آزادی اظهار نظر نمایندگان مجلس و چند نکته

آرمان - در مجلس شورای اسلامی بعضا در رابطه با برخی نطق‌های میان دستور و یا تذکرات شفاهی نمایندگان، حاشیه‌هایی به‌وجود می‌آید که خوشایند افکار عمومی و در شأن نهاد تقنینی نبوده و نیست. اما اگر نماینده‌ای در نطق خود مباحثی را مطرح کرد که شائبه برانگیز یا خلاف قانون و مصالح کشور بود و یا اتهام و توهینی متوجه شخص یا اشخاص و گروه‌هایی بود، سازوکاری در مجلس وجود دارد به نام «هیأت نظارت بر رفتار نمایندگان» که اتفاقا ریاست آن را نایب رئیس مجلس که از چهره‌های برجسته اصلاح‌طلب پارلمان است، برعهده دارد. تشخیص اینکه نماینده‌ای در نطق و یا تذکر خود در محدوده «وظایف نمایندگی» بوده یا خیر، با این هیأت است. بنابراین آیین‌نامه داخلی مجلس، به هیأت ذکر شده اختیار تام داده است که ترکیب آن از همه جناح‌ها و طیف‌هاست؛ اصلاح‌طلبان، اصولگراها و مستقلین. اما اینکه نماینده‌ای تا کجا اجازه دارد درباره موضوعات و مسائل اظهار نظر کند و حدود انجام وظایف نمایندگی‌اش تا کجاست، قانون چنین چیزی را بر عهده هیأت نظارت بر رفتار نمایندگان گذاشته است. اما یک اصل در قانون اساسی وجود دارد که به عنوان آیین‌نامه داخلی مجلس درآمده‌ است. آیین‌نامه داخلی مجلس به ظاهر مانند سایر قوانین است، اما باید به تصویب دو سوم از نمایندگان برسد. برخی قوانین در مجلس باید دو سوم و در موارد خاصی حتی چهار پنجم رأی را داشته ‌باشند. در انتخاب اعضای هیات نظارت بر رفتار نمایندگان، دو سوم رأی نیاز است، یعنی اکثریت پارلمان. علاوه بر اعضای منتخب نمایندگان، رؤسای کمیسیون‌های حقوقی و قضائی و اصل نود و یکی از نواب رئیس مجلس نیز در این هیأت حضور دارند. این ترکیب می‌تواند نظر قطعی و قانونی بدهد که آیا نطق و یا اعلام موضع و رفتار نمایندگان در پارلمان و یا خارج از آن، در راستای وظایفش بوده یا نبوده است. اگر بگوید در چارچوب وظایفش بوده که همه از جمله قوه قضائیه باید تمکین کنند اما در غیر اینصورت می‌تواند تعقیب کیفری هم داشته باشد و موضوع به دستگاه قضائی ارجاع داده می‌شود. اما در نطق ممکن است نماینده‌ای علیه فردی اتهام‌افکنی کند و یا حتی توهین نماید که آن فرد اگر شکایت کند، روندی که عنوان شد طی می‌شود، اما اگر کسی شکایت نکرد موضوع متفاوت خواهد بود. نکته دیگری که مورد نقد افکار عمومی است، هجوم عده‌ای برای قطع سخنان نماینده‌ای است که در حال نطق و یا دادن تذکر است. این کار واقعا مورد قبول نیست و جای انتقاد دارد. حتی رهبر معظم انقلاب در دیداری که با نمایندگان داشتند فرمودند که چرا در هنگام سخنرانی و اعلام موضع یک نماینده، برخی مدام 2(به معنای مخالفت با آن موضع و یا فرد است) می‌گویند؟ اصلا قابل قبول نیست. این عین بیان رهبری است. زیرا باید سخنان آن فرد گوش داده شود و اگر نقدی هم هست باید پس از پایان نطق نماینده عنوان شود و نه ایجاد هیاهو و جنجال. متاسفانه اینگونه رفتارها چندین بار در صحن علنی مجلس روی داده که بازتاب آن در رسانه‌ها و افکار عمومی جامعه منفی بوده و باعث آسیب به وجهه نهاد قانونگذاری کشور شده است. باید به برخی از نمایندگان یادآور شد که مجلس جای تریبون باز و اظهارنظر و تضارب آراست و نه جای پرخاش و هیاهو و رفتارهای خارج از عرف. بهترین محکمه هم در تشخیص سخنان خوب و بد، درست و نادرست، حرف حساب و شعار خود مردم هستند. مردم به راحتی متوجه سخنان عوامفریبانه و دلسوزانه و گره‌گشا می‌شوند و فرصت‌طلبان و خادمان خود را حتی از پشت تریبون تشخیص می‌دهند. مردم در پیگیری رفتار، مواضع و حرکات و سکنات منتخبان خود بسیار هوشیار هستند و فریب شعار و داد و فریاد و هیاهو را نخواهند خورد.