نظامیان و سیاست
آرمان - مهمترین ویژگی دولت- ملتها پس از شکلگیری آنان برخورداری از ارتش منسجم بود. به عبارتی، ارتش و نهاد نظامی بهعنوان عامل اصلی حفظ ژئوپلیتیک دولت مدرن مطرح شد. دولت به معنی عام آن یعنی، حکومت بر اساس مشروعیت در سرزمینی مشخص بر مردم که حق قانونگذاری، اجرا و قضاوت را دارد. بر این مبنا، حفظ کیان هر نظام سیاسی در جغرافیایی مشخص بر عهده نیروهای مسلح است که نخبگان آن را نظامیان تشکیل میدهند. تاریخ جوامع حکایت از مجموعه جنگها و صلح را دارد. حفظ آرامش، امنیت و حمایت از رویکردهای سیاسی برای توسعه جامعه ایران نیازمند روبنایی از نیروهای مسلح کارآمد و تخصصی است. فارغ از نگاه تاریخی به موضوع نظامیگری در دنیا، ارتباط تنگاتنگی میان نظامیگری و سیاست وجود دارد. بهگونهای که نیروهای نظامی کارویژه مشخصو در راستای کسب اهداف سیاسی برای توسعه جامعه به کار گرفته شدهاند. بر این اساس مهمترین کارویژه نیروهای نظامی دفاع از امنیت ملی و کیان نظام مردمی است. به عبارتی بهتر، نظامیگری یعنی بهکارگیری مجموعهای از منابع قدرت سخت، برای دفاع از آزادی، امنیت و اراده ملی است. آرمان نهایی هر ساختار نظامی در دنیا مردم بوده و حفظ کیان جامعه از دست اندازیهای نظامی عوامل بیگانه اصلیترین کارویژه نیروهای نظامی بهشمار میرود. آنچه که ارتباط میان نظامیگری و سیاست را تبیین میکند، حفظ آزادیهای اساسی و ساختار جامعه است، به طوری که نظامیگری حیطهای مشخص در قالب نیروهای نخبه بوده و سیاست عرصهای عمومی و متشکل از اراده ملت برای هدف گذاری، تبیین آرمان و چرخش قدرت به منظور هرچه بیشتر اجتماعی شدن و تامین منافع جامعه است. در این نوع ارتباط، ساختار نظامی بهعنوان متغیری وابسته به سیاست است. به عبارتی بهتر، نیروهای نظامی تامین کننده اهداف تعیین شده بهواسطه دستگاه سیاسی مردمی هستند. به هر میزان که نفوذ و قدرت نظامیگری در برابر سیاست بیشتر شود، اصطلاحا از آن بهعنوان میلیتاریزه شدن جامعه یاد میکنند. میلیتاریزه شدن به معنی نفوذ غیرمتعارف نیروهای نظامی در شئون اجتماعی و سیاسی به منظور کنترل و هدایت سیاسی است. اولین نشانه اینگونه تغییر سیاسی و اجتماعی نمود هرچه بیشتر نشانهها و ادبیات نظامی در جامعه بوده و غالبا نظامیان در تمامی جوانب سیاسی، اجتماعی و اقتصادی حضوری فعال و تعیینکننده دارند. به تعبیری، سیاست نوعی وابستگی شدید به نظامیان پیدا میکند. در تمامی جوامع دموکراتیک و توسعهیافته ساختار نظامی تابعی وابسته به دستگاه سیاسی است که توسط اراده ملی و در مسیری از فرآیند دموکراتیک تعیین شده و دستگاه نظامی موظف به حفظ کیان این ساخت سیاسی است. رشد بیش از حد ساختار نظامی در ابعاد گوناگون میتواند شئون جامعه را به سوی نظامیگری تغییر داده و دخالت در مسائل اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی توسط نظامیان منجر به نوعی جامعه توسعه نیافته شود. از این جهت، نگاه به نوع رابطه میان ساختار نظامی و سیاسی در ایران نیازمند دقت و حساسیت بالای است، چراکه جامعه متشکل از افرادی با دیدگاههای متکثر و متنوع است و ساختار نظامی موظف به حفظ این جامعه با رویکرد امنیت ملی و دفاع از این جامعه در برابر توطئه یا دخالت بیگانگان برای اضمحلال اجتماعی است. اگرچه نقش و کارکرد ساختار نظامی در ایران در طول سالیان پس از پیروزی انقلاب اسلامی در دفاع از کیان جامعه و کشور اجتناب ناپذیر است، اما نقشآفرینی هرچه بیشتر و خروج از کارویژه اساسی خود میتواند زمینههای آسیب اجتماعی به همراه داشته باشد. لذا، در خصوص تبیین جایگاه نیروهای نظامی همانگونه که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز به آن اشاره شده است، قرار گرفتن در حیطه تخصصی و برخورداری از قدرت سخت برای حمایت از فرایند سیاسی و دفاع از جامعه، هدف اصلی آنان است که برای این منظور تابع دستگاه سیاسی هستند و در یک رابطه متقابل حمایت سیاسی از نخبگان نظامی و قدردانی ملی برای حمایت هرچه بیشتر از اقدامات نظامیان در دفاع از کیان جامعه حائز اهمیت بسیار است. آگاهی نسبت به کارویژه نظامی و حیطه عملکرد آن برای جامعه و در حمایت از جامعه از مهمترین اقدامات دستگاه سیاسی و اجتماعی است که علاوه بر تعیین محدوده عملکرد نظامی، از امکان تسخیر هرچه بیشتر جامعه بهواسطه منطق نظامیگری جلوگیری کند. بنابراین، دقت در رابطه میان نظامیگری و عرصه سیاست بهعنوان یکی از محورهای توسعه در کشور محسوب میشود که نیازمند آگاهی اجتماعی از کارویژههای اساسی آن و ترسیم دقیق مرزهای نظامی و سیاسی و نوع تعامل آنان است که این عامل علاوه بر تقویت کارکرد هر دو دستگاه و دفاع از کیان جامعه ایران، از هرگونه امکان میلیتاریزه شدن جامعه جلوگیری میکند. حمایت از ساختار نظامی بهعنوان عامل قدرت سخت در دفاع از حقوق ملت در برابر خطرات نظامی خارجی مهمترین محدوده عملکرد این دستگاه است و عدم ورود آنان به هرگونه شکلبندی سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی میتواند استحکام در نظم اجتماعی و مسیر توسعه بههمراه داشته باشد که باید به دقت مورد توجه و تاکید قرار گیرد.
