ضرورت تعمیق همکاری خودروسازان و دانشگاه در دوره تحریم

پس از امضای برجام، بسیاری از شرکت‌های اروپایی، مشتاقانه خواستار بازگشت به ایران و فعالیت در بازار بزرگ خودروی ایران شدند؛ اما با خروج آمریکا از برجام و بازگشت دوباره تحریم‌ها،‌ همکاری‌های خودروسازان بین‌المللی با خودروسازان ایرانی در هاله‌ای از ابهام قرار گرفت. برخی از این خودروسازان، از همکاری‌ها سر باز زدند و برخی دیگر، همچنان بلاتکلیفند. در این میان اگرچه شرکت‌هایی نظیر پژو، رون و هیوندایی، همچنان در انتظار ایجاد کانال مالی اروپا هستند اما در عمل، همکاری‌ها قطع شده است. از سوی دیگر به دلیل تحریم بانکی ایران، نقل و انتقالات مالی خودروسازان نیز بسیار مشکل شده است. اگرچه در نگاه کلی نمی‌توان انتظار داشت در مدت‌زمان کوتاهی، تمامی مشکلات حل شده و صنعت خودروی ایران مسیر تحول را در کوتاه‌مدت طی کند اما بروز این مشکلات می‌تواند نقطه آغازی برای هدف‌گذاری در راستای خودکفایی نسبی در تولید خودرو و تبدیل شرکت‌های خودروسازی ایرانی به برندهای معتبر جهانی باشد. این نقطه تحول می‌تواند از همکاری خودروسازان با گروه‌های پژوهشی و مطالعاتی دانشگاهی در ایران آغاز شده تا در ادامه با یاری مجلس شورای اسلامی و دولت به سمت بومی‌سازی صنعت خودرو گام بردارند. اعتماد و تکیه بر دانش پژوهشگران ایرانی می‌تواند به تولید قطعات حیاتی خودرو در داخل و نیز ساخت و طراحی پلتفرم‌ها بینجامد و از این مسیر نه‌تنها طراحان ایرانی را در بازار بین‌المللی معرفی کند بلکه سبب کاهش وابستگی خودروسازان به خارج از کشور به‌ویژه در دوران تحریم شود.

باید از ظرفیت‌های بومی استفاده کنیم

عبداله رضیان- عضو کمیسیون صنایع مجلس- در پاسخ به این سوال که آیا کمیسیون صنایع مجلس، طرحی برای تعامل خودروسازان و واحدهای پژوهشی و مطالعاتی دانشگاهی در زمینه طراحی و ساخت پلتفرم و قطعات خودرو دارد اظهار کرد: به‌تازگی صحبتی با آقای لاریجانی داشتیم بر این مبنا که از حلقه شرکت‌های دانش‌بنیان و معاونت علمی- فناوری رئیس‌جمهوری در زمینه تامین قطعات استفاده کنیم. صحبتی شده است مبنی بر اینکه با شرکت‌های دانش‌بنیان و معاونت علمی-فناوری رئیس‌جمهوری تشکیل جلسه بدهیم و روی این موضوع کار کنیم و بتوانیم مشکل تحریم در حوزه قطعات را برطرف کنیم. رضیان با اشاره به ظرفیت‌های خوب شرکت‌های ایرانی در این زمینه تصریح کرد: این شرکت‌ها توان تولید برخی قطعات را دارند اما برخی قطعات هم هستند که مثلا تنها دو شرکت در تمام دنیا آنها را تولید می‌کند؛ در نتیجه از لحاظ نبود فناوری آن، مشکل است که این قطعات در داخل تولید شوند و اگر هم بخواهیم تولید کنیم، صرفه اقتصادی ندارد. مگر آنکه در شرایط تحریمی فکری برای این موضوعات داشته باشیم. بر فرض مثال موتور یخچال را در دنیا تنها دو کشور تولید می‌کنند و انحصاری است و همه شرکت‌های یخچال‌سازی جهان موتورهای خود را از آن دو شرکت می‌گیرند. در حوزه خودرو هم برخی از قطعات همان‌طور است. او تاکید کرد: اکنون در دنیا، همان کره هم که در حوزه خودروسازی سرآمد است، 30 تا 40درصد از قطعات مورد نیاز خود را از خارج تامین می‌کند. به همین دلیل در حوزه خودروسازی این بحث به‌وجود نیامده بود که بخواهیم خودروساز از صفر تا 100 خودرو را در داخل کشور تولید کند. اما اکنون به دلیل آنکه در شرایط خاصی قرار گرفته‌ایم، ناچار هستیم از ظرفیت‌های علمی بومی استفاده کنیم و این بحث هم در مجلس مطرح شده و آقای لاریجانی هم همین موضوع را مطرح کردند که کمیسیون هم قدم‌هایی در این زمینه بردارد. او با اشاره به جلساتی که با وزیر صمت وخودروسازان برگزار شده است، تا برنامه‌ریزی و همکاری صورت بگیرد که بتوانیم این نارسایی را برطرف کنیم، افزود: گاه با دورزدن تحریم‌ها ممکن است این اتفاق بیفتد و گاه با ایجاد ظرفیت در داخل و همکاری با شرکت‌ها و نهادهایی که می‌توانند این کار را انجام دهند. رضیان تاکید کرد: این بحث مطرح است و این‌گونه نیست که چنین امری مورد نظر مجموعه کسانی که تصمیم‌گیرنده هستند نباشد. نگاه این است که چنین اتفاقی بیفتد. این عضو کمیسیون اقتصادی مجلس در پاسخ به سوال «آرمان»‌ مبنی بر اینکه نگاه حاکم بر مجلس تا چه میزان دید مثبتی به توان علمی دانشگاهی در زمینه طراحی و ساخت اتاق و قطعات خودرو دارد گفت: مجلس از گذشته هم این فشار را بر مجموعه دولت داشته که این همکاری با دانشگاه‌‌ها انجام گیرد. اکنون با توجه به تحریم‌ها، بسیاری از دستگاه‌ها یا نهادهای دولتی یا شرکت‌های دولتی مجبور شده‌اند که ظرفیت داخلی را بپذیرند. شرکت‌های ما این توان را دارند اما خیلی جدی روی آن کار نکرده‌ایم. رضیان تاکید کرد: تنظیم قرارداد بر عهده خود شرکت‌ها یا دستگاه‌های مربوطه است. مجلس می‌تواند آنها را در این مسیر تحت فشار قرار دهد و آنها را متقاعد کند که این کار را انجام دهند. او افزود: اما ممکن است این تحریم بتواند تا حدودی باعث آن شود که ما این ظرفیت‌ها را تقویت کنیم و بتوانیم از آنها استفاده کنیم و بخشی از این کمبودها و نارسایی‌ها برطرف شود. او همچنین در پاسخ به این سوال که آیا می‌توان امیدوار بود که مجلس اقدامی در این خصوص صورت دهد، اظهار کرد: در واقع پلتفرم‌ها هزینه سنگینی دارند. در بازدیدی که از شرکت هیوندایی داشتیم، گفته می‌شد که 30 درصد از بودجه این شرکت هزینه تحقیقاتی است. این میزان، هزینه بالایی محسوب می‌شود. طراحی پلتفرم و قطعه نیازمند هزینه‌های سنگینی‌ست که متاسفانه شرکت‌های خودروسازی ما توان چنین هزینه‌ای را ندارند وگرنه اگر این توان را داشتند می‌توانستد در‌این زمینه کار کنند و بیش از آنکه از طرح‌های تقلیدی استفاده کنند از طرحی که برند خودمان باشد بهره بگیرند. اما این نگاه در مجلس برای تعمیق تعامل خودروسازان و دانشگاه وجود دارد.

