ایستگاههای گرانی
آرمان - شهناز دیواندری: تولیدات در ایران دارای ارزش افزوده بالایی هستند. قیمت محصولات تولیدشده در ایران از قیمت بسیاری از کالاها در سایر کشورها بالاتر است. این مساله باعث شده تولیدات داخل، مناسب صادرات به سایر کشورها نباشند، چرا که هزینه تمامشده آنها بالاست. بهای تمامشده بالا در اجناس به قاچاق کالا نیز دامن زده و مساله تولید را در ایران دچار تزلزل کرده است. نکته دیگری که قرار است به آن پرداخته شود، وجود گمرک و کالاهایی است که بهصورت قانونی وارد ایران میشوند. توقفهای طولانی در گمرک باعث شده است هزینههای ترخیص کالا بالا برود و این مساله روی قیمت تمامشده اجناس وارداتی نیز اثر میگذارد.
ایران محصولات تولیدی با ارزش افزده بالایی دارد. عبور از هر مرحله و رسیدن به مرحله دیگر به بالا رفتن هزینه تمامشده دامن میزند. گویا با هر شیوهای در ایران به فروش محصول بپردازی، قیمت آن گران تمام خواهد شد. مساله پخش محصولات نیز مورد دیگری است كه قیمت كالاها را بالا میبرد. این مساله به قاچاق کالا دامن زده و موضوع قاچاق را در کشور بیشتر کرده است. در قاچاق کالا بدون پرداخت هیچمبلغ اضافهای برای ترخیص یا حتی اخذ مالیات، كالا را وارد بازار میكنند. کیفیت نامناسب كالاهای قاچاق دامنگیر خریداران میشود، اما بهعلت ارزانی خریدار را به سمت خود جلب میکند. اگر بخواهیم ارزش افزوده را به زبانی سادهتر بیان کنیم، باید بگوییم ارزش افزوده تفاوت بین ستاده و داده است. در واقع ارزش افزوده به فروش منهای خرید محصول گفته میشود. در ایران و نیز سایر کشورها هر کالایی که در بازار به فروش میرسد، از چندین مرحله عبور میکند. با گذر از هر مرحله مقداری هزینه تمامشده به آن اضافه میشود و در واقع قیمت کالا بالا میرود. به چنین روندی ایجاد ارزش افزوده در محصول گفته میشود. برای نمونه تولیدكننده پوشاك را در نظر بگیرید. این تولیدكننده برای تولید یک دست کتوشلوار چند مرحله روی آن فعالیت میكند تا پارچه خام تبدیل به کتوشلوار مورد نظر شود. با اضافه شدن هر مرحله برای رسیدن به محصول مورد نظر ارزش افزودهای به کالا اضافه میشود که قیمت محصول نهایی را بالا برده و در نهایت قیمت خروجی با قیمت جنس خام متفاوت خواهد بود. علاوه برآن نوبت به پخش و فروش جنس مورد نظر میرسد. در این مرحله عمدهفروشان و نیز خردهفروشان یا سایر شبكههای پخش وارد عمل میشوند. با ردشدن كالا از هر ایستگاه ارزش افزوده و سودی روی آن كشیده میشود تا به دست مصرفكننده برسد.
مالیات بر ارزش افزوده، دلیل افزایش قیمت
یکی از مواردی که در ایران قیمت محصولات را بالا میبرد، اخذ مالیات بر ارزش افزوده است. در سایر نقاط دنیا از مصرفکننده نهایی مالیات اخذ میشود، در حالی که در ایران تولیدکننده مالیات بر ارزش افزوده پرداخت میکند. نكته قابل اشاره این است كه در اصل قضیه، فردی باید مالیات بپردازد كه میخواهد از كالا استفاده كند. بهگفته برخی تولیدکنندگان ارزش افزوده به شیوه اخذ مالیات بهویژه در بخش صنعت دو یا سه بار از تولیدکننده گرفته میشود و این مساله باعث بالا رفتن هزینه تمامشده محصولات در بازار عرضه میشود. قیمت تمامشده بالا، فرصت حضور تولیدكنندگان ایرانی را در بازارهای جهانی میگیرد، چرا كه اجناس قیمت بالایی دارند. كالاها در ایران گاهی در 13 ایستگاه توقف دارند. معاون وزیر صنعت در زمینه توقف كالاها در ایستگاهای متعدد و افزایش قیمت آنها گفت: بر اساس بررسیهایی که انجام دادیم برای اینکه یک کالا به دست مصرفکننده برسد، در برخی اوقات در 13 ایستگاه توقف میکند و در هر ایستگاه مقداری به قیمت کالا افزوده میشود. به گزارش ایلنا، حسن یونسی سینكی اظهار داشت: طولانیبودن این مسیر آفتی برای تولیدکننده و مصرفکننده به حساب میآید و با وجود تدابیر اتخاذشده هنوز این مسیر طولانی ادامه دارد. خود اصناف میتوانند رفتارهایی اتخاذ کنند که کالای قاچاق در شبکه توزیع نفوذ نکند تا به این ترتیب از تولید ملی حمایت شود.
