استقلال اقلیم و آینده خاورمیانه

آرمان - با وجود اختلافات فراوانی که با ترکیه بر سر چند مساله داریم، از جمله مساله سوریه و با اینکه گاه انتقادات لفظی طرفین بسیار شدید شده ولی ترکیه نمی‌تواند ما را رها کند، به‌خاطر انرژی ما و ما هم نمی‌خواهیم ترکیه را رها کنیم به دلیل اینکه به هر حال یک کشور مسلمان قدرتمند و عضو ناتوست و از نفوذ بالایی برخوردار است. منتها شیوه‌های رفتاری آقای اردوغان خیلی متعارف و دیپلماتیک نیست. یعنی وی چندان تابع ضوابط و الگوهای سیاسی نیست و به همین دلیل از نظر شخصیتی خیلی قابل اعتماد نیست. به همین علت هم زمانی که مساله تحولات جهان عرب به‌وجود آمد کشورهای درگیر اعلام کردند که الگوی حکومتی‌شان شبیه به ترکیه خواهد بود و همین باعث شد که اردوغان چندبار به شمال آفریقا سفر کند. با توجه به اینکه از اخوان المسلمین هم حمایت می‌کرد و نشان می‌داد که از هواداران پر و پا قرص اخوان المسلمین است. موقعیت مناسبی که اردوغان پیدا کرده بود بالاخره با برکناری محمد مرسی در مصر کاهش یافت. از اتحادیه اروپا تقریبا رانده شد و سیاست یا استراتژی معطوف به شرق را پیش گرفت. مثلث عربستان، قطر و ترکیه به‌وجود آمد و در ارتباط با نفوذ ترکیه در سوریه اختلافات با ایران جدی شد و هنوز هم این اختلافات وجود دارد. با وجود نشستی که در مذاکرات آستانه با همکاری و همراهی روسیه داشتیم ولی اختلافاتی که از گذشته‌های دور ادامه داشته، به سختی برطرف خواهد شد. اما سفر اخیر سرلشکر باقری به ترکیه و ملاقات با مقام‌های آن کشور نشان از جدی شدن مساله اقلیم دارد. یعنی ممکن است همان‌طور که اعلام کرده‌اند در ماه سپتامبر این همه‌پرسی برگزار شود. به‌رغم اینکه وزیر دفاع آمریکا هم برای اینکه این موضوع را به تاخیر بیندازد، خیلی موفق نبود اما به نظر می‌رسد که آمریکایی‌ها از این استقلال دفاع می‌کنند که نگرانی شدید ترکیه و ما را به دنبال داشته است. این نگرانی خیلی قابل لمس است که اگر اقلیم به استقلال برسد، ممکن است که همین انتظارات در جمعیت کردهای ساکن در دیگر کشورها هم به‌وجود بیاید. به‌رغم اینکه حکومت مرکزی ترکیه با کردها همیشه در حال جنگ است و بارها تلاش کرده که جلوی استقلال خارجی کردها را بگیرد اما الان به مرحله‌ای رسیده که این موضوع دیگر از دست ترکیه بیرون رفته و آمریکا به طور رسمی و اتحادیه اروپا به طور تلویحی از استقلال کردها که یک مساله 250 ساله است، دفاع می‌کنند. بنابراین نگرانی‌های ایران در این مورد به صورت منطقی با نگرانی‌های ترکیه همسویی دارد، هرچند ممکن است در جوار مذاکراتمان در مورد اقلیم به مذاکرات دیگری هم بپردازیم. اولین بار که آقای عبدا... گل در مقام ریاست جمهور در زمان احمدی‌نژاد به ایران سفر کرد، قرار بود که سطح مبادلات تجاری ما به رقم 30 میلیارد دلار برسد که نگاهی خوش‌بینانه بود که تحقق آن بسیار بعید و دشوار و دور از ذهن به‌نظر می‌رسید که بتوانیم تا این حد با ترکیه مبادلات تجاری داشته باشیم ولی به هر صورت هر دو طرف