مدیریت کنشی برای بحرانهای اجتماعی
آرمان - حادثه خیابان پاسداران و حواشی ناشی از آن، قطع نظر از برآیندهای رسانهای که در داخل و خارج از کشور به همراه داشت، واکنش برخی از مسئولان کشور از جمله ریاست محترم جمهور و ریاست محترم کمیسیون امنیت ملی را به همراه داشت که نشان دهنده نگاه آسیب شناسانه به حوادثی از این دست میباشد. در این میان سه موضوع بیان شده از اهمیت بالایی برخوردار است. قطع نظر از آنکه هم دراویش و هم تمام افرادی که به نوعی با حقوق بشر و شهروندی سر و کار دارند، این گونه اقدام غیرمتعادل و غیرمتعارف را موجب صدمات جانی و مالی فراوانی به افراد حاضر از جمله نیروی انتظامی و مردم میدانند و به نظر میرسد که حتی طرفداران دراویش نیز از چنین اقدامی حمایت نکردهاند، معالوصف بسترساز وقوع حادثهای شد که میتواند در فرآیند استحاله شرایط مورد توجه و از لحاظ الگوبرداری به دقت مورد مطالعه قرار گیرد. اما سه واکنش متفاوت در خصوص این موضوع در تطبیق با آسیب شناسی اینگونه حوادث قابل توجه و اعمال نظر است. هر دو مسئول اجرایی و تقنینی ضمن تاکید بر حفظ امنیت دراویش و اینکه مشکلی با آنان وجود ندارد، تاکید داشتهاند که باید امنیت افرادی که در کشور زندگی میکنند با حفظ امنیت برای آنان و احترام به تنوع افکار و لحاظ افتراق فرهنگی و فکری و تکثر در میان مردم تامین شود. در این زمینه آقای رئیسجمهور مطلبی را مورد اشاره قرار دادند که از لحاظ آسیب شناسی بسیار مهم و درحقیقت بسترساز ارزیابی و دریافت چرایی و چگونگی وقوع این حوادث است. آقای دکتر روحانی کندوکاو برای بررسی وقوع این حوادث را مورد تاکید قرار دادند و این امر نشان میدهد که مسئولان کشور نه تنها درخصوص این حادثه بلکه سایر حوادث اجتماعی قبل از اینکه صرفا براساس پندارهای سنتی تدابیر لازم برای مدیریت چنین حوادثی را اعمال کنند، باید به بررسی و آسیبشناسی چگونگی وقوع این حوادث پرداخت. از لحاظ جرمشناسی و جامعهشناسی جنایی هیچ اقدام و حادثه اجتماعی بروز نمیکند مگر اینکه با لحاظ رابطه علت و معلولی، عوامل و مولفههایی در این زمینه وجود داشته باشد. این عوامل گاه تحت تاثیر عوامل خارجی یا به علت ناکارآمدی مدیریت در بخشی از امور، مشکلات اقتصادی و فرهنگی از جهت دیگر، میتواند براساس مطالعات میدانی مورد رصد قرار گیرد.
مسلما در پشت هر حادثه و اعتراضی، حفظ این انگیزهها و عوامل بیرونی و درونی وجود دارد که در یک مدیریت موفق یا مدیریتی که قصد جلوگیری و حل بحران و مدیریت بحران را دارد باید مورد توجه قرار گیرد. حوادث اجتماعی معلول عوامل و شرایطی هستند که به تدریج ایجاد میشوند. ما با لحاظ تنوع فرهنگی، تکثر قومی، نژادی و دینی همانطور که دکتر روحانی بدان اشاره کردند باید در چارچوب قانون اساسی ضمن احترام به تنوع فکری و فرهنگی، بستری فراهم کنیم تا با برقراری گفتمان و توجه به نیازها و مشکلات، قبل از اینکه شرایطی ایجاد و موجب بحران شود، موضوع را مدیریت نماییم. آنچه مسلم است اقدامات خشونت آمیز از این دست که دیدیم، مورد تائید هیچ انسان معتقد، مومن و قانونمندی نخواهد بود. لذا در این خصوص باید بهگونهای اقدام کرد تا ضمن حفظ جان اشخاص از بحرانی شدن مسائل جلوگیری شود. خوشبختانه در قانون اساسی ما راه حلهای برون رفت از این امور با تکیه بر حقوق مردم با دین و نژاد و فرهنگهای مختلف پیشبینی شده است. ایران کشوری است که از قدیمالایام تاکنون از لحاظ فرهنگی و اعتقادی دورههای متفاوتی را پشت سر گذاشته است. برگهای تاریخ نشان میدهد که تمام سردمداران از تاریخ باستان تاکنون سعی بر نوعی مدارا، حفظ احترام در حین حال هدایت اشخاص به طرق مقتضی به قانونگرایی و نظمپذیری دارند و قوانین ما در این خصوص خواه در چارچوب قانون اساسی و قوانین عادی و حتی حقوق شهروندی بخشی از این اصول را مورد تاکید و تصریح قرار داده است. آنچه از لحاظ علمی میتواند مورد ارزیابی قرار گیرد، این است که اگر با شیوه کارآمد مدیریتی اقدام کنیم، بسیاری از این حوادث قابل پیشگیری است. مسلما در اعتراضات اجتماعی یا مطالبات مدنی ممکن است افرادی با سوءاستفاده از شرایط دست به اقداماتی بزنند که قطعا باید مورد تفکیک و نگاه مستقل و ارزیابی متفاوت قرار گیرد. امیدواریم با توجه به شرایطی که در گذشته اتفاق افتاد، ضمن اظهار تاسف از جان باختن افراد در این حادثه در مدیریت کلان کشور با پیشبینی و رصد علل و عوامل این حوادث، زمینهای فراهم کنیم که از تکرار آن جلوگیری شود.