نیازی به شرکت‌های طراحی خارجی نداریم

از سوی دیگر جامعه دانشگاهی نیز با آموزش متخصصان طراحی صنعتی، به همکاری با خودروسازان علاقه‌مند است. به نظر می‌رسد می‌توان هزینه‌های هنگفتی که برای تولید برخی قطعات یا طراحی خودروها به طرف‌های خارجی پرداخت می‌شود را به کاهش چشمگیر به گروه‌های داخلی پرداخت کرد تا در کنار صرفه‌جویی ارزی خودروسازان، دانش داخلی نیز به منصه ظهور و تولید رسیده و کاربردی شود. در همین ارتباط امراله امینی - استاد دانشگاه - در پاسخ به سوال «آرمان» مبنی بر اینکه میزان به‌کارگیری دانش و تعامل با دانشگاهیان در صنعت خودروسازی را چگونه ارزیابی می‌کنید، بیان کرد: در ایران ارتباطی میان شرکت‌های خودروسازی و دانشگاه‌ها وجود ندارد. از آنجا که صنایع تا کنون به شکلی وابسته بوده است کمتر در آن نوآوری وجود دارد پس بحث ارتباط صنعت و دانشگاه در ایران منتفی به نظر می‌رسیده است اما در خودروسازان برند این ارتباط می‌تواند قوی باشد. او تاکید کرد: اما از آنجا که در ایران برندهای خارجی بازتولید شده است این ارتباط شکل نگرفته است و شاید تنها نمونه آن را بتوان سمند دانست. امینی همچنین با تاکید بر اینکه اصلا نیازی به شرکت‌های طراحی خارجی نداریم اظهار کرد: در ایران طراحان به‌نامی وجود دارند که فعالیت می‌کنند و می‌توان در کنار آنها از طراحان خارجی هم برای مشاوره استفاده کرد نه اینکه کل پروژه را مستقیما به طراحان خارجی واگذار کنیم اما روند کنونی نشان می‌دهد که یک اشکال ساختاری در برنامه‌ریزی‌ها وجود دارد.

به‌کارگیری دانش محققان داخلی

بررسی‌ها نشان می‌دهد بخش تحقیقات و پژوهش در شرکت‌های خودروسازی جهانی، یکی از مهمترین چرخ‌دنده‌های ماشین خودروسازی محسوب می‌شود. شرکت‌های خودروسازی بزرگ هرساله با معرفی نمونه‌های جدید خودروهای خود یا تغییر در امکانات و جرح و تعدیل سیستم خودروها، اقدام به نوآوری در این صنعت می‌کنند و این امر تنها به مدد تکیه بر دانش محققان و کارشناسان طراحی صنعتی و پژوهش‌های مستمر در زمینه تولید خودرو صورت می‌گیرد. اگرچه نمی‌توان از مشکلات بزرگ خودروسازان و قطعه‌سازان داخلی، چشم پوشید اما می‌توان انتظار داشت که کمیسیون صنایع مجلس شورای اسلامی با ارائه طرح‌های کارآمد در راستای هموار کردن مسیر تعامل خودروسازان با گروه‌های دانشگاهی گام برداشته و دولت نیز با فعال کردن معاونت علمی-فناوری رئیس‌جمهوری در همین جهت، به یاری مجلس و خودروسازان بشتابد. تنها در این صورت است که می‌توان با برنامه‌ریزی دقیق و تعریف اهداف کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت، به پیروزی‌های بزرگ در این زمینه دست یافت تا نه‌تنها در جهت رشد و توسعه صنعت بزرگ خودروسازی گام برداشته شود بلکه اسباب ایجاد اشتغال برای فارغ‌التحصیلان دانشگاهی نیز فراهم آید.