انتظارشان این بود که سطح مبادلات تجاری را گسترش دهند. اما باز با مشکلاتی که بر سر مساله دنیای عرب پیش آمد، این مذاکرات متوقف شد. حالا شاید آقای اردوغان با پذیرایی نه چندان گرمی که از آقای روحانی در زمان دولت یازدهم و مصادف با نشست رهبران عرب در استانبول بود انجام داد کار به جایی رسیده که ناچار شد دلجویی کند. درواقع اختلافات شدیدی با هم داریم، اما آقای اردوغان مهم‌ترین هدفش از سفر به ایران دلجویی است ولی همان‌طور که‌اشاره کردم، هدف اصلی از این سفر چاره‌جویی در باره استقلال اقلیم است که احتمال به وقوع پیوستن آن وجود دارد. هرچند به نظر می‌رسد راهی وجود ندارد و نمی‌توانیم جلوی این همه پرسی و مساله داخلی اقلیم را بگیریم. اگرچه آقای حیدرالعبادی هم با این نظر مخالف است و این مخالفت به دلیل اینکه جزو خاکش است، حق او محسوب می‌شود. اما سه کشور ایران، حکومت مرکزی عراق و ترکیه از این بابت بسیار نگران هستند درحالی که آقای بارزانی بدون موافقت و همراهی کشورهای غربی دست به چنین اقدامی نمی‌زند. آنها در نهایت خودشان را برای شرکت در این همه پرسی آماده می‌کنند که روز آن هم در ماه سپتامبر مشخص شده است و قطعا برگزار خواهد شد. جالب این است که دولت مرکزی عراق و شخص آقای حیدرالعبادی واکنش چندان شدیدی از خود نشان نداده و مشخص نیست به چه دلیلی اجازه می‌دهد با توجه به اینکه منطقه‌ای که آقای بارزانی به عنوان اقلیم در دست دارد و می‌خواهد به صورت یک کشور دربیاید، بیشترین تولید نفت عراق را در خود دارد و این موضوع باعث نگرانی دولت مرکزی شده است. البته آمریکایی‌ها بدشان نمی‌آید که یک اسرائیل جدید در خاورمیانه به‌وجود بیاورند که باعث ایجاد اختلافات گسترده‌ای در منطقه خاورمیانه شود. بنابراین اگرچه وزیر دفاع آمریکا با آقای بارزانی مذاکره کرد ولی نتیجه‌ای نگرفت و آقای بارزانی هم پیشنهاد به تاخیر انداختن این همه پرسی را نپذیرفت. اما آنچه مسلم است اینکه آمریکا به طور پنهانی و نهانی از تشکیل دولت کرد دفاع می‌کند. به هر حال آقای العبادی باید جواب افکار عمومی عراق را هم بدهد و به صرف اینکه واکنش خاصی از خود بروز نمی‌دهد، این واقعه قابل قبول نیست. شاید منطقه و دنیا تصور می‌کند که اگر اقلیم کردستان استقلال پیدا کند مشکلاتی را می‌تواند در آینده برای شمال سوریه هم به‌وجود بیاورد. یعنی الان حمایتی که آمریکا به طور خیلی سخاوتمندانه از کردهای شمال سوریه و عرب‌های مخالف بشار اسد می‌کند، نشان دهنده این است که آمریکا می‌خواهد جای پایی را در شمال سوریه به‌وجود بیاورد که این هم باعث نگرانی اردوغان شده است. با توجه به اختلافاتی که اخیرا بین اردوغان و آمریکا شکل گرفته و به خاطر رفتار زننده و خشن هیات همراه اردوغان با مخالفانش در اطراف کاخ سفید تشدید شده، هر روز روابط بین آمریکا و ترکیه به تیرگی بیشتر کشیده می‌شود. درواقع منطقه ما در حال پوست انداختن است و ما باید منتظر حوادث بسیار خیره کننده‌ای در منطقه طی ماه‌ها و شاید سال‌های آینده باشیم.