ممکن است عراق شاهد یک انتخابات زودهنگام باشد
آرمان ملی آنلاین - احسان انصاری: عراق همچنان آبستن بیثباتی و ناآرامی است و در هفته گذشته روزهای ناآرامی را پشتسر گذاشته است. در هفته گذشته آیتا... حائری طی بیانیهای از مرجعیت کناره گیری کرد و از سوی دیگر مقتدی صدر نیز عنوان کرد از سیاست کناره گیری خواهد کرد. با این وجود تنش بین گروههای سیاسی در عراق وارد فاز جدیدی شده و این احتمال وجود دارد که در این کشور انتخابات زودهنگام برگزار شود. «آرمان ملی» برای تحلیل و بررسی آخرین تحولات عراق با سیامک کاکایی، کارشناس مسائل عراق گفتوگو کرده است. کاکایی معتقد است: «جریان صدر بارها فضای سیاسی عراق را ملتهب کرده است. چه در دوره نوری المالکی که نیروهای خود را از پارلمان خارج میکردند و پارلمان را از حد نصاب میانداختند و چه به صورت اعتراض های خیابانی در صحنه سیاسی عراق حضور داشتهاند. اینکه مقتدی صدر عنوان میکند از فضای سیاسی کناره گیری میکند دارای ریشههای تاریخی است. نوع نگاهی که جریان صدر به فضای سیاسی عراق دارد تا حدودی نسبت به گروههای دیگر شیعه در عراق متفاوت است. تلاشهای زیادی نیز صورت گرفت که بین گروههای شیعه در عراق اجماع صورت بگیرد.» در ادامه ماحصل این گفتوگو را میخوانید.
ریشه ناآرامیها در عراق چیست؟ چرا عراق در سالهای اخیر همواره با بیثباتی و ناآرامیهای سیاسی و اجتماعی مواجه بوده است؟
ریشه ناآرامیهای عراق به حدود سه سال قبل بازمیگردد که در دوران عادل عبدالمهدی اعتراضات خیابانی آغاز شد. اعتراضهایی که به دلایل اقتصادی اتفاق افتاد و مردم بیشتر مطالبات اقتصادی داشتند. در این دوره گروهها و جریانهای سیاسی در شکلدهی به اعتراضات خیابانی نقش زیادی داشتند. به عنوان مثال جریان صدر خواستار رسیدگی به وضعیت اقتصادی و مقابله با فسادهای مالی و اداری در عراق بود. نارضایتیها در آن سال بیشتر ریشه اقتصادی داشت و به دنبال اصلاحات در امور بود. این اعتراضات پس از مدتی رنگ سیاسی به خود گرفت و به یک مطالبه تبدیل شد. در نهایت نیز جریانهای سیاسی تلاش کردند این ناآرامیها را کاهش بدهند. در این زمینه نقش مرجعیت در دو موضوع حائز اهمیت بود. نخست اینکه مرجعیت به دنبال این بود که به خواستههای معیشتی و اقتصادی مردم توجه شود و موضوع دوم تأکید بر اصلاحات اداری و سیاسی در عراق بود. هدف مرجعیت نیز این بود که این اصلاحات در راستای خواستههای مردم شکل بگیرد. با این وجود دور جدید ناآرامیهای اخیر در عراق به حوادث یک سال اخیر بازمیگردد. یازده ماه پیش انتخابات پارلمانی در عراق برگزار شد. پس از برگزاری انتخابات آرایش سیاسی در عراق دگرگون شد. در این انتخابات جریان صدر حدود73 کرسی به دست آورد. این جریان به عنوان جریان اکثریت رایزنیهایی را با گروههای کرد و اهل سنت انجام داد تا دولت تشکیل شود. با این وجود جریان صدر به دلایل مختلفی موفق نشد راه را برای تشکیل دولت در عراق هموار کند. در کشور عراق سه گروه اصلی در تحولات سیاسی نقشآفرینی میکنند. نخست شیعیان هستند که در حدود60 درصد جمعیت عراق را شکل میدهند. سپس کردها هستند که حدود20 درصد جمعیت این کشور را تشکیل میدهند در نهایت اهل سنت هستند که بین15تا20 درصد جمعیت عراق را تشکیل میدهند. این سه گروه نقش اصلی و اساسی در توافق و تفاهم در دوران پس از رژیم بعث داشتهاند.پس از اینکه جریان صدر موفق نشد برای تشکیل دولت اجماع تشکیل بدهد تصمیم گرفت از پارلمان استعفا بدهد و به همین دلیل نیروهای وابسته به جریان صدر از پارلمان استعفا دادند.
