ژاپن، روسیه و چین کجای برنامه امارات هستند؟ / اتحاد شرقی علیه جزایر سه‌گانه
اتحاد شرقی که اگرچه سیاستمداران دولت سیزدهم آن را در صف دوستان و شرکای ایران و ذیل ابتکار «سیاست همسایگی» شناسایی می‌کنند، اما در عمل و در زمین واقعیت به نظر می‌رسد، منافع این کشورها با اعراب بیشتر از ایران در تحریم تامین می‌شود. در این راستا حملات تروریستی در الجزایر در ژانویه ۲۰۱۳ تاثیر جدی بر استراتژی شرکت‌های ژاپنی برای گسترش روابط در کشور‌های عربی داشت و همکاری‌های امنیتی- اطلاعاتی را به سرفصل تازه‌ای از روابط ژاپن و اعراب تبدیل کرد. در سوی دیگر، آذرماه سال ۱۴۰۱ بود که دولت چین هم طی بیانیه‌ای مشترک با کشور‌های حاشیه خلیج فارس، ضمن تردید ضمنی در مورد مالکیت جمهوری اسلامی بر جزایر سه‌گانه، خواستار حل مسالمت‌آمیز این مناقشه ساختگی از سوی دولت‌های خلیج فارس شده است. در بند ۱۲ بیانیه مشترک چین و سران کشور‌های خلیج فارس آمده بود: «رهبران از تلاش‌های مسالمت‌آمیز شامل ابتکارها، پیشنهاد‌های امارات برای رسیدن به راهکار صلح آمیز برای مسأله سه جزیره تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی، از راه مذاکرات ۲جانبه بر مبنای قوانین بین‌المللی حمایت می‌کنند.
موضع‌گیری‌های دو کشور چین و روسیه در به رسمیت شناختن حق اعراب بر جزایر سه گانه، درست زمانی انجام می‌شود که سیاست خارجی دولت سیزدهم، توجه به کشور‌های شرقی، به مثابه ایجاد اتحاد‌های راهبردی و دیوار‌های دیپلماتیک در برابر غرب است. تصویری که سیاستمداران در ایران، پیوند‌های اقتصادی و سیاسی کشور‌های آسیایی با غرب را نادیده می‌گیرند و در فضایی، تصور ایدئولوژیک شدن پیمان‌های شانگهای و بریکس علیه غرب را مبنای تحلیل خود قرار می‌دهند. تحلیلی که تصور تغییر نظم جهانی به نفع ایران را با تشکیل بلوک اقتصادی شرق علیه غرب، مطرح کرده بود. چه آنکه هم اکنون، چین و روسیه در عضویت پیمان امنیتی- اقتصادی شانگهای هستند و در آخرین نشست شانگهای که در هند برگزار شد، کشور‌های عضو سازمان تاکید کردند که اصول احترام متقابل به حاکمیت، استقلال، تمامیت ارضی کشورها، برابری، عدم مداخله در امور داخلی دیگر کشورها را محور سیاست خود قرار دهند و عدم استفاده از زور و توان نظامی، مبنای توسعه پایدار روابط بین‌الملل قرار گیرد. اما با این حال دو کشور مهم عضو شانگهای و بریکس، از حق امارات بر جزایر ایرانی حمایت کردند. موضوعی که ناظران سیاسی دلیل آن را ضعف اقتصادی ایران متاثر از تحریم‌ها ارزیابی کردهاند.
*چرا اعراب در متحد کردن شرق علیه ایران موفق‌اند؟
این سومین بار است که در بیانیه پایانی نشست اعراب با سایر کشورها به موضوع جزایر ایرانی و رسمیت دادن به حق امارات بر این جزایر تاکید می‌شود. همکاری کشور‌های عربی با سایرکشور‌ها به ویژه کشور‌های آسیایی در ابعاد اقتصادی، سیاست خارجی این کشورها را نیز در پیوند با تفاهم نامه‌های اقتصادی قرار داده است. به تعبیر دیگر یکی از شروط اعراب برای سرمایه‌گذاری مالی در سایر کشورها، همسو شدن سیاست خارجی آن کشورها در محور‌های خاصی است که «مسأله ایران»، برای آن‌ها از مهم‌ترین سرفصل‌های مطرح در یکسال گذشته بوده است. از این رو کارشناسان روابط بین‌الملل می‌گویند بدون درک روابط اقتصادی کشورها با یکدیگر، پیشبرد سیاست‌هایی همچون توجه به شرق یا همسایگان، اگرچه ممکن است روسای کشورها را در یک قاب تصویر نشان دهد، اما نخواهد توانست منافع ملی کشورها را بدون توجه به پیوند اقتصاد و سیاست خارجی درک کند. ناظران سیاسی معتقدند ایران بدون توجه به پیوند اقتصاد و سیاست خارجی، برنامه‌های اقتصادی خود را در فضایی آرمانگرایانه و بدون واقعیت اثرات منفی تحریم‌ها، تدوین کرده و برخی سیاستمداران ایرانی با تصور اینکه قادر خواهند بود اقتصاد را در زمینی متفاوت از سیاست خارجی به پیش ببرند، که این مسله از درک واقع‌بینانه در روابط بین‌الملل فاصله دارد. برای نمونه نگاه به سفر نخست وزیر ژاپن به امارات که در گزارش سایت وزارت خارجه ژاپن به جزئیات تفاهم نامه‌های بین دو کشور اشاره شده، دلیل همراهی ژاپن با امارات در تاکید بر حق این کشور بر جزایر ایرانی، را اولویت روابط تجاری دو کشور ارزیابی می‌کند. اولویت‌های همکاری از جمله: همکاری در زمینه فن آوری‌های پیشرفته را با راه اندازی طرح همکاری فناوری پیشرفته ژاپن و امارات متحده عربی (JU- CAT) مشارکت تکنولوژیک ژاپن و امارات متحده عربی که بر اساس چارچوب‌های جدید که امنیت انرژی و شتاب صنعتی را تضمین کند کربن زدایی و انرژی پاک در چارچوب کنوانسیون‌های سازمان ملل متحد در مورد تغییرات آب و هوایی (UNFCCC).
*خط قرمز ایران در تمامیت ارضی کشور
از این رو، کارشناسان ژاپنی به دولت توصیه کردند که با توجه به اینکه از زمان زلزله بزرگ شرق ژاپن در مارس ۲۰۱۱، ساختار عرضه و تقاضای انرژی ژاپن به طور قابل توجهی تغییر کرده است و وابستگی ژاپن به نفت و گاز طبیعی افزایش یافته، بنابراین، روابط با کشور‌های عربی که تامین کنندگان اصلی آن هستند، مهم‌تر از همیشه خواهد بود. در یک جمع بندی؛ هر چند ژاپن، چین و روسیه که از دوستان شرقی ایران هستند در صف حامیان حق امارات بر جزایر سه گانه قرار گرفتند، اما ارزیابی سیاستمداران و تحلیل گران این کشورها حاکی از آن است که جمهوری اسلامی در سده گذشته، هیچ گاه بر سر تمامیت ارضی خود مماشات نکرده است. موضوعی که نمایانگر خط قرمز و اولویت ایران در حفظ تمامیت ارضی با هر هزینه‌ای است.
