز‌های خارجی ایران در کدام خطوط برقرار است؟

ساعاتی پس از آغاز اجرای بسته تحریمی جدید وزارت خزانه‌داری آمریکا با هدف زمین‌گیر ساختن کامل ناوگان هوانوردی مسافربری ایران در سراسر جهان، داده‌های سامانه‌های بین‌المللی هوانوردی نشان می‌دهد که خطوط هوایی ایران همچنان به مقاصدی در چین، تایلند، ترکیه و شماری دیگر از کشور‌های منطقه پرواز می‌کنند؛ رویدادی که از بروز شکاف آشکار در تمکین کشور‌ها و آزمون دشوار واشنگتن برای تحمیل تحریم‌های ثانویه حکایت دارد.

با وجود لازم‌الاجرا شدن تحریم‌های جدید واشنگتن، داده‌های سامانه «فلایت‌رادار۲۴» (Flightradar ۲۴) نشان می‌دهد که روز چهارشنبه پرواز‌های متعددی از ایران به مقاصد بین‌المللی نظیر بانکوک و پوکت در تایلند، شانگهای در چین و کابل در افغانستان برقرار بوده است.

پایگاه خبری-تحلیلی المانیتور در گزارشی پیرامون وضعیت پرواز‌های خارجی نوشت برنامه‌ریزی پرواز‌ها به مقاصدی از جمله آنکارا و استانبول در ترکیه، بغداد و سلیمانیه در عراق، مسقط در عمان، دبی در امارات متحده عربی، تفلیس در گرجستان و ایروان در ارمنستان در جدول پروازی ثبت شده است.

بر اساس این داده‌ها، تمامی پرواز‌های ورودی و خروجی فرودگاه بین‌المللی امام خمینی تهران منحصراً توسط شرکت‌های ایرانی شامل هواپیمایی آتا، کاسپین، فلای سپهران، ایران‌ایر، ایران‌ایرتور، قشم‌ایر و وارش انجام شده و خطوط هوایی خارجی عملاً از این مسیر‌ها عقب‌نشینی کرده‌اند.

استانبول با ۲۴ پرواز برنامه‌ریزی‌شده در روز چهارشنبه، همچنان شلوغ‌ترین و اصلی‌ترین مقصد بین‌المللی مسافران ایرانی از فرودگاه امام خمینی بوده است.

شرکت هواپیمایی ماهان نیز به عنوان یکی از بزرگ‌ترین ناوگان‌های هوایی کشور، پرواز‌های خود را به مقصد چین حفظ کرد و یکی از پرواز‌های این شرکت بعدازظهر چهارشنبه پس از فرود در گوانگژو، سفر بازگشت خود به سوی تهران را آغاز نمود.

این تحولات میدانی در شرایطی رخ می‌دهد که اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا در گفت‌و‌گو با شبکه خبری سی‌ان‌بی‌سی تاکید کرده بود از روز چهارشنبه فرآیند «زمین‌گیر شدن کامل» خطوط هوایی ایران در سطح جهان کلید می‌خورد و هر مجموعه‌ای که به هواپیما‌های ایرانی خدمات ناوبری یا فرودگاهی ارائه دهد، از چرخه دسترسی به نظام مالی مبتنی بر دلار حذف خواهد شد.

هشدار صریح تهران و واکنش متناقض پایتخت‌ها به ضرب‌الاجل تحریمی
در واکنش به فشار‌های فزاینده واشنگتن، مقامات تهران به کشور‌های همسایه نسبت به هرگونه همراهی با دولت آمریکا هشدار داده‌اند.

محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در گفت‌وگویی تلویزیونی هشدار داد که در صورت همکاری فرودگاه‌های منطقه با تحریم‌های هوایی آمریکا علیه ناوگان ایرانی، این فرودگاه‌ها با خطر فلج شدن مواجه خواهند شد.

تحریم‌های اخیر ابتدا در ۸ سپتامبر اعلام شد؛ جایی که دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (اوفک) ۳۶ هدف مرتبط با صنعت هوانوردی ایران از جمله ۲۷ شرکت هواپیمایی را در لیست سیاه قرار داد و مجوز‌هایی را که به شرکت‌های غیرآمریکایی اجازه تردد با هواپیما‌های مسافربری غربی به ایران می‌داد، لغو کرد.

با این حال، تداوم این خطوط پروازی به رویکرد متقابل کشور‌ها و فرودگاه‌ها بستگی دارد؛ برای نمونه، شرکت فرودگاه‌های تایلند که مدیریت ۶ فرودگاه اصلی این کشور را در دست دارد، اعلام کرد بدون دریافت دستورالعمل دولتی نمی‌تواند مانع از فرود پرواز‌های منطبق با استاندارد‌های هوانوردی شود.

پاوینا جاریاثیتی‌پونگ، رئیس این مجموعه در مصاحبه با بلومبرگ تاکید کرد از آنجا که هیچ دستور یا ابلاغیه‌ای از سوی دولت یا وزارت خارجه تایلند دریافت نکرده‌اند، چاره‌ای جز پذیرش و ارائه خدمات به پرواز‌های ایرانی ندارند.

کدام کشور‌ها خدمات هوایی را تعلیق کردند؟
در نقطه مقابل، برخی کشور‌ها دست به اعمال محدودیت‌های فوری زده‌اند. صبح پنج‌شنبه خبرگزاری ایرنا خبر داد به‌دلیل صادر نشدن مجوز عبور هواپیما‌های ایرانی از آسمان ترکمنستان، پرواز تهران–دوشنبه نتوانست در مقصد فرود بیاید و به فرودگاه امام خمینی بازگشت. همچنین از نیمه‌شب، پرواز ایرلاین‌های ایرانی به امارات نیز لغو شده است.

بر اساس گزارش فایننشال‌تایمز، کشور‌های جمهوری آذربایجان، عراق و عمان خدمات‌رسانی به پرواز‌های شرکت‌های ایرانی را به حالت تعلیق درآورده‌اند و گرجستان نیز پرواز‌ها به مقصد تفلیس را متوقف ساخته است.

ترکیه همچنان میزبان پرواز‌های خطوط هوایی ایران است، هرچند شرکت‌های هواپیمایی ترکیش‌ایرلاینز،‌ای‌جت و پگاسوس پیش از این پرواز‌های خود به مبدا و مقصد ایران را متوقف کرده بودند و ماهان نیز مسیر‌های خود به آنکارا و استانبول را به حالت تعلیق درآورد.

در این میان، چین به عنوان یکی از راهبردی‌ترین بازار‌های هوانوردی ایران، کانون اصلی آزمون واشنگتن در تحمیل محدودیت‌های ثانویه به شمار می‌رود.

کارکنان دفتر هواپیمایی ماهان در شانگهای به خبرگزاری فرانسه اعلام کردند که هیچ ابلاغیه‌ای مبنی بر لغو پرواز‌ها دریافت نکرده‌اند و فروش بلیت برای هفته‌های آینده طبق روال معمول ادامه دارد.

پکن روز سه‌شنبه این تدابیر یک‌جانبه واشنگتن را «غیرقانونی» خواند و این اختلاف نظر جدی درست در آستانه دیدار دوجانبه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین در واشنگتن بالا گرفته است؛ دیداری که پرونده جنگ و تحریم‌های ایران یکی از مهم‌ترین محور‌های آن خواهد بود.