زدوبند نفتی روسیه و عربستان

آرمان - امروزه مسائل مربوط به انرژی و معادلاتی که در این خصوص تنظیم می‌شود پیچیدگی قابل توجهی داشته و با در نظر گرفتن روابط سیاسی و اقدامات استراتژیک کشورها و نفوذ گاه‌به‌گاه این عوامل در مراودات انرژی، این پیچیدگی‌ها شدیدتر هم خواهند شد. بدون تردید مسائل مربوط به حوزه انرژی با آنچه در حوزه ژئواستراتژیک رخ می‌نماید تفاوت دارد. در مسائل نفت و اقتصاد نفتی، معادلات عموما بر اساس عرضه و تقاضا تنظیم می‌شود. تعیین قیمت و میزان تولید بر اساس نیاز بازار، یک شاخص است، اما ذخیره سازی و داشتن ذخایر استراتژیک هم بحث دیگری است که پیچیدگی‌های قابل توجه و گره‌های گاه ناگشودنی دارد. تولید‌کنندگان باید منافع همدیگر را مراعات کنند و رعایت حقوق مصرف‌کنندگان هم در این میان اهمیت ویژه‌ای دارد. به هر ترتیب چرخه اقتصاد نفت یک چرخه خط مستقیم یا نقطه‌ای نیست، بلکه یک زنجیره است که در آن اگر همه شاخص‌ها و عوامل موثر در نظر گرفته نشود وضعیت به‌گونه‌ای پیش می‌رود که شخصی با اطلاعات اندک در خصوص اقتصاد نفت در آمریکا حاکم شده و تلاش می‌کند وضعیت را به هم بزند. ورود استخراج نفت و گاز شیل در آمریکا یک عامل جدید در معادلات نفتی جهان است و آمریکا با این اقدام سعی می‌کند جای تولیدکنندگان قدیمی نفت چون ایران و ونزوئلا و... را که با آمریکا مسائل سیاسی دارند، بگیرد. طبیعی است که ورود عنصر سیاسی در معادلات بین‌المللی اقتصاد نفت، اوضاع را پیچیده کرده و به منافع ایران هم لطمه می‌زند. دیگر زمان آنکه عربستان تنها تنظیم‌کننده بازار نفت باشد گذشته است. روسیه و آمریکا به ترتیب به‌عنوان عوامل دوم و سوم در بازار جهانی نفت تاثیر قابل توجهی دارند. معادله‌ای که بتواند سه عامل عربستان، روسیه و آمریکا را به‌گونه‌ای تنظیم کند که به ضرر تولیدکنندگان دیگر منجر نشود، اهمیت زیادی دارد. در حال حاضر آمریکا قصد دارد سیستم تصفیه و پکیج ال‌ان‌جی خود را در کنار عربستان ایجاد کند. این یک اقدام سیاسی بزرگی است که در معادلات انرژی منطقه و جهان تاثیر زیادی دارد. آمریکا در حالی قصد دارد از آن سمت دیگر دنیا پالایشگاه‌های ال‌ان‌جی خود را در مرز ایران و عربستان بنا کند که سیستم گاز ایران در فاصله چند کیلومتری دریایی از مرز عربستان قرار گرفته. این اقدام بدون شک تغییراتی جدی در معادلات مزبور ایجاد خواهد کرد. از سویی کشور روسیه به‌طور طبیعی به منافع خود می‌اندیشد. به‌طور کلی اقدامات و روابط بین‌المللی روسیه و هماهنگی‌هایی که در راستای پیشبرد منافع خود انجام می‌دهد را باید در گستره احقاق منافع این کشور ارزیابی کرد. با وجود این روسیه هم باید بداند اخلال در بازار انرژی منطقه بدون همکاری ایران که بزرگ‌ترین ذخایر نفت و گاز جهان را دارد به‌نفع روسیه تمام نخواهد شد. این البته مستلزم داشتن یک استراتژی روشن و به‌روز نفتی از جانب ایران و ایجاد روابط سیاسی متناسب با سه کشور اصلی انرژی خواهد بود.