دعوت به حجاب باید با حفظ کرامت انسانی همراه باشد
آرمان ملی آنلاین - احسان انصاری: «دخترم مریض است، دخترم را نبرید»؛ این جملات مادری است که با خواهش از گشت ارشاد میخواهد دختر مریض وی را نبرند. این اتفاق بههمراه اتفاقاتی که به تازگی درباره حجاب در جامعه رخ داده دوباره افکار عمومی جامعه را نسبت به نوع برخورد با بدحجابی حساس کرده است. به نظر میرسد هنوز برخی حجاب را به عنوان یک موضوع فرهنگی نپذیرفتهاند. «آرمان ملی» برای تحلیل و بررسی این موضوع و اتفاقاتی که در این زمینه در جامعه ما رخ میدهد با آیتا... سید حسین موسوی تبریزی، دبیر مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم گفتوگو کرده است. موسوی تبریزی در این زمینه معتقد است: «ما هنوز برخی راههای صحیح درباره برخورد با بدحجابی را امتحان نکردهایم. کسانی که تلاش میکنند بیحجابی و بدحجابی را در جامعه از بین ببرند بیشتر از روشهای دفعی و یکباره استفاده میکنند و برخی کمتر به رویکرد تدریجی و تأثیرگذار اعتقاد دارند. ضرر این گونه روشها نیز از سود آن بیشتر است. حجاب یک موضوع فرهنگی و اجتماعی است و باید با روشهای فرهنگی با آن برخورد کرد. توهین و رفتار خشونتآمیز درباره بیحجابی نه تنها نتیجهای بههمراه ندارد بلکه باعث عناد و دشمنی میشود.» در ادامه ماحصل این گفتوگو را میخوانید.
موضوع حجاب دوباره مورد توجه قرار گرفته است. برخی اتفاقات مانند درخواست یک مادر بابت بیماری دخترش از گشت ارشاد نیز با واکنشهای زیادی همراه بوده است. دیدگاه شما درباره نوع برخوردی که با بدحجابی در جامعه صورت میگیرد چیست؟
حجاب یک موضوع دوطرفه است و مانند نماز خواندن و روزه گرفتن نیست. نماز خواندن و روزه گرفتن یک موضوع شخصی است که البته میتواند به شکل جمعی نیز باشد. با این وجود حجاب یک موضوع دو طرفه است و جنبه فردی و عمومی دارد. البته منظور از حجاب تنها حجاب زنان نیست و درباره مردان نیز وجود دارد. با این تفاوت که میزان حجاب در مردان و زنان با هم متفاوت است و هر کدام شرایط خاص خود را دارد. در شرایط کنونی جنبه عمومی حجاب مورد توجه قرار گرفته است. در جنبه عمومی هم داشتن حجاب پیامدهایی دارد و هم نداشتن حجاب. به همین دلیل نمیتوان حجاب را یک موضوع شخصی قلمداد کرد و بلکه سرایت دارد. به دلیل اینکه سرایت دارد در صورتی که احتمال سرایت به غیر وجود داشته باشد و بیحجابی در جامعه افزایش پیدا کند میتوان جلوی آن را گرفت. در ابتدای انقلاب برخی در زندگی مردم تجسس میکردند. حضرت امام(ره) هنگامی که از این ماجرا مطلع شدند بیانیهای صادر و این کار را ممنوع کردند که کسی حق ندارد در زندگی خصوصی مردم دخالت کند. براساس بیانیهای که حضرت امام(ره) صادر کردند تجسس در زندگی مردم و کشف علائم جرم جایز نیست. امام(ره) حتی برای کسانی که اقدام به چنین کاری میکردند مجازات تعیین کردند. خداوند متعال همواره یک حصار مطمئن و همراه با احترام برای خانواده و اعضای آن قائل است که در آیههای مختلف به آن اشاره شده است.
