آژانس بین‌المللی انرژی: جنگ علیه ایران بحران جهانی بی‌سابقه ایجاد کرد

به گزارش آرمان ملی آنلاین ؛ جنگ علیه ایران موجب شکل‌گیری یک بحران جهانی بی‌سابقه در بازار انرژی شده است؛ به‌گونه‌ای که میزان کاهش عرضه نفت در بازار‌های جهانی در مارس ۲۰۲۶ از مجموع افت عرضه در دو شوک بزرگ نفتی دهه ۱۹۷۰ نیز فراتر رفته است.

بر اساس این گزارش، پیامد‌های این بحران انرژی در سراسر جهان احساس می‌شود. تجربه بحران‌های پیشین نشان داده است که چنین شوک‌هایی می‌تواند اقتصاد‌ها و زندگی روزمره خانوار‌ها را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد؛ به‌طوری که در بعضی دوره‌ها حتی جیره‌بندی بنزین و سوخت گرمایش خانگی نیز رخ داده است. در بحران کنونی، کشور‌های در حال توسعه و اقتصاد‌های نوظهور با چالش جدی‌تری روبه‌رو شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که بسیاری از خانوار‌ها نسبت به دسترسی به سوخت کافی حتی برای پخت یک وعده غذا یا توانایی خرید آن اطمینان ندارند.

در مرکز این بحران، گاز مایع (LPG) قرار دارد که پرکاربردترین سوخت خانگی برای پخت‌وپز در جهان محسوب می‌شود. حدود ۳.۴ میلیارد نفر در کشور‌های در حال توسعه از LPG به‌عنوان منبع اصلی انرژی برای پخت‌وپز استفاده می‌کنند. در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۰ درصد از کل صادرات دریایی این سوخت از تنگه هرمز عبور می‌کرد. در میان مناطق مختلف، کشور‌های در حال توسعه آسیای شرقی بیشترین وابستگی به این سوخت را دارند و نزدیک به ۲.۴ میلیارد نفر از آن برای مصارف خانگی استفاده می‌کنند.

در این میان، هند و اندونزی از جمله کشور‌هایی هستند که وابستگی بالایی به واردات LPG دارند. حدود ۹۰ درصد خانوار‌های اندونزی و ۸۰ درصد خانوار‌های هند برای پخت‌وپز به این سوخت متکی هستند. بخش قابل توجهی از نیاز این کشور‌ها نیز از سوی تولیدکنندگان خاورمیانه تأمین می‌شود. بر اساس داده‌ها، در سال ۲۰۲۵ حدود دو سوم LPG مصرفی هند از مسیر تنگه هرمز وارد این کشور شده است.

با این حال، در مارس ۲۰۲۶ و در پی انسداد تنگه هرمز بر اثر درگیری‌های منطقه‌ای، حجم صادرات LPG از این مسیر حدود ۸۰ درصد کاهش پیدا کرد و از میانگین روزانه ۱.۵ میلیون بشکه در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز رسید. به‌طور تقریبی تمام LPG صادراتی خاورمیانه در سال ۲۰۲۵ به بازار‌های آسیایی ارسال شده بود و حدود ۶۰ درصد آن برای تأمین نیاز پخت‌وپز خانوارها، رستوران‌ها و مراکز خدماتی استفاده می‌شد؛ رقمی که نیاز انرژی حدود ۸۲۰ میلیون نفر را پوشش می‌داد. باقی این سوخت نیز به‌طور عمده در صنایع پتروشیمی و برای گرمایش آب مورد استفاده قرار می‌گرفت.

در هند، واردات LPG به‌شدت تحت تأثیر این اختلال قرار گرفته و طی دو ماه نخست درگیری بیش از ۵۰ درصد کاهش یافته است؛ رقمی معادل حدود ۴۳۰ هزار بشکه در روز. دولت هند در واکنش به این وضعیت، پالایشگاه‌های داخلی را به افزایش تولید LPG ملزم کرده که حدود ۱۸۰ هزار بشکه در روز به تولید افزوده است. همچنین تلاش‌هایی برای تأمین منابع جایگزین از کشور‌هایی همچون آمریکا انجام شده، اما انتقال محموله‌ها از آمریکا به هند حدود ۴۰ روز زمان می‌برد؛ در حالی که این مسیر از طریق تنگه هرمز تنها ۴ تا ۵ روز طول می‌کشد. در عین حال ظرفیت ذخیره‌سازی LPG در هند تنها پاسخگوی حدود ۱۰ روز مصرف است.

در برخی مناطق هند نیز گزارش‌هایی از مهاجرت موقت جمعیت از شهر‌ها به مناطق روستایی منتشر شده است؛ جایی که دسترسی به سوخت‌های سنتی همچون چوب و زغال برای پخت‌وپز آسان‌تر است.

این بحران تنها به هند محدود نشده و بسیاری از کشور‌های دیگر نیز با پیامد‌های آن روبه‌رو شده‌اند. تعداد کمی از کشور‌ها دارای ذخایر راهبردی LPG هستند و ظرفیت ذخیره‌سازی موجود در جهان، بسته به کشورها، بین ۱۰ تا ۷۵ روز مصرف ملی را پوشش می‌دهد. با این حال در شرایط بحران امکان استفاده کامل از این ذخایر نیز وجود ندارد. به همین دلیل برخی کشور‌های در حال توسعه در آفریقا و آسیا از جمله روآندا و ویتنام در سال‌های اخیر برنامه‌هایی برای افزایش ذخایر داخلی LPG آغاز کرده‌اند.

در کنار اختلالات حمل‌ونقل، آسیب به بعضی تأسیسات مرتبط با LPG در منطقه نیز بحران را تشدید کرده است. بر اساس گزارش‌ها، خسارات واردشده به تأسیسات قطر و عمان موجب کاهش تولید روزانه حدود ۱۷۰ هزار بشکه LPG شده و هشت تأسیسات دیگر در منطقه نیز هدف حملات قرار گرفته‌اند که میزان دقیق خسارت آنها هنوز مشخص نیست.

هم‌زمان با این تحولات، قیمت LPG در بازار‌های جهانی به‌طور قابل توجهی افزایش یافته است. در ماه مارس، قیمت واردات این سوخت در هند و شرق آفریقا تا ۹۰ درصد بالاتر از میانگین سال ۲۰۲۵ افزایش پیدا کرد و در غرب آفریقا نیز حدود ۷۰ درصد رشد را تجربه کرد. این افزایش حتی در مناطقی رخ داده که وابستگی مستقیمی به واردات از خلیج فارس ندارند و نشان‌دهنده ماهیت جهانی بازار LPG است که در آن اختلال در یک منطقه به سرعت بر قیمت‌ها در سایر مناطق اثر می‌گذارد.

در واکنش به این بحران، برخی کشور‌ها سیاست‌هایی را برای کاهش وابستگی به سوخت‌های وارداتی و حرکت به سمت استفاده از برق برای پخت‌وپز دنبال می‌کنند. کشور‌هایی همچون هند و اندونزی نیز اقداماتی برای کاهش هزینه اولیه اجاق‌های برقی انجام داده‌اند که به افزایش تقاضا برای این تجهیزات منجر شده است. با این حال کارشناسان معتقدند این اقدامات نمی‌تواند به‌تنهایی به‌عنوان راهکار بلندمدت برای حل بحران LPG در نظر گرفته شود.