خروج از NPT؛ امکانسنجی و تبعات
آرمان ملی - وزير امور خارجه ايران اخيرا اعلام کرده است که در صورت ارجاع پرونده ايران به شوراي امنيت سازمان ملل متحد، خروج از معاهده عدم اشاعه سلاحهاي هستهاي در دستور کار جمهوري اسلامي قرار خواهد گرفت. اولا، خروج از معاهده عدم اشاعه سلاحهاي هستهاي (NPT) بايد به دليل يک امر حياتي ملي صورت گيرد و نياز به توجيه حقوقي در مجامع بينالمللي دارد. طبق مفاد اين معاهده، ايران بايد دلايل توجيهي خود را براي متقاعد کردن جامعه جهاني، آژانس بينالمللي انرژي اتمي و شوراي امنيت سازمان ملل متحد ارائه کند و اين دليل بايد مورد پذيرش اين نهادها قرار گيرد. صرف اجرايي نشدن برجام دليل قانعکنندهاي براي نهادهاي بينالمللي نيست و معاهده NPT پيرامون موضوع خروج اعضا بسيار سختگير است. در ديگر معاهدات صرفا تشريفاتي مقرر ميشود که بر اساس آن بايد مدتي پيش از خروج رسمي، اين مسأله رسما به دبيرخانه معاهده اعلام شود و با گذشت زمان مقرر خروج، رسمي به حساب ميآيد. در معاهده NPT اما اينگونه نيست و براي خروج شرط معين شده است. بر اساس ماده 10 معاهده NPT چنانچه هر يک از طرفهاي پيمان تشخيص دهد که حوادثي فوقالعاده مربوط به موضوع اين پيمان مصالح عاليه کشورش را به مخاطرهافکنده است، حق خواهد داشت در اعمال حق حاکميت ملي خود از پيمان کنارهگيري کند. طرف مذکور بايد اين کنارهگيري را با اخطار قبلي سه ماههبه کليه دول ديگر طرف پيمان و به شوراي امنيت ملل متحد اعلام نمايد. اخطار مذکور بايد حاوي بيان و شرح حوادث فوقالعادهاي که به نظر دولت مورد بحث مصالح عاليه کشورش را به مخاطره انداخته است، باشد». با توجه به اين موضوع در صورتي که ايران بخواهد بدون رعايت شرط مقرر از معاهده خارج شود، جامعه جهاني واکنشي جدي نشان خواهد داد. دوم، زماني که ايران از معاهده خارج ميشود، همانطور که پيشتر در خصوص کره شمالي اين اتفاق افتاد جامعه جهاني ميپندارد که ايران نميخواهد فعاليتهاي هستهاياش تحت نظارت و رصد سازمانهاي بينالمللي باشد. اين موضوع بدبينيهايي ايجاد خواهد کرد مبني بر اينکه فعاليت ايران از حالت صلحآميز خارج شده است. در گذشته نيز بدبينيهايي به برنامه هستهاي ايران وجود داشته که نمونه بارز آن قطعنامههاي پيشين شوراي امنيت سازمان ملل است. شوراي حکام نيز در گذشته معتقد بود که برنامه هستهاي ايران شفاف نيست و گامهاي لازم در راستاي اعتمادسازي برداشته نميشود. با توجه به اين پيشينه، خروج از NPT نگرانيها را پيرامون برنامه هستهاي ايران را افزايش ميدهد. سوم، خروج از معاهده NPT به اين معنا نيست که کشوري از رعايت استانداردهاي مشخص و قوانين خاص در حوزه انرژي هستهاي معاف شود. در اين شرايط، شوراي امنيت ميتواند به هر عنواني و با اعلام ايجاد نگراني امنيتي وارد مسأله شود و قطعنامه صادر کند. در نتيجه در پي خروج احتمالي ايران از معاهده عدم اشاعه سلاحهاي هستهاي فشارهاي سياسي و حقوقي بر ايران به شدت افزايش مييابد و در مقابل دستاورد خاصي نيز براي کشور وجود نخواهد داشت. ايران ميخواهد از اين ابزار براي تحت فشار گذاشتن اروپا و آمريکا در موضوع برجام استفاده کند و اين موضوع قابل درک است، اما خروجي آن به طور حتم آن چيزي نخواهد بود که ما در پي آن هستيم.