برخی از مصداقهایی که امروز درباره حجاب در جامعه وجود دارد مصداق جنبه عمومی حجاب نیست و بیشتر شخصی است. حد و حدود ورود ضابطین به محدوده شخصی حجاب تا کجاست؟
در موضوع حجاب اینکه برخی در درون منزل خود به چه شکلی رفتار میکنند حتی اگر مهمان نیز داشته باشند یک موضوع است و اما اگر موضوع حجاب در سطح جامعه باشد موضوع دیگری است که هر کدام شرایط خاص خود را دارد. در جنبه عمومی حجاب اگر بیحجابی و یا بدحجابی باعث ضرر و زیان به جامعه باشد باید در حد همان بیحجابی امر به معروف صورت بگیرد. در غیر این صورت ورود به حریم شخصی افراد برای موضوع حجاب جایز نیست. در جنبه عمومی حجاب نیز اگر بیحجابی صورت بگیرد امر به معروف دارای مراتب است و اگر به این مراتب توجه نکنیم خودش به گناه تبدیل میشود. امر به معروف باید همراه با احترام و تکریم طرف مقابل صورت بگیرد. نباید به شکلی مطرح شود که طرف مقابل ناراحت شود و واکنش نشان دهد. در چنین شرایطی وضعیت بدتر میشود و کسی که حجاب مناسبی ندارد به رویکردی که در پیش گرفته ادامه میدهد. امر به معروف همراه با توهین باعث شیوع بیشتر عناد نسبت به حجاب میشود و ضرر و زیان آن به مراتب از سود آن بیشتر است. در جایی که ضرر و زیان آن برای اسلام و جامعه بیشتر باشد به صورت طبیعی امر به معروف و نهی از منکر صورت نمیگیرد و در واقع سبب ترویج منکر شدهایم.
*چرا راههایی که بتواند وضعیت حجاب را در جامعه ساماندهی کند وجود ندارد و این موضوع همچنان به عنوان یک چالش برای جامعه وجود دارد؟
واقعیت این است که ما هنوز برخی راههای صحیح درباره برخورد با بدحجابی را امتحان نکردهایم. کسانی که تلاش میکنند بیحجابی و بدحجابی را در جامعه از بین ببرند بیشتر از روشهای دفعی و یکباره استفاده میکنند و برخی کمتر به رویکرد تدریجی و تأثیرگذار اعتقاد دارند. ضرر این گونه روشها نیز از سود آن بیشتر است. حجاب یک موضوع فرهنگی و اجتماعی است و باید با روشهای فرهنگی با آن برخورد کرد. همه این مسائل باید در چارچوب امر به معروف و نهی از منکر رعایت شود. پیامبر اسلام(ص) همه احکامی که از طریق وحی از خداوند دریافت کرده بود را با مردم در میان نمیگذاشت. برخی از احکام تا بیست سال نزد پیامبر(ص) باقی مانده بود و پیامبر آنها را برای مردم بازگو نمیکرد. شرایط به شکلی بود که به مرور زمان برخی احکام به مردم بازگو شد. پیامبر(ص) هنگامی که شرایط جامعه فراهم شد این احکام را با مردم در میان گذاشتند. آیههایی که درباه حجاب نازل شده در سالهای پایانی زندگی پیامبر(ص) نازل شده است. دلیل آن نیز این بوده که پوشش کسانی که در مسجد حضور پیدا میکردند مناسب نبوده است. گاهی مرد و زن با هم نماز میخواندند و یا اینکه زنان در صفهای جلو میایستادند که این موضوع مشکلساز بوده است. به همین دلیل آیههایی نازل شد که در این مورد بحث میکرد که این وضعیت باید اصلاح شود. در شرایط کنونی نیز دعوت به رعایت حجاب باید با حفظ کرامت زنان جامعه و احترام به جایگاه آنها همراه باشد.