این اتفاق به چه میزان در حوادث بعدی عراق تأثیر گذاشت؟
استعفای جریان صدر از پارلمان راه را برای جریان موسوم به هماهنگی شیعه که شامل پنج گروه مانند دولت قانون، جریان حکمت و گروه فتح و... میشد باز کرد تا این گروه با رایزنیهایی که انجام داد زمینههای تشکیل دولت را فراهم کند. این جریان حتی با گروههای اهل سنت و کرد نیز رایزنیهایی در این زمینه انجام داد. به نظر میرسید که فضا برای تشکیل دولت فراهم شده و حتی نامزد نخست وزیری نیز معرفی شده بود. با این وجود حدود یک ماه قبل تلاشهایی که این جریان برای تشکیل دولت انجام داده بود مورد توجه جریان صدر قرار نگرفت. جریان صدر با اینکه عنوان کرده بوده از پارلمان استعفا داده و در تشکیل دولت نقشی نخواهد داشت یکباره عنوان کرد نامزدی که گروه هماهنگی برای نخست وزیری در نظر گرفته را قبول ندارد. به همین دلیل جنس اعتراضات اخیر سیاسی است و نه اقتصادی. در هفته قبل خواستههای جریان صدر رنگ و بوی دیگری به خود گرفت. در چنین شرایطی صحبت از ضرورت انحلال پارلمان و برگزاری انتخابات زودهنگام مطرح شد. در این زمینه نشستهایی شکل گرفت و گفتوگوهایی نیز صورت گرفت تا گروههای سیاسی به یک توافق دست پیدا کنند. با این وجود به دلیل نارضایتیهایی که در سطح جامعه وجود داشت باعث شد که گروهی پارلمان را تسخیر و پس از مدتی آن را ترک کنند. هفته گذشته اتفاق دیگری رخ داد و آیتا... حائری بیانیهای صادر کرد و عنوان کرد که از مرجعیت کناره گیری خواهد کرد.
رفتارشناسی مقتدی صدر در وقایع اخیر به چه معنا بود؟آیا جریان صدر در واقع به دنبال کنترل و مهار ناآرامیها در عراق بود یا اینکه با رفتاری که از خود نشان داد به نوعی این بحران را تشدید کرد؟
ما باید به صورت روندی به این موضوع نگاه کنیم. واقعیت این است که جریان صدر بارها فضای سیاسی عراق را ملتهب کرده است. چه در دوره نوری المالکی که نیروهای خود را از پارلمان خارج میکردند و پارلمان را از حد نصاب میانداختند و چه به صورت اعتراضات خیابانی در صحنه سیاسی عراق حضور داشتهاند.اینکه مقتدی صدر عنوان میکند از فضای سیاسی کناره گیری میکند دارای ریشههای تاریخی است. نوع نگاهی که جریان صدر به فضای سیاسی عراق دارد تا حدودی نسبت به گروههای دیگر شیعه در عراق متفاوت است. تلاشهای زیادی نیز صورت گرفت که بین گروههای شیعه در عراق اجماع صورت بگیرد. با این وجود به دلیل اختلاف نظرهایی که درباره انتخاب افراد و یا تقسیم مناصب وجود دارد در نهایت اجماع صورت نگرفته است. جریان صدر نیز به سمت اجماع حرکت نکرده است. در روزهای اخیر مقتدی صدر عنوان کرد که از فضای سیاسی کناره گیری خواهد کرد. با این وجود تردیدهایی در این زمینه وجود دارد و به نظر میرسد جریان صدر در آینده نیز در مقاطع مختلف به شکلهای مختلف در فضای سیاسی عراق ظهور و بروز پیدا خواهد کرد. در شرایط کنونی فضای سیاسی عراق ملتهب شده است. در چنین وضعیتی کلید برون رفت از بحرانهای سیاسی موجود دو عنصر «اجماع» و «توافق» است و از مسیرهای دیگر نمیتوان به نتیجه رسید.
آیا شرایط برای اجماع و توافق بین گروههای سیاسی در عراق وجود دارد و گروهها چنین تمایلی از خود نشان میدهند؟
در مرحله نخست باید بین سه گروه مهم سیاسی عراق یعنی شیعیان، کردها و اهل سنت اجماع صورت بگیرد. اجماع دیگری که باید صورت بگیرد بین گروههای شیعی برای تشکیل دولت و همزیستی مسالمتآمیز با گروههای دیگر سیاسی در عراق است. در چنین شرایطی است که عراق میتواند از این گذر سخت و تند عبور کند. در غیر این صورت اگر اجماع صورت نگیرد و انتخابات دیگری برگزار شود این احتمال وجود دارد که حوادثی که در روزهای اخیر شاهد آن بودیم دوباره تکرار شود. فضایی که امروز در عراق وجود دارد یک فضای ملتهب است. راه برون رفت از این وضعیت نیز اجماع گروههای سیاسی روی منافع ملی عراق است. گروههای سیاسی در این کشور باید بتوانند با یک توافق جمعی دولت را تشکیل بدهند و عراق را از شرایط کنونی خارج کنند.
اگر بیثباتیهای سیاسی در عراق ادامه پیدا کند آیا این احتمال وجود ندارد که گروههای رادیکال دوباره در این کشور ظهور و بروز پیدا کنند؟
در سال2009 اعتراضاتی در سه استان سنینشین عراق شکل گرفت. در آن زمان دولت نوری المالکی سر کار بود. بسیاری بر این باور هستند که این اعتراضات زمینه رشد داعش را در عراق فراهم آورد. زمانی که دولت به دنبال تأمین امنیت و ثبات در عراق باشد زمینه برای بیثباتی بیشتر خواهد شد و فرصت طلبی جریانهای تروریستی در عراق اعم از داعش و گروههای باقی مانده از حزب بعث بیشتر خواهد شد و این گروهها تلاش میکنند گستره فعالیتهای خود را بیشتر کنند. در شرایط کنونی با توجه به وضعیت کشور عراق، داعش مانند گذشته که دارای ساختار بود و بخشهایی از عراق را به اشغال خود درآورده بود ظهور نخواهد کرد. ساختار و استحکامات داعش دیگر مانند گذشته در عراق وجود ندارد و به همین دلیل این گروه تروریستی نمیتواند مانند گذشته فعالیت کند. با این وجود در شرایط کنونی فعالیت داعش در بدنه جامعه عراق وجود دارد و این گروه همچنان اقدامات ایذایی و تروریستی در این کشور انجام میدهد و استمرار نیز خواهد داشت. به همین دلیل بیثباتی سیاسی و ناامنی اجتماعی در عراق راه را برای اقدامات جریانهای تروریستی و برهم زننده فراهم خواهد کرد.
با توجه به بیثباتیهای سیاسی و اجتماعی در عراق چه چشماندازی را برای آینده عراق متصور هستید؟
راه حل مشکلات امروز عراق بازگشت به گفتوگو و تلاش برای اجماع و توافق است. گروههای سیاسی در عراق با توجه به ساخت و بافت سیاسی این کشور باید به سمتی حرکت کنند که زمینههای اجماع و توافق بین گروههای مختلف به وجود بیاید. جریانها گروههای سیاسی در عراق نیاز به گفتوگو دارند و این گفتوگوها نیز هم درون جریانی است و هم برون جریانی و در بین جریانهای مختلف باید صورت بگیرد. پس از اتفاقاتی که در روزهای اخیر در عراق رخ داد دو حالت را میتوان در نظر گرفت. نخست اینکه اتفاقات اخیر راه را برای اجماع و توافق بین گروههای سیاسی عراق به وجود آورد و این گروهها به سمت توافق حرکت کنند و راه حل دوم این است که اگر گروههای سیاسی به راه حل نخست دست پیدا نکنند این احتمال وجود دارد که گروههای سیاسی در این کشور روی موضوع دیگری یعنی برگزاری انتخابات در عراق توافق کنند. اگر تصمیم گروههای سیاسی برگزاری انتخابات زودهنگام باشد موضوع نگاه مردم به این انتخابات وجود خواهد داشت که مردم با چه نگاهی به انتخابات وارد خواهند شد. در انتخابات اخیر پارلمانی در عراق به دلیل دلسردی مردم عراق از وضعیت موجود میزان مشارکت مردم در انتخابات نسبت به گذشته کاهش پیدا کرده بود. به همین دلیل این احتمال وجود خواهد داشت که مردم عراق مشارکت قابل توجهی در انتخابات آینده نیز نداشته باشند. در شرایط کنونی مشکل مهم مردم عراق رفاه و مشکلات اقتصادی و معیشتی است. به همین دلیل در شرایط کنونی مردم به توافق و اجماع گروههای سیاسی در عراق برای تشکیل دولت و ایجاد رفاه برای آنها نیاز دارند.
