کاهش تعهدات برجامی و امکان مذاکره

آرمان - ایران تلاش دارد به اروپا این پیام روشن را مخابره کند که برجام را نقض نکرده اما با کاهش برخی تعهدات محدود، از این به بعد نمی‌خواهد به‌تنهایی بار هزینه‌های برجام را به دوش بکشد. جمهوری اسلامی تا 60روز هیچ‌اقدام عملی انجام نخواهد داد و صرفا فروش دو کالا یعنی اورانیوم و آب‌سنگین را متوقف می‌کند. در برجام حد مجاز ذخیره برای اورانیوم 300 کیلوگرم و حد مجاز آب‌سنگین 130تن تعیین شده است. احتمالا ذخایر این دو کالا در ایران نیز به اندازه‌ای نیست که اگر در این 60روز به فروش نرود از حد مجاز اعلام شده در برجام بیشتر شود و بنابر آن آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گزارشی مبنی بر نقض برجام از سوی ایران ارائه کند. با این حال نمی‌توان پیش‌بینی کرد که واکنش کشورهای اروپایی به این اقدام چه خواهد بود اما بر اساس شواهد و قرائن و تجربه‌های قبلی می‌توان نتیجه گرفت که دستیابی به همه اهداف و تحولی چشمگیر دشوار است. اتحادیه اروپا، روسیه و چین هیچ‌کدام مخالف تامین منافع ایران نیستند و نمی‌گویند که نمی‌خواهیم نفت ایران فروش برود یا نمی‌خواهیم جمهوری اسلامی فعالیت پولی و بانکی داشته باشد، نکته این است که توان و بضاعت اروپا و دیگر کشورهای برجام همین است و آنها بیش از این قدرت تاثیرگذاری ندارند. اینکه تصور کنیم اروپا در این 60روز راضی می‌شود که توافق خرید نفت با ایران منعقد کند یا سیستم بانکی‌اش را در اختیار ایران قرار دهد، چندان به واقعیت نزدیک نیست؛ زیرا حتی در زمانی که آمریکا معافیت‌های تحریمی برای خریداران نفت ایران در نظر گرفت و هشت کشور را معاف کرد نیز دو کشور معاف شده اروپایی از خرید نفت ایران خودداری کردند و نهایت همکاری را با آمریکا از خود نشان دادند. امید بستن به توانایی چانه‌زنی اروپا با واشنگتن و دولت دونالد ترامپ اقدامی مبتنی بر واقعیت‌های موجود به‌نظر نمی‌رسد و مذاکره امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه با ترامپ یا دیدار مرکل با رئیس‌جمهور آمریکا بیانگر همین است که واشنگتن انعطافی در برابر اروپا نشان نمی‌دهد و این مذاکرات گشایشی ایجاد نخواهد کرد. ضمن اینکه می‌توان تصور کرد که فرایند تحولات به‌گونه‌ای باشد که طرفین ماجرا با مشارکت پنج کشوری که در برجام حضور داشتند بار دیگر حول محور برجام گفت‌وگو کنند. رئیس‌جمهور کشورمان نیز این باب را باز گذاشت و اعلام کرد که ایران میز مذاکره را ترک نکرده است. امکان دارد با میانجی‌گری اروپا و وساطت روسیه و چین، بر سر موضوع برجام گفت‌وگو صورت گیرد. در غیراین صورت، ظرفیت اروپا در بیشترین حالت همین است که ایران از آن ناراضی است و آنها نخواهند توانست رضایت تهران را برای متعهدماندن به برجام جلب کنند. اینستکس نیز که قول اجرایی‌شدن آن از سوی اروپا مطرح شده، مربوط به نفت نیست و صرفا کالاهایی با ماهیت بشردوستانه مانند غذا، دارو و تجهیزات پزشکی را دربرمی‌گیرد که همین هم محقق نشده است. بنابراین اینکه تصور کنیم اروپا از ما نفت خواهد خرید و اجازه خواهد داد تبادلات بانکی را از طریق بانک‌هایشان انجام دهیم، مقرون به واقع نیست.