خوشرویی و خوش‌اخلاقی

توجه به ارزش و آثار خوش‌اخلاقى و آثار نیك آن و همچنین زشتى بداخلاقى و آثار بد آن: براى این منظور بهترین راه موجود، مطالعه روایات و آیاتى است كه در زمینه حسن خلق و سوء خلق نازل شده است.

پرورش عواطف انسانی: یكى از ابعاد مهم وجودى انسان عواطف، انسانى اوست. انسان‌های مهربان شاخص‌ترین و دوست داشتنی‌ترین افراد جامعه و یك فامیل هستند. باید توجه کرد كه شادى از طریق خوش‌اخلاقى بدست مى‏آید و بد اخلاقى كه در واقع همان رابطه‏ عاطفى منفى است، موجب كدورت و عذاب زندگى خواهد بود و دیگران را از گرداگرد انسان مى‏پراكند. امام على (ع) فرمود: بداخلاقى زندگى را سخت مى ‏كند و موجب عذاب نفس است.

تمرین و نهادینه‌سازی: از راه هاى دیگر تحصیل خوش اخلاقى و رفع بداخلاقى تمرین عملى خوش اخلاقى هنگام برخورد با دیگران است. هر كس قادر است با یك تصمیم قوى و عزم جزم با رعایت اصل تدریج، به تمرین عملى در این زمینه بپردازد. اگر كسى تصمیم بگیرد حداقل به مدت چهل روز در برخورد خود نسبت به اطرافیان تجدید نظر کند و در این مدت با رویى گشاده برخورد نماید، نرم و زیبا سخن بگوید، قطعا نتایج خوبى خواهد گرفت.یكی از مهم‌ترین كارهایی كه در این زمینه باید تمرین كرد برخورد شاد است. سلام و احوالپرسى توام با تبسم اولین فن موثر ارتباطى، به منظور تمرین خوش اخلاق بودن و همچنین جلب محبت دیگران است. در فرهنگ دینى ما، نسبت به سلام‏ كردن، مصافحه و تبسم، احترام، محبت و ابراز علاقه قلبى سفارش و اهتمام فراوان شده است. عدى بن حاتم مىگوید: وارد مدینه شدم. پیامبر خدا(ص) مرا شناخت، از جاى خود برخاست و دست مرا گرفت و به خانه خود برد... من از فروتنى وى غرق حیرت شدم و از اخلاق پسندیده و ملكات فاضله و از احترام فوق‏العاده‏اى كه نسبت به تمام افراد قائل بود دریافتم كه وى فرد عادى و فرمانرواى معمولى نیست.حتى وقتى كه عمیقا غمگین و ناراحت هستید، سعی كنید خود را شاد نشان دهید و تبسم کنید. چنان كه امام على(ع) در توصیف مومن مى‏فرماید: شادى مومن در چهره او واندوه وى در دلش پنهان است. (المومن بِشره فى وجهه، و حزنه فى قلبه) (نهج البلاغه، حكمت 333).

شوخ طبعی: یكی دیگر از عوامل خوش اخلاقی، داشتن روحیه شوخی و مزاح است. به عبارتی حواسمان باشد که مزاحی باید صورت بگیرد که از حق تجاوز نشود و مشتمل بر سخن باطل یا ایذا و اهانتی نباشد و باعث سرور شود، که چنین مزاحی مذموم نیست. در شوخی کردن با دیگران هم باید ظرفیت طرف مقابل سنجیده شود، هم از افراط و زیاده روی پرهیز گردد، هم از تحقیر و توهین و استهزای دیگران اجتناب شود، هم وقار و هیبت خودِ شخص محفوظ بماند. نشاندن گل لبخند به چهره‌ها به قیمت خرد کردن شخصیت یک انسان و ایجاد شادی در عده ای به بهای غمگین ساختن یک مسلمان، زیبنده و شایسته نیست. بنابراین اعتدال در هر امری پسندیده است، در مزاح و شوخی نیز همچنین، تا معاشرت‌ها پاک و دوستی‌ها با دوام و رابطه‌ها صمیمی و برادرانه باشد.