تاملاتی پیرامون سوال از روحانی

آرمان - امروز «ششم شهریور ماه» را موعد پاسخ رئیس‌جمهور به سوال برخی نمایندگان اعلام کرده‌اند. طیف‌های مختلف سیاسی- رسانه‌ای و بدنه اجتماعی، انتظارات متفاوتی از جلسه سوال دارند. شواهد گوناگونی حاکی از آن است که طراحان سوال و مخصوصا کانون هدایتگر آن، اهداف بزرگتری از این طراحی در سر می‌پروراند. حسن روحانی اما در چگونگی مواجهه با پروژه جدید مخالفان، موانع و پیچیدگی‌های متعددی را در پیش پای خود می‌بیند. او به عنوان شخص دوم نظام، نه می‌تواند از موضع اپوزیسیون نظام ظاهر شود، نه می‌تواند در موضع مدافع کلیت سیاست‌های منتهی به وضع کنونی، سخن بگوید. از طرفی وحدت و آرامشی که کشور در مواجهه با آرایش خصمانه جدید آمریکا، طلب می‌کند، روحانی را از موضع‌گیری‌ای که بازنمای هر نوع حاکمیت دوگانه باشد، باز می‌دارد. از سویی سکوت و انفعال، حامیان را ناامیدتر و مخالفان را جری‌تر خواهد کرد. به عبارتی روحانی بر سر دو راهی‌ای قرار گرفته است که رفتن- نرفتن از هر کدام، هزینه- فایده‌هایی را به صورت توامان در خود جای داده است. شرایط کشور به‌گونه‌ای است که تاب و ظرفیت، بیدار کردن- شدن زشت‌های خفته جدید، را ندارد و وضعیت روحانی به‌گونه‌ای است که بدون بیدار کردن زیباهای خفته جدید، در موقعیتی به مراتب ضعیف‌تر از اکنون، قرار می‌گیرد. مشکل اما از آنجا بر می‌خیزد که زیبای خفته در لایه زیرین زشت خفته، قرار دارد و بیدار کردن زیباهای خفته، مستلزم بیداری زشت‌های خفته‌ای است. هرچند فاصله روحانی از جنبش اجتماعی اصلاح‌طلب به عنوان مبنا و برسانده دولتش، در تضعیف موقعیت و قدرت ایشان، و از سویی پیشروی مخالفان افراطی بی‌ملاحظه نسبت به سرنوشت کشور، سهم وافری داشته است، اما حساسیت طبقه متوسط و راس و بدنه بهبود خواه، نسبت به اکنون و آینده کشور، همچنان قابلیت موثری برای چفت شدن با رئیس‌جمهور را داراست.

میکرو پلیتیک همچنان بزرگترین ظرفیت و مبنای قدرت روحانی است. ظرافت روحانی در مواجهه با سوال، می‌تواند مخاطرات بیداری زشت‌های خفته احتمالی را به شدت کاهش داده و از سویی، فرصت‌های متعددی در واکسینه کردن دولت در مواجهه با طرح‌های مخرب انسداد باوران را به اختیار در آورد. به نظر می‌رسد رادیکال شدن روحانی، ایجاد فضای دو قطبی و شکل دادن حاکمیت دوگانه از زبان روحانی، خواسته اتاق فکر طراحان سوال و مقدمه چینی برای اقدامات بعدی باشد. از این رو، لحظه رادیکالیزه شدن، لحظه شکست است و به شدت باید از آن پرهیز شود. روحانی اما می‌تواند با شکستن چارچوب تحلیلی طراحان، در میدانی که خود ترسیم می‌کند، بازی کند؛ میدانی جدید و واقعی که اقلیت انسداد طلب را در تقابل با اکثریت بهبودخواه و شامل بخش اکثریت ملت و بخش موثر حاکمیت جلوه‌گر نماید. اقلیتی بحران‌ساز که نقش تکمیل کننده پازل و تاییدگر افراطیون براندازی‌خواه و رهبران آمریکای جدید را بازی می‌کنند. هنر حسن روحانی بازنمایی ظریف محتوای مخرب انسدادباوران برای کشور در شرایط خطیر کنونی است. سخنان روحانی در مجلس می‌تواند آغازگر فصل جدیدی از وحدت و انسجام حداکثری برای مواجهه با تهدیدات درونی و بیرونی علیه ایران باشد؛ به شرط آنکه با اقدامات عملی ایشان در کارآمدسازی بیشتر دولت و کاهش شکاف حاکمیت و ملت و معطوف به مطالبات جنبش اجتماعی برسانده دولت همنشین شود. مدیریت هوشمندانه روحانی در پاسخ به سوال، می‌تواند طراحان را از موقعیت تهاجمی و پیش‌رونده کنونی عقب براند. آنها برای در اختیار در آوردن پوپولیسم منفی و تحریک توده‌ها علیه دولت خواب‌های زیادی دیده‌اند، روحانی و دولتش اما برای اخذ مجدد اعتماد ملت و تقویت پوپولیسم مثبت، راهی غیر از عبور و رهایی از انفعال خودساخته کنونی در پیش ندارند. وانگهی پاسخ به عواقب این انفعال، رادیکالیزه شدن نیست، بازگشت به روایت متعادل جنبش اصلاحی از سیاست ورزی بهبود خواهانه است. بی‌توجهی به روایت یک جنبش اجتماعی از کنش سیاسی‌اش، دستاوردی غیر از تهی شدگی نهاد بر آمده از آن جنبش از روح زنده‌اش، درپی نخواهد داشت. فضای تنفس جنبش اصلاحی نه انفعال است و نه رادیکالیسم؛ سیاست‌ورزی زمان پرورده، زمینه پرورده و مبتنی بر اراده عمومی کسانی است که جنبش اجتماعی را به صدا در آورده‌اند. روحانی برای فهم درست‌تر مطالبات جنبش اصلاحی، صدای راهبران این جنبش را بشنود. استمرار توقف در انفعال به نام اعتدال، استمرار تقویت پوپولیسم منفی علیه دولتی است که نام تدبیر و امید بر خود نهاده است، غافل از آنکه هیچ تیزابی چون انفعال تخریبگر تدبیر و سوزاننده امید نیست. رئیس‌جمهور محترم فرصت سوال را به آغازی نو جهت تقویت اصلاح‌خواهی در برابر انفعال و انسدادباوری تبدیل کند.