اینترنت پرو؛ وقتی دسترسی آزاد با قیمت چند میلیونی فروخته میشود
اینترنت از یک خدمت عمومی به ابزاری تبدیل شده که دسترسی به آن برای همه یکسان نیست
قصه اینترنت در ایران دیگر فقط محدود به فیلترینگ نیست و به شکلگیری بازاری غیررسمی برای فروش «اینترنت پرو» رسیده است؛ بازاری که در آن دسترسی به اینترنت بدون فیلتر به کالایی قابل خرید و فروش تبدیل شده و حتی در برخی فروشگاههای بازار موبایل تهران و کانالهای پیامرسانها عرضه میشود.
فروشندگان برای فعالسازی اینترنت روی گوشیهای جدید، بهویژه آیفون، مبالغی بین چند صد هزار تا یک میلیون تومان دریافت میکنند و از اصطلاحاتی مانند «پرو» یا «بدون محدودیت» استفاده میشود.این دسترسی محدود به فروش حضوری ختم نمیشود و در کانالهای پیامرسان نیز تبلیغات رسمی برای فروش اینترنت پرو دیده میشود. در این روش، کاربران با ارائه مدارک هویتی و معرفی بهعنوان «کسبوکار»، پس از پرداخت مبالغی چند میلیونی به اپراتورها، به اینترنت با دسترسی گستردهتر دست پیدا میکنند؛ بستههایی که شامل اینترنت یکساله و هزینههای تمدید جداگانه هستند. واسطهها نقش اصلی را در این فرآیند دارند و حتی قیمتها در بازار طی ماههای اخیر از مبالغ بالاتر به حدود ۳ تا ۴ میلیون تومان کاهش یافته است.
اینترنت پرو ابتدا برای حمایت از کسبوکارها و در شرایط اختلال اینترنت معرفی شد، اما در عمل به مدلی از «اینترنت طبقاتی» تبدیل شده است؛ مدلی که دسترسی کاربران را به سطوح مختلف تقسیم کرده و زمینه ایجاد تبعیض دیجیتال را فراهم کرده است. منتقدان این سیاست، از جمله برخی انجمنهای صنفی، هشدار دادهاند که چنین روندی میتواند به آسیب به اکوسیستم نوآوری، افزایش مهاجرت نخبگان و گسترش شکاف دیجیتال منجر شود.
مقامات دولتی این طرح را محدود و موقت توصیف کردهاند و اعلام شده هدف آن حمایت از برخی کسبوکارهاست، نه تبدیل شدن به یک الگوی عمومی دسترسی. با این حال، گسترش بازار غیررسمی و واکنش نهادهای مختلف از جمله قوه قضاییه و برخی نمایندگان مجلس نشان میدهد ابهامهای جدی درباره نحوه تخصیص و کارکرد این نوع اینترنت وجود دارد.
اینترنت در ایران در حال فاصله گرفتن از یک زیرساخت عمومی و تبدیل شدن به کالایی طبقاتی است؛ کالایی که دسترسی به آن برای برخی کاربران با پرداخت هزینههای بالا ممکن شده و برای بخش بزرگی از جامعه محدود باقی مانده است. در همین حال، همچنان مشخص نیست تصمیمگیر نهایی درباره سیاستهای اینترنت در کشور کدام نهاد است و این وضعیت، پرسشهای جدی درباره آینده دسترسی آزاد به اینترنت ایجاد کرده است.