ایجاد ارزش افزوده در گمرك
اگر بخواهیم به كالاهایی كه از طریق واردات به تعرفههای گمركی برمیخورند و این تعرفهها نیز باعث افزایش قیمت محصولات وارداتی میشود، اشاره كنیم، بهتر است تعریف مختصری از نحوه مالیاتگیری بهشیوه غیرمستقیم توسط گمرك ایران بیان شود. گمرك عبارت است از سازمان دولتی كه مسئول اجرای قوانین گمركی است. این سازمان به اخذ حقوق و عوارض ورودی واردات و نیز صادرات میپردازد. این سازمان مسئول اجرای قوانین و مقررات مربوط به كالاهای همراه مسافر نیز است. حقوق گمركی نوعی مالیات غیرمستقیم است كه به كالاها تعلق میگیرد. در این راستا حقوق گمركی كه از واردات كالا اخذ میشود، قیمتنهایی آن را بالا میبرد. در نتیجه واردات و پخش و توزیع كالاهای وارداتی نیز، افزایش قیمت بهای تمامشده را به همراه دارد. مسائل عنوانشده به قاچاق كالا دامن میزند. یكی از روشهایی كه باعث میشود به كالای مورد نظر مالیات تعلق نگیرد و با قیمت پایینتر وارد ایران شود، قاچاق كالا یا دورزدنهای قانونی است. مساله افزایش قیمتهای نهایی اجناس، قاچاق كالا را در ایران بیشتر كرده و اصناف در راستای فروش با معضل روبهرو شدهاند. متاسفانه هزینه بالایی كه ایران مجبور است در زمینه خرید فناوری دستگاههای جدید بدهد و بالابودن هزینهها در ایران، تولیدكالاهایی گران را در پی داشته است.
توزیع سنتی کالا در ایران
یك عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی در گفتوگو با «آرمان» میگوید: در تمام دنیا عرفی برای ایجاد ارزش افزوده روی كالاها وجود دارد. كارخانه كالایی را تولید میكند یا وارد كننده كالایی را وارد میكند، در هر دو صورت این اجناس به دست پخشكننده خواهد رسید تا آنها را پخش کند و به فروش برساند. خردهفروشان نیز مجبور هستند از عمدهفروشان خرید كنند. مجیدرضا حریری ادامه میدهد: مجموعا سه دسته در این میان وجود دارند. یكی واردكننده یا تولیدكننده، دسته دوم عمدهفروش یا خردهفروش و دسته سوم مصرفكننده است. روشهای دیگری نیز در توزیع وجود دارد. شبكههای مویرگی و توزیع شبكهای از دیگر موارد توزیع است. هر كدام از این مراحل ارزش افزودهای را برای كالا در پی دارد. او تصریح میكند: در حال حاضر آنچه در كشور وجود دارد توزیع سنتی است. كالاهایی كه باید به دست مصرفكننده برسد، ظاهرا برای فروش یا پخش آنها شركتهای دیگری نیز وجود دارد. در تمام سیستمهای پخش سنتی كه در دنیا وجود دارد، همین سه مرحله طی میشود و فردی كه سرویسهای لازم را ارائه میكند، مبلغی را بابت سرویس و خدمات خود روی محصول میکشد. حریری میافزاید: در ایران سیستمهای پخش سالمی مشاهده نمیشود و تعدد فروشگاهها در نقاط مختلف شهر برای خردهفروشی شبكهها را گستردهتر میكند. تعداد واحدهای صنفی در ایران زیاد است و دلیل این تعداد بالا، بیكاری بوده است كه در سه دهه گذشته در كشور وجود داشته و مردم را به سمت فروش میكشاند. بخشی از بار اشتغال به دوش سیستم توزیع و واحدهای عرضهكننده كالا افتاده است. این آسانترین شغل برای هر فرد است. با توجه به وجود پخشكنندههای متعدد طبیعی است كه هر كدام بهدنبال سود خود باشند و با بالا بردن قیمت كالاها، درآمد لازم را كسب کنند. برای هر 60خانوار باید یك واحد صنفی وجود داشته باشد كه این نسبت در ایران وجود ندارد.
