شفافیت نقطه اتصال دولت و ملت

تحلیلگران در مورد اهمیت این موضوع تاکید دارند که عدم شفایت به‌نوعی عامل اصلی فساد، رانت و آنچه ناکارآمدی نام دارد شده است. وقتی سازوکار‌ها در فضایی شفاف قرار می‌گیرند، نظارت عمومی مانعی در برابر انحراف ناکارآمدی محسوب می‌شود. با توجه به این مقدمه باید اضافه کنیم که مطالبه شفافیت در جامعه امروز، فراتر از یک خواسته سیاسی، به یک نیاز اساسی برای عبور از شکاف‌های سیاسی و اجتماعی و بازسازی اعتماد عمومی تبدیل شده است. شهروندان ایرانی در ادوار اخیر با مطالبه‌گری شفافیت، از حکمرانی خواستار تغییر برخی سیاست‌ها هستند. این مطالبه‌گری‌ها باعث شده است که مسئولان وعده‌های متعددی مبنی بر ایجاد سامانه‌های نظارتی و تصویب قوانین مرتبط با دسترسی آزاد به اطلاعات بدهند که یکی از این وعده دهنده‌ها محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس کنونی است. البته در ادوار اخیر چه در مجلس و چه در نهاد ریاست جمهوری همواره با وعده‌هایی مانند دولت الکترونیک، شفافیت آرای نمایندگان و انتشار جزئیات قرارداد‌های دولتی و بودجه‌های سالانه نهاد‌ها و... روبه‌رو بوده‌ایم ولی هنوز به دستاوردی در این مورد نمی‌توانیم اشاره کنیم. تحقق این وعده‌ها، تأثیری شگرف بر کیفیت عملکرد حکمرانی داشته باشد. آنچه شفافیت نامیده می‌شود اکنون در اولویت مطالبات قرار دارد و همانطور که مشاهده می‌کنیم چهره‌های تندرو هم در صحن مجلس به این ابهام اشاره دارند. روزگذشته حسین صمصامی، نماینده اصولگرای تهران تاکید کرد که جامعه باید از واقعیت‌های اقتصادی و سیاست‌های حمایتی آگاه شود تا همراهی آنها با تصمیمات کلان شکل بگیرد. در این مورد با یکی از تحلیل‌گران سیاسی مصاحبه‌ای انجام داده‌ایم که در ادامه به هر ۲ دیدگاه اشاره خواهیم کرد.

شفافیت در حکمرانی

جواد آرین‌منش، تحلیلگر سیاسی و نماینده ادوار مجلس شورا در مورد اهمیت شفافیت در نظام‌های حکمرانی و همچنین مطالبه‌گری جامعه به خبرنگار «آرمان ملی» می‌گوید: «در ابتدا باید به این مورد تاکید داشته باشیم که در عصر انفجار اطلاعات و همین‌طور افزایش چشم‌گیر سطح آگاهی شهروندان از اصول حکمرانی زندگی می‌کنیم و نبود شفافیت در این میان می‌تواند به ابهامی برای جامعه تبدیل شود و در ادامه همین مورد می‌تواند پایه‌گذار بسیاری از چالش‌ها و آسیب‌های اجتماعی سیاسی باشد. شکاف سیاسی که اکنون بین جامعه و دولت وجود دارد. در ادامه باید به کاهش سطح اعتماد عمومی هم اشاره کنیم از جمله آسیب‌هایی عدم شفافیت محسوب می‌شود. نه‌تنها در علوم روز سیاسی و انواع حکمرانی‌ها بر شفافیت فی‌مابین جامعه و حاکمیت تاکید می‌شود و آن را راه‌حل افزایش بهره‌وری می‌دانند بلکه در تعالیم دینی هم بر شفافیت و صداقت بین حکمران و مردم پافشاری می‌شود. بر این اساس باید بگوییم که آنچه این نوع روابط را شکل می‌دهد و می‌تواند در افزایش کارآمدی تاثیرگذار باشد شفافیت است. این شفافیت باید در طبقات مختلف حاکمیتی به جامعه نشان داده شود. اینکه در مجلس شفافیت وجود داشته باشد ولی در سایر نهاد‌ها چنین موردی را مشاهده نکنیم نمی‌تواند راه رسیدن به شفافیت باشد». او در همین مورد و با اشاره به مطالبات شهروندان در ادوار کنونی اضافه می‌کند: «هنگامی‌که می‌بینیم در فصول انتخابات سال‌های اخیر نامزد‌ها همواره از شفافیت حرف می‌زنند و چه در انتخابات ریاست جمهوری، مجلس و یا شورای شهر همواره از این کلید واژه شفافیت استفاده می‌کنند سطح مطالبه‌گری را می‌رساند. آنها تلاش می‌کنند تا بتوانند نظر شهروندان را جلب کنند ولی در ادامه نه‌تنها به وعده‌های خود نمی‌توانند یا نمی‌خواهند عمل کنند بلکه همین وعده‌ها هم باعث کاهش سطح اعتماد عمومی می‌شود. زیرا هنگامی‌که همان فردی که وعده شفافیت می‌داد عملکرد خود را در این مسیر قرار نمی‌دهد چه انتظاری می‌توان از اجرایی شدن شفافیت داشته باشیم. در نتیجه شفافیت باید در همه لایه‌های حکمرانی وجود داشته باشد تا شهروندان بتوانند از نزدیک روند حکمرانی را بررسی کنند. همین مورد می‌تواند عاملی بر افزایش مشارکت‌های سیاسی- اجتماعی، جلوگیری از فساد‌های اداری، جلوگیری از رانت و... باشد. در ادامه باید تاکید کنم که شفافیت می‌تواند فاصله بین دولت و ملت را کاهش دهد و آنچه انسجام ملی در برابر تهدید‌های خارجی‌ها نام دارد مستحکم‌تر شود.»

آگاهی جامعه از تصمیمات

همان‌طوری که اشاره کردیم مطالبه‌گری در مورد شفافیت تنها از سوی شهروندان پیگیری نمی‌شود و باید در دستور کار مسئولان هم قرار گیرد. در این مورد حسین صمصامی، نماینده اصولگرای تهران در مجلس با اشاره به شرایط اقتصادی کشور، بر ضرورت تعامل موثر بین نهاد‌های حکومتی و مردم تاکید کرد. او در همین مورد با تاکید بر اهمیت مدیریت کمک‌های نقدی و کالا‌های اساسی به ایسنا گفت: «دولت باید نهایت تلاش خود را برای تأمین کالا‌ها و جلوگیری از افزایش قیمت‌های غیرمنطقی به کار گیرد و کمک نقدی به مردم به‌گونه‌ای مدیریت شود که حداقل افزایش قیمت‌ها جبران شود. نخستین گام شفافیت در عملکرد دولت و مجلس است. مردم باید از واقعیات اقتصادی و سیاست‌های حمایتی آگاه شوند تا همراهی آنها با تصمیمات حکومتی شکل گیرد. تعامل و اقناع صحیح مردم، نارضایتی‌ها را کاهش می‌دهد و اعتماد عمومی را افزایش می‌دهد.» این چهره اصولگرا با اشاره به همبستگی مردم در بحران‌ها، از جمله جنگ هشت‌ساله و جنگ ۱۲ روزه اخیر اضافه کرد: «مردم ما بهترین مردم هستند و در سختی‌ها همراه دولت و حاکمیت بوده‌اند. وظیفه حاکمیت این است که با صداقت و اطلاع‌رسانی درست، اعتماد و همبستگی ملی را حفظ کند.»