چرا تمدید آتشبس ترامپ ضربالعجل ندارد؟
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با صدور پیامی از تمدید آتشبس با ایران خبر داد؛ تصمیمی که به صورت یک طرفه از سوی واشنگتن اعمال میشود. او این اقدام را ناشی از «تزلزل شدید دولت ایران» و درخواست پاکستان بهویژه فیلد مارشال عاصم منیر و نخستوزیر شهباز شریف عنوان کرد و دستور ادامه محاصره و آمادگی کامل نظامی را صادر کرد.
اما واکنشهای داخلی در ایران روایت متفاوتی را نشان میدهد. خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه اعلام کرد طی کسب اطلاعی که داشته؛ ایران هیچ درخواستی برای تمدید آتشبس نداشته و این اقدام یکجانبه آمریکاست. تسنیم همچنین تأکید کرد ادامه محاصره دریایی معنای ادامه تخاصم دارد و ایران تا زمان رفع آن، تنگه هرمز را بازگشایی نخواهد کرد و در صورت نیاز، به زور محاصره را میشکند.
همچنین رسولی، مشاور سیاسی قالیباف در یک برنامه تصویری مدعی شده که «آمریکا پیغام داد که محاصره دریایی را اعمال نمیکنیم و به مذاکره بیایید، اما ما قبول نکردیم.»
دو قرائت متضاد از تمدید آتشبس
صداوسیما در برنامهای اعلام کرد که ایران تمدید آتش بس را به رسمیت نمیشناسد و پایبندی به آن را منوط به منافع ملی دانست. تریتا پارسی، معاون اندیشکده کوئینسی، این اقدام را یک «عقبنشینی هوشمندانه» از سوی ترامپ ارزیابی کرد که به دنبال مهمترین هدف خود یعنی «خروج از جنگ» است، هرچند این وضعیت را پایدار نمیداند.
خبرنگار والاستریت ژورنال نیز دو سناریو را مطرح کرد: جنگ محاصرهای با ضرر دوطرفه، یا توافقی بیسروصدا برای کاهش محاصره و مذاکره که او گزینه دوم را محتملتر میداند.
نشانههای سناریوی زمینی یا فرصت توافق؟
آنچه این تمدید را به نقطهعطفی تحلیلی تبدیل میکند، ابهام در نیت راهبردی واشنگتن است. از یک سو، ترامپ بر ادامه محاصره و آمادگی کامل ارتش تأکید میکند که میتواند نشانهای از آمادهسازی تجهیزات برای سناریوی حمله زمینی باشد چه اینکه روز گذشته فلایت رادار حرکت هواپیماهای سوخترسان و باری به سمت خاورمیانه را نشان میداد؛ سناریویی که در صورت شکست فشار حداکثری فعلی، میتواند جایگزین حملات هوایی محدود شود. محاصره دریایی و کنترل آمریکا بر تنگه هرمز- چنانکه ترامپ ادعا کرده- بستر این گزینه را فراهم میکند.
از سوی دیگر، درخواست رسمی پاکستان و تشکر نخستوزیر این کشور از ترامپ، حاکی از وجود کانالهای دیپلماتیک فعال برای دور دوم مذاکرات در اسلامآباد است. ترامپ نیز شرط تمدید را «ارائه پیشنهاد یکپارچه از سوی رهبران ایران» دانسته که نشان میدهد پنجره فرصت برای شکلگیری توافق هنوز باز است.
واکنش نظامی ایران؛ هشدار یا آمادگی؟
با وجود اعلام آتش بس یک طرفه از سوی واشنگتن، سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا با لحنی تند اعلام کرد نیروهای مسلح ایران «دست بر ماشه» هستند و در صورت هرگونه تجاوز، به اهداف از پیش تعیین شده حمله خواهند کرد. این موضعگیری هماهنگ با روایت تسنیم، نشان میدهد که ایران تمدید آتش بس را نه بهعنوان حسننیت، بلکه ادامه جنگ به شکل محاصره تلقی میکند.
تمدید آتشبس بدون ضربالاجل جدید، عملاً بازی را به مرحله انتظار فعال تبدیل کرده است و بنابراین دو مسیر پیش روست. نخست سناریوی نظامی است که اگر آمریکا به این نتیجه برسد که محاصره نتیجهبخش نبوده و ایران تنگه هرمز را باز نمیکند، احتمال آمادهسازی برای حمله زمینی یا تشدید عملیاتهای محدود افزایش مییابد. طی این سناریو واشنگتن این فرصت را دارد که نیروهای لازم برای عملیات پیچیدهتر را به منطقه گسیل کند. سخنان ترامپ درباره «هدف قرار دادن بقیه زیرساختها و رهبران» در صورت بازگشایی تنگه، مؤید این آمادگی است.
دومین سناریو نیز توافق است که میانجیگری پاکستان و تمدید نامحدود آتش بس میتواند نشانه جدیت واشنگتن برای اجتناب از جنگ تمامعیار باشد. اگر ایران از این فرصت برای ارائه پیشنهاد عملی، بهویژه در موضوع هستهای و کنترل تنگه استفاده کند، توافقی شبیه به الگوی «آتشبس بدون امتیازدهی آشکار» ممکن است.