آیا در شرایط کنونی این اتفاق رخ میدهد و دعوت به حجـــاب با حفظ کرامت انسانی صورت میگیرد؟
حفظ کرامت انسانی و احترام به شخصیت طرف مقابل الزامی است. کسانی که با چنین رویکردی تغییر رویه نمیدهند باید امر به معروف و نهی از منکر شوند که آن نیز دارای مراتبی است. در مقابل کسانی که به هر شکلی در مقابل رعایت حجاب مقاومت میکنند و قصد عناد با اسلام دارند نیز نباید با خشونت رفتار کرد و بلکه باید در مرحله نخست با احترام و دعوت به آرامش رفتار کرد. حتی اگر قرار است کسی بازداشت شود و به زندان منتقل شود نباید احترام آن از بین برود و با وی رفتاری صورت بگیرد که توصیه اسلام و دین نیست. بدون تردید رویکرد سلبی نسبت به حجاب با کسانی که حجاب را رعایت نمیکنند نه تنها نتیجه بخش نیست بلکه باعث میشود واگرایی بیشتری با این موضوع شود و در سطح جامعه بازتاب مناسبی پیدا نمیکند. واقعیت این است یا تاکنون روشهای مقابله با بدحجابی را نمیدانستیم و یا اگر میدانستیم به خوبی از این روشها استفاده نکردهایم. هنگامی که میدانیم استفاده از یک روش اشتباه است و نتیجه عکس بههمراه میآورد نباید آن را انجام داد. امر به معروف در شرایطی جواب میدهد که بدانیم امر به معروفی که انجام میدهیم موثر واقع شود. هنگامی که موثر واقع نمیشود یا باید کیفیت امر به معروف را تغییر بدهیم و از راههای وارد شویم که اخلاقیتر باشد و موثر واقع شود و یا اینکه روشهای اشتباه را انجام ندهیم.
چرا برخی همچنان اصرار دارند از راههایی درباره حجاب استفاده کنند که در گذشته نتیجه نداده است؟ برای عبور از این مساله و استفاده از راههای فرهنگی چه باید کرد؟
ما باید روشهای ترویج به حجاب را تغییر بدهیم. اینکه در خیابان به دختران و زنان تذکر بدهیم و اگر گوش نکردند با آنها به تندی رفتار کنیم و عدهای از آن فیلم گرفته و در سطح جامعه منتشر کنند نه تنها به افزایش حجاب در جامعه منجر نخواهد شد که شرایط را بدتر میکند و عناد بیشتری به وجود میآورد. در ابتدای انقلاب نیز شرایط مانند امروز نبود. در سالهای ابتدای انقلاب کسی با کسانی که حجاب خود را به صورت کامل رعایت نمیکردند کاری نداشت. تنها با افرادی که به صورت تعمدی بیحجابی را ترویج میکردند و هدف آنها ضایع کردن حکومت اسلامی بود برخورد میشد.
حد و حـــدود پوشش زنان در اسلام کجاست؟ زنان باید چه نوع پوششی داشته باشند که مصداق بدحجابی نباشد؟
پوشش زنان باید به شکلی باشد که نه به خودشان آسیبی وارد شود و نه به جامعه. هنگامی که بیحجابی در جامعه باعث فساد شود باید جلوی آن گرفته شود. به همین دلیل آیه حجاب زمانی نازل شد که منکر در جامعه مسلمین افزایش پیدا کرده بود. در چنین شرایطی زنان امنیت نداشتند و برخی از این شرایط سوءاستفاده میکردند. زمانی که آیه حجاب نازل شد قرار شد زنان حجاب خود را رعایت کنند. اندازه حجاب نیز به حدی است که سر و سینه و بدن زنان را بپوشاند. احکام اسلام در زمینههای مختلف مانند رباخواری، بیحجابی و مشروب خواری به مرور و پس از آماده شدن جامعه اعلام و اجرا شد. باید جامعه به نتایج عمل کردن به احکام اسلامی و پیامدهای عمل نکردن به آن آگاهی پیدا کند. احکام تربیتی در اسلام را نمیتوان با اجبار انجام داد، بلکه نیازمند زمینهسازی است. به همین دلیل باید در ابتدا زمینههای آن را فراهم کنیم و سپس اقدامات لازم را انجام بدهیم.